|  |  | 

جاڭالىقتار ساياسات

ەلباسى مەملەكەتتىك بيلىك تارماقتارى اراسىندا وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبولۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى جۇمىس توبىنىڭ وتىرىسىنا قاتىستى

ەلباسى مەملەكەتتىك بيلىك تارماقتارى اراسىندا وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبولۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى جۇمىس توبىنىڭ وتىرىسىنا قاتىستى-دەپ حابارلايدى اقوردا ءباسپاسوز قىزمەتى.

نۇرسۇلتان نازارباەۆ وتىرىستا مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ تارماقتارى اراسىندا وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبولۋ ماسەلەسى رەسپۋبليكا دامۋىنىڭ جۇيەلى جانە زاڭدى كەزەڭى بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ ءوتتى.

– مەن ۇسىنعان بەس ينستيتۋتسيونالدىق رەفورمانىڭ ءبىرىن ىسكە اسىرۋ ۇكىمەتكە ەكونوميكا سالاسىندا قوسىمشا اتقارۋشىلىق وكىلەتتىكتەر بەرۋدى كوزدەيدى. بۇل ورايدا قورعانىس قابىلەتىنىڭ، سىرتقى ساياساتتىڭ، مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ، كونستيتۋتسيانى قورعاۋدىڭ جانە مەملەكەتتىك بيلىك تارماقتارى اراسىندا ءتيىمدى جۇمىستى قامتاماسىز ەتۋدىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرى پرەزيدەنتتىڭ قۇزىرىندا قالا بەرەدى، – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.

مەملەكەت باسشىسى اۋەل باستان قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ەرەكشە قۇزىرىنا جاتقىزىلعان وكىلەتتىكتەر سانىنىڭ ازاياتىنىنا نازار اۋداردى.

– مىسالى، باعدارلامالاردى بەكىتۋ، ۇكىمەتتەگى كادرلىق وزگەرىستەر ماسەلەلەرى، جاڭا باسقارۋ ورگاندارىن قۇرۋ ۇكىمەت پەن پارلامەنتتىڭ قۇزىرىنا بەرىلۋى مۇمكىن، – دەپ اتاپ ءوتتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.

سونداي-اق قازاقستان پرەزيدەنتى مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىندە پارلامەنتتىڭ ءرولىن پارمەندى تۇردە كۇشەيتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.

– ءبىزدىڭ جاعدايدا ۇكىمەت جەڭىسكە جەتكەن پارتيادان نەمەسە فراكتسيادان جاساقتالادى. وسىلايشا، كوپتەگەن ماسەلەلەر بويىنشا پارلامەنتتىڭ ۇكىمەتكە قاتىستى ءرولى قايتا قارالۋعا ءتيىس، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

بۇعان قوسا، نۇرسۇلتان نازارباەۆ جۇرگىزىلىپ وتىرعان رەفورمالار مەن ولاردىڭ ءساتتى ىسكە اسىرىلۋىنا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ماسەلەسىنە ارنايى توقتالدى.

جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى ەلباسىعا مەملەكەتتىك بيلىك تارماقتارى اراسىندا وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبولۋ جونىندە ازىرلەنگەن ۇسىنىستار تۋرالى باياندادى.

– العا قويىلعان مىندەتكە سايكەس ءۇش باعىت بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەندى.

ءبىرىنشى. كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر ەنگىزۋدى قاجەت ەتپەيتىن، مەملەكەت باسشىسىنىڭ زاڭمەن بەلگىلەنگەن وكىلەتتىكتەرىن قايتا ءبولۋ جونىندەگى ۇسىنىستار. بۇعان قاتىستى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ۇسىنىستارى جۇيەلەندى. جالپى، ۇسىنىستار الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سالا ماسەلەلەرى رەتتەلەتىن وكىلەتتىكتەرگە قاتىستى. ولار –  ەكونوميكانى، قارجىنى، مەملەكەتتىك مۇلىكتى باسقارۋ ماسەلەلەرى، اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىمنىڭ جەكەلەگەن ماسەلەلەرىن شەشۋگە بايلانىستى وكىلەتتىكتەر.

ەكىنشى. جوعارعى سوت پەن باس پروكۋراتۋرا سوت جانە قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنىڭ قىزمەتىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ جونىندە ۇسىنىستار بەردى. ولار دا كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر ەنگىزۋدى قاجەت ەتپەيدى. بۇل سوت باقىلاۋىن كۇشەيتۋگە، پروكۋرورلاردىڭ ازاماتتىق جانە اكىمشىلىك پروتسەسكە قاتىسۋىن ودان ءارى شەكتەۋگە قاتىستى ۇسىنىستار. بارلىعى سوت-قۇقىقتىق سالا بويىنشا كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەردى قاجەت ەتپەيتىن 13 ۇسىنىس جاسالدى.

