Keyde qoğamdı bir ğana oqiğa qozğalısqa tüsirip, işte qatqan şemendi jarıp jiberedi. Bwl jolı däl sonday ahual orın aldı. Magnum dükender jelisinde orıs tildi bir azamat qazaq tilin bilmeytin kur'erge şağım tüsirip, artınan düken äkimşiligi älgi kur'erdi jwmıstan şığarıp, mäseleni jılı jauıp qoya salmaq bolğanda, jwrtşılıq oqıstan oyanıp ketti.

Bwl tek bir azamattıñ renişi nemese dükenniñ işki tärtibi emes. Bwl – tildik teñsizdikke qarsı wlttıñ refleksi. Qazaqtıñ özi, öz jerinde, öz tilinde söyley almaytın künge jettik pe degen swraq sananı sızdatıp twr. Öz elinde twrıp, öz tilinde söylemeytin azamattı qoğamnan alastatıluı aqılğa simaytın dünie. Al Magnum dükenderi jelisi ottı külmen kömip qoyğanday boldı. Qazaq tili – eldiñ özegi. Oğan jasalğan qiyanat – wlttıñ jüykesine tüsken sızat ekenin halıq jaqsı tüsinedi.

Eger biz rasımen demokratiyalı, ädiletti qoğam qwramız desek, ol birinşi kezekte tildik ädilettilikten bastaluı kerek. Eki tildi sayasat qalanıñ keñsesinde nemese «qwjat tili» ayasında qaluı mümkin. Al Qazaqstannıñ şınayı bet-beynesi – auıl. Ol auılda bügingi tañda jwrt tek qazaqşa söyleydi. Orısşa biliu degen wğım onda bayağıda-aq mañızın joğaltqan. Qazaq mektepteri men balabaqşaları kün sanap artıp, orıs tilinen sabaq beretin mwğalimniñ özi orısşanı şala biletin küyge tüskeni jasırın emes.

Demek, memlekettik jäne qoğamdıq qızmet körsetu orındarında qazaq tiline basımdıq beretin kezeñ äldeqaşan keldi. Bwl talap eşqanday şettetudi, öşpendilikti tuğızatın talap emes. Ädiletti talap. Al Magnum siyaqtı iri sauda jelisiniñ mwnday jaltaqtıq tanıtuı – ülken qatelik boldı.

Osı twsta düniejüzindegi keybir elderdiñ täjiribesin eske tüsirelik. Mäselen, Kanadada francuz tili Kvebek provinciyasında bastı til sanaladı. Ol aymaqtağı kez kelgen qızmet türi francuzşa körsetilui tiis. Eger bir mekeme ağılşın tilinde ğana qızmet körsetip, francuz tilin elemese, sol mekemege ayıppwl salınıp, licenziyasınan ayıruğa deyin baradı. Bwl – tilge degen qwrmetti zañmen qorğaudıñ bir ülgisi. Al Şveycariyada tört memlekettik til bar. Biraq qay aymaqta qay til basım bolsa, sol tilde qızmet körsetilui mindetti.

Al bizde şe? Qazaq tilin bilmegeni üşin emes, biletin adamnıñ sözin tıñdamağanı üşin jwmıstan şığu kerek. Oqiğağa män bersek, kur'er auıldan kelgen qazaq balası. Öziniñ wltı men tili üşin eşkimge jaltaqtamay, jwmısına adal eñbek etip jürgen azamat. Al oğan qarsı twrğan – öz wltınıñ ökili bolğanımen, öz tilinen bezgen, özge tilde üstemdik qwrğısı keletin sana. Magnum basşılığı osı tartısta qay taraptıñ sözin söylep twrğanın tüsinbey qaldı.

Qazir zaman basqaşa. Jaña wrpaq – tildi tu etetin wrpaq. Olar orısşa söylemeydi, söyleudi de qalamaydı. Sebebi, bwl wrpaq üşin qazaq til – twlğalıq erekşelik, wlttıq bedel, bolmıstıñ bastı belgisi. Eger bügin biz olardı «orısşa söylemeysiñ» dep jwmıstan qusaq, erteñ olar bwl elden ädilettik tappay, radikaldıq jolğa tüsedi. Mine, qauip osı jerden bastaladı. Endigi jerde qazaq tilin kemsitu – wlttıñ aşu-ızasın oyatu dep qabıldanuı kerek.

Magnum keşe tek bir kur'erdi emes, bir wlttıñ jüregin jaraladı. Biraq bwl – soñğı nükte emes. Bwl – bastau. Qoğam endi ünsiz qalmaydı. Bwdan keyin ärbir jarnamada, ärbir kassada, ärbir sörede qazaq tiliniñ üni anıq estilui kerek. Bwl – ädilet üşin, teñdik üşin, eldik üşin qajet.

Endi memleket te ünsiz qalmauı kerek. Qazaq tili – memlekettiñ tiregi. Bwl tirek şayqalsa, eldiñ irgesi sögilmek. Qazaq tiline qarsı jasalğan ärbir äreket – wlttıq qauipsizdikke qarsı jasalğan äreketpen teñestirilui tiis. Sonda ğana biz tilge degen şınayı qwrmetti ornıqtıramız.

Bwl oqiğa – eskertu jäne qoğamnıñ oyanuı. Bwdan keyin qazaq tilin elemeytin är mekeme – baykottıñ nısanasına iligetinin körsetip berdi. Bwl zañ emes, bwl halıqtıñ işki tıyım saluı – nağız qoğamdıq imunitettiñ körinisi. Osı rette közi aşıq, qoğamdağı oqiğanı däl basatın Şıñğıs Mwqan, Diana Elgezek sındı azamattardıñ baykotqa ün qosuınan til üşin küres ömir üşin küres ekenin bayqauğa boladı. Bwl küreste endi eşkim toqtata almaydı.

Qala Men Dala