Қазақтар ғана төре тұқымын Шығңғыс ханнан бері қастерлеп келеді.
kerey.kz
“Шыңғыс хан қоңыраттың қызы Бөртеге үйленген еді. Қоңыраттар қазақты құрап отырған үлкен руларымыздың бірі. Олардың 95 пайызы Қазақстанда тұрады. Қағанның өзі керейдің ханы Тоғырылды өкіл әке санаған. Керейлер де қазақтың белді руы. Өткен жылдары сол ескімоңғол тіліне лингвистикалық сараптама жасаған Хасен Қажахмет ағамыз «Бұл қазіргі қазақтардың тілі» деген қорытындыға келген болатын. Халхалар ордалықтарды өздерінің тілдерінде сөйлеген деп соғады. Бірақ, тарихи құжаттар мен ескі бұйымдардың барлығында, тіпті, Шыңғыс қағанның кезіндегі барлық әлеуметтік, әскери атаулар, қалалардың аттары мен теңгелеріне дейін түгел түрік тілінде жазылған. Олардың көбінде Алланың аты аталыпты. Құбылаймен кездескен Марко Поло да ханның өзімен «түрік тілінде сөйлескенін» жазған. Ханның өзі астанасын қаншама қытай-тұңғыстың ішінде отырса да, олардың тілін бұратып «Ханбалық» деп атаған. Туған бауырының есімі Арық Бұқа еді