ءۇشىنشى. جۇمىس توبى كونستيتۋتسيا نورمالارىن تۇزەتۋدى كوزدەيتىن 40-قا جۋىق ۇسىنىستى جەكە قارادى. بۇل ماسەلەدە دەپۋتاتتىق كورپۋس، عىلىمي-ساراپشىلىق قاۋىم بەلسەندىلىك تانىتتى. ەنگىزىلگەن ۇسىنىستار پارلامەنت پەن ونىڭ پالاتالارىنىڭ وكىلەتتىكتەرىن كەڭەيتۋدى كوزدەيدى، سونىڭ ىشىندە ولار ۇكىمەت قۇرامىن جاساقتاۋعا دا قاتىستى. سونىمەن قاتار ۇكىمەتتىڭ پارلامەنت پەن ونىڭ پالاتالارى الدىنداعى ەسەپتىلىگىن كۇشەيتۋ ۇسىنىلدى.

بۇعان قوسا، ۇكىمەتتىڭ دەربەستىگى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋ جونىندە ۇسىنىستار كەلىپ ءتۇستى. سوت-قۇقىق سالاسىن جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان ۇسىنىستاردىڭ دا ءبىر بولىگى كونستيتۋتسيانى وزگەرتۋ ماسەلەسىمەن بايلانىستى. اتاپ ايتقاندا، ول جوعارعى سوتتىڭ مارتەبەسى مەن فۋنكتسيالارىن ناقتىلاۋ مۇمكىندىگىنە جانە سۋديالارعا قويىلاتىن تالاپتاردى انىقتاۋعا قاتىستى. پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ مارتەبەسى مەن وكىلەتتىگىن انىقتايتىن نورمالارعا تۇزەتۋ ەنگىزۋ ۇسىنىلدى. كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ تەتىگىن جەتىلدىرۋ تۋرالى ۇسىنىستار ەنگىزىلدى.

وسىلايشا، ءسىزدىڭ قاراۋىڭىزعا كونستيتۋتسيانى وزگەرتپەي، زاڭنامامەن  بەلگىلەنگەن وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبولۋدى كوزدەيتىن بازالىق ۇستانىمدار ەنگىزىلىپ وتىر.

سونداي-اق، كونستيتۋتسيا نورمالارىنا ءبىرىنشى كەزەكتە پارلامەنتتىڭ وكىلەتتىگىن كەڭەيتۋگە، سونىمەن بىرگە ۇكىمەتتىڭ دەربەستىگى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋگە باعىتتالعان وزگەرىستەر ەنگىزۋ مۇمكىندىگى جونىندە ۇستانىمدار ازىرلەنىپ، ءسىزدىڭ قاراۋىڭىزعا ۇسىنىلىپ وتىر، – دەدى ءا.جاقسىبەكوۆ.

جۇمىس توبىنىڭ مۇشەسى ز.فەدوتوۆا ۇسىنىلعان تۇزەتۋلەردىڭ سىندارلى سيپاتىنا توقتالدى.

– ءبىز نەگىزىنەن ۇكىمەت يەلەنۋگە ءتيىستى ۇيىمداستىرۋ-اتقارۋ فۋنكتسيالارىن بەرىپ جاتىرمىز. بۇل – ۇكىمەتتىڭ دە جاۋاپكەرشىلىگى. پارلامەنتتىڭ جۇمىسىنا قاتىستى الساق، ءبىز ءماجىلىستىڭ كوپ جاعدايدا كەلىسىم بەرۋ جونىندەگى وكىلەتتىككە يە ەكەنىن كورىپ وتىرمىز، – دەدى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ پروفەسسورى.

سونىمەن قاتار، جۇمىس توبىنىڭ مۇشەسى م.بەكەتاەۆ پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگى بەكىتىلگەن نورمالاردى انىقتاۋ جونىندەگى ۇكىمەت جۇرگىزگەن تالداۋدى جاريالادى.

– 11 كونستيتۋتسيالىق زاڭعا، 20 كودەكس پەن 298 زاڭعا تالداۋ جاسالدى. 11 كودەكس پەن 80 زاڭدا پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگىن بەلگىلەيتىن نورمالار قاراستىرىلعان. ۇكىمەت جۇمىس توبىمەن بىرلەسىپ، مەملەكەت باسشىسىنىڭ وكىلەتتىگىن قايتا ءبولۋ جونىندە 32 ۇسىنىس ازىرلەدى. بۇل ۇسىنىستار كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر ەنگىزبەي-اق، باسقا زاڭدارعا وزگەرىستەر ەنگىزۋدى كوزدەيدى، – دەدى ادىلەت ءمينيسترى.

