Кейде қоғамды бір ғана оқиға қозғалысқа түсіріп, іште қатқан шеменді жарып жібереді. Бұл жолы дәл сондай ахуал орын алды. Magnum дүкендер желісінде орыс тілді бір азамат қазақ тілін білмейтін курьерге шағым түсіріп, артынан дүкен әкімшілігі әлгі курьерді жұмыстан шығарып, мәселені жылы жауып қоя салмақ болғанда, жұртшылық оқыстан оянып кетті.

Бұл тек бір азаматтың реніші немесе дүкеннің ішкі тәртібі емес. Бұл – тілдік теңсіздікке қарсы ұлттың рефлексі. Қазақтың өзі, өз жерінде, өз тілінде сөйлей алмайтын күнге жеттік пе деген сұрақ сананы сыздатып тұр. Өз елінде тұрып, өз тілінде сөйлемейтін азаматты қоғамнан аластатылуы ақылға симайтын дүние. Ал Magnum дүкендері желісі отты күлмен көміп қойғандай болды. Қазақ тілі – елдің өзегі. Оған жасалған қиянат – ұлттың жүйкесіне түскен сызат екенін халық жақсы түсінеді.

Егер біз расымен демократиялы, әділетті қоғам құрамыз десек, ол бірінші кезекте тілдік әділеттіліктен басталуы керек. Екі тілді саясат қаланың кеңсесінде немесе «құжат тілі» аясында қалуы мүмкін. Ал Қазақстанның шынайы бет-бейнесі – ауыл. Ол ауылда бүгінгі таңда жұрт тек қазақша сөйлейді. Орысша біліу деген ұғым онда баяғыда-ақ маңызын жоғалтқан. Қазақ мектептері мен балабақшалары күн санап артып, орыс тілінен сабақ беретін мұғалімнің өзі орысшаны шала білетін күйге түскені жасырын емес.

Демек, мемлекеттік және қоғамдық қызмет көрсету орындарында қазақ тіліне басымдық беретін кезең әлдеқашан келді. Бұл талап ешқандай шеттетуді, өшпенділікті туғызатын талап емес. Әділетті талап. Ал Magnum сияқты ірі сауда желісінің мұндай жалтақтық танытуы – үлкен қателік болды.

Осы тұста дүниежүзіндегі кейбір елдердің тәжірибесін еске түсірелік. Мәселен, Канадада француз тілі Квебек провинциясында басты тіл саналады. Ол аймақтағы кез келген қызмет түрі французша көрсетілуі тиіс. Егер бір мекеме ағылшын тілінде ғана қызмет көрсетіп, француз тілін елемесе, сол мекемеге айыппұл салынып, лицензиясынан айыруға дейін барады. Бұл – тілге деген құрметті заңмен қорғаудың бір үлгісі. Ал Швейцарияда төрт мемлекеттік тіл бар. Бірақ қай аймақта қай тіл басым болса, сол тілде қызмет көрсетілуі міндетті.

Ал бізде ше? Қазақ тілін білмегені үшін емес, білетін адамның сөзін тыңдамағаны үшін жұмыстан шығу керек. Оқиғаға мән берсек, курьер ауылдан келген қазақ баласы. Өзінің ұлты мен тілі үшін ешкімге жалтақтамай, жұмысына адал еңбек етіп жүрген азамат. Ал оған қарсы тұрған – өз ұлтының өкілі болғанымен, өз тілінен безген, өзге тілде үстемдік құрғысы келетін сана. Magnum басшылығы осы тартыста қай тараптың сөзін сөйлеп тұрғанын түсінбей қалды.

Қазір заман басқаша. Жаңа ұрпақ – тілді ту ететін ұрпақ. Олар орысша сөйлемейді, сөйлеуді де қаламайды. Себебі, бұл ұрпақ үшін қазақ тіл – тұлғалық ерекшелік, ұлттық бедел, болмыстың басты белгісі. Егер бүгін біз оларды «орысша сөйлемейсің» деп жұмыстан қусақ, ертең олар бұл елден әділеттік таппай, радикалдық жолға түседі. Міне, қауіп осы жерден басталады. Ендігі жерде қазақ тілін кемсіту – ұлттың ашу-ызасын ояту деп қабылдануы керек.

Magnum кеше тек бір курьерді емес, бір ұлттың жүрегін жаралады. Бірақ бұл – соңғы нүкте емес. Бұл – бастау. Қоғам енді үнсіз қалмайды. Бұдан кейін әрбір жарнамада, әрбір кассада, әрбір сөреде қазақ тілінің үні анық естілуі керек. Бұл – әділет үшін, теңдік үшін, елдік үшін қажет.

Енді мемлекет те үнсіз қалмауы керек. Қазақ тілі – мемлекеттің тірегі. Бұл тірек шайқалса, елдің іргесі сөгілмек. Қазақ тіліне қарсы жасалған әрбір әрекет – ұлттық қауіпсіздікке қарсы жасалған әрекетпен теңестірілуі тиіс. Сонда ғана біз тілге деген шынайы құрметті орнықтырамыз.

Бұл оқиға – ескерту және қоғамның оянуы. Бұдан кейін қазақ тілін елемейтін әр мекеме – байкоттың нысанасына ілігетінін көрсетіп берді. Бұл заң емес, бұл халықтың ішкі тыйым салуы – нағыз қоғамдық имунитеттің көрінісі. Осы ретте көзі ашық, қоғамдағы оқиғаны дәл басатын Шыңғыс Мұқан, Диана Елгезек сынды азаматтардың байкотқа үн қосуынан тіл үшін күрес өмір үшін күрес екенін байқауға болады. Бұл күресте енді ешкім тоқтата алмайды.

Қала Мен Дала