سونداي-اق، «قازاقستاننىڭ زاڭگەرلەر وداعى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى جۇرگىزىلگەن تالداۋدىڭ نەگىزىندە بارلىق فيليالداردا تالقىلاۋلار ءوتىپ جاتقانىن ايتتى.

– زاڭگەرلەر قاۋىمى جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمانىڭ وزەكتىلىگى مەن دەر كەزىندە جاسالىپ جاتقانىن ايتىپ، وعان قولداۋ بىلدىرۋدە، – دەدى ر.مۇقاشەۆ.

سونىمەن بىرگە وتىرىستا جۇمىس توبىنىڭ باسقا دا مۇشەلەرى ءسوز سويلەدى.

Related Articles

  • اقش يراننىڭ حارك ارالىن باسىپ الا ما؟ 

    اقش يراننىڭ حارك ارالىن باسىپ الا ما؟ 

    كيان شاريفي يران يسلام رەسپۋبليكاسىنا تيەسىلى حارك ارالى. امەريكا مەن ءيزرايلدىڭ يرانعا اۋە شابۋىلدارى جالعاسىپ جاتقان تۇستا اقش-تاعى ساياسي ورتادا يسلام رەسپۋبليكاسىنا تيەسىلى حارك ارالىن باسىپ الۋ يدەياسى تالقىلانا باستادى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، ۆاشينگتون يرانداعى مۇناي ەكسپورتىنىڭ نەگىزگى وشاعى سانالاتىن حارك ارالىن نىساناعا الۋى ابدەن مۇمكىن. بۇل سانكتسيالار قۇرساۋىنداعى يران ەكونوميكاسىن قۇلاتپاي ۇستاپ تۇرعان باستى تابىس كوزىن جاۋىپ تاستاۋى ىقتيمال. الايدا يران مۇناي ەكسپورتىنىڭ 90 پايىزىن قامتاماسىز ەتەتىن پارسى شىعاناعىنداعى شاعىن ارالدى باسىپ السا، بۇل اقش پەن ءيزرايلدىڭ يرانعا قارسى سوعىسىن ءتىپتى ۋشىقتىرىپ جىبەرۋى مۇمكىن. مۇنىڭ ءوزى دە يران ەكونوميكاسىن تولىق قۇردىمعا جىبەرە المايدى دەيدى ساراپشىلار. 7 ناۋرىزدا Axios باسىلىمى اقش اكىمشىلىگى حارك ارالىن باسىپ الۋ مۇمكىندىگىن تالقىلاعانىن حابارلادى . يران بۇل ارالعا

  • توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    Zhalgas Yertay ورىس ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ەش تومەندەتپەدىك، ونىڭ ءبارى كۇڭكىل ءسوز دەگەن ەكەن. قازاق ءتىلىنىڭ دە مارتەبەسى تومەندەدى دەپ بايبالام سالماڭدار دەپ ۇرسىپتى. الدىمەن جاۋابى جوق سۇراقتاردان باستايىق. توقاەۆ مىرزا، ەگەر ەشتەڭە وزگەرمەسە، وندا “تەڭ” ءسوزىنىڭ “قاتارعا” اۋىسۋى جاي كوز الداۋ ارەكەتى مە؟ قوعامداعى گرادۋستى باسۋعا تالپىنىس قانا ما؟ قازىرگى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيالىق اپپاراتتىڭ ستاتۋس-كۆونى ساقتاپ قالۋعا تىرىسۋى دەپ باعالاسا بولا ما؟ ەندى توقاەۆ مىرزانىڭ ءار سوزىنە توقتالساق.“جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنىنىڭ رەسمي قۇجات رەتىندە قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جاريالانۋى كوپ نارسەنى اڭعارتپاي ما؟ بۇل جەردە تۇسىنىكتەمە بەرىپ، اقتالۋدىڭ ءوزى ارتىق”يا، قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ پروبلەماسى دا سول – قازاق ءتىلى مەن ورىس ءتىلىنىڭ قۇقىقتىق تەڭدىگى مەملەكەتتىك ءتىلدى كەمسىتىپ تۇر. ويتكەنى بيۋروكراتيا قۇجاتتاردى ورىسشا ازىرلەپ، كەيىن

  • كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    بۇعان ناقتى جاۋاپ – جوق، بۇل شەشىمنەن ەشبىر ءتىلدىڭ، سونىڭ ىشىندە، ورىس ءتىلىنىڭ دە قۇقى شەكتەلمەيدى. نەگە؟ ويتكەنى كونستيتۋتسياداعى مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسى بيلىكتىڭ جۇمىس ءتىلىن عانا رەتتەيدى. ول نورمانىڭ قاراپايىم ادامداردىڭ قاتىناس تىلىنە قاتىسى جوق. ياعني، مەملەكەتتىك ءتىل – مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ۇيىمدارى جۇمىس ىستەيتىن ءتىل دەگەن ءسوز. بۇل شەشىم ورىسشا سويلەيتىندەردىڭ قۇقىعىن شەكتەمەيدى، ورىسشا سويلەۋگە تىيىم سالمايدى. قاراپايىم ادامدار ۇيىندە، قوعامدىق ورىنداردا، بيزنەستە، مەديا مەن مادەنيەت وشاقتارىندا قالاعان تىلىندە سويلەي دە، جۇمىس ىستەي دە الادى. بۇعان كونستيتۋتسيانىڭ باسقا باپتارى ناقتى كەپىل بولىپ وتىر. ال جاڭا كونستيتۋتسيادا 9-باپتىڭ 2-تارماعى قازىرگى كۇيىندە قالسا، بۇل – قازاق ءتىلىنىڭ قۇقىعىن شەكتەيدى. سەبەبى مەملەكەتتىك ورگاندار قۇجاتتاردى وزدەرى ۇيرەنگەندەي الدىمەن ورىسشا جازىپ،

  • قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    Zhalgas Yertay كونستيتۋتسيادان ورىس ءتىلىن الىپ تاستاساق، رەسەي بىزگە سوعىس اشا ما؟ بيلىك وسىلاي قورقىتا باستادى. بىراق ول سۇراققا قىسقا جاۋاپ – جوق. سەبەبى، رەسەيگە قارسى ءازىربايجان دا، ارمەنيا دا نەشە ءتۇرلى ارەكەتكە باردى، بارىپ تا جاتىر، بىراق ولارعا قازىر سوعىس قاۋپى ءتونىپ تۇرعان جوق. بۇل ءادىستى ساياسي مانيپۋلياتسيا دەيدى، شىن مانىندە، بۇنى قازىرگى ستاتۋس-كۆو جاعدايىن ساقتاپ قالعىسى كەلەتىن جۇيەنىڭ اسىعىس ويلاپ تاپقان ارگۋمەنتى دەۋگە بولادى. ويلاپ كورىڭىزشى، رەسەيگە ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ورگاندار قاي تىلدە ءىس-قاعاز جۇرگىزەتىنى ەمەس، لويال بولعانىمىز كەرەك. ەندەشە، رەسەي ءبىزدىڭ لويالدىعىمىزدى ساقتاپ قالعىسى كەلسە، كونستيتۋتسياداعى ءتىل ماسەلەسىنە قارسى بولماۋى كەرەك. سەبەبى بۇل ىشكى تۇراقتىلىق ماسەلەسى. دەنى ساۋ ەلدىڭ بيلىگى ءوز كورشىسىنە وسىنداي قارسى ارگۋمەنت ايتار ەدى. ەندى

  • «ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم»: قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورى مالىمدەمە جاسادى

    «ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم»: قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورى مالىمدەمە جاسادى

    قازىرگى اتا زاڭنىڭ اۆتورلارىنىڭ ءبىرى، اكادەميك مايدان سۇلەيمەنوۆ كونستيتۋتسيا رەفورماسىن سىنادى. ول زاڭنىڭ ءماتىنىن شاعىن ءبىر توپ الدەقاشان جازىپ قويعانىن، ال كوميسسيا جاي عانا ماقۇلدايتىنىن ايتادى. ونىڭ سوزىنشە، عالىمدار مەن ساراپشىلاردىڭ ۇسىنىستارى ەسكەرىلمەيدى. بۇل تۋرالى اكادەميك Facebook-تە جازدى: كەيىنگى كەزدە مەنەن كونستيتۋتسيانى تالقىلاپ جاتقاندا، نەگە ءۇنسىز قالعانىمدى ءجيى سۇراپ جاتىر. قىسقا قايىرسام: ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم. ءيا، مەن قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورلارىنىڭ ءبىرىمىن. تالقىلاۋ كەزىندە ەكى ماسەلە ءۇشىن كۇرەستىم: كونستيتۋتسيالىق سوتتى ساقتاۋ جانە پارلامەنتتىڭ وكىلەتتىگىن شەكتەمەۋ. بىراق ەكەۋى دە قابىلدانبادى. سوعان قاراماستان، مەن بۇل كونستيتۋتسيادان ۇيالمايمىن. مەن نازارباەۆ پەن ونىڭ وتباسىنىڭ جەكە بيلىگىن نىعايتۋعا باعىتتالعان كەيىنگى تۇزەتۋلەردەن ۇيالامىن. نازارباەۆتىڭ كەزىندە-اق وسى ماسقارا تۇزەتۋلەردىڭ بارلىعىن تالداپ، كونستيتۋتسيانى جەتىلدىرۋ بويىنشا بىرقاتار ۇسىنىستار ەنگىزۋ تۋرالى

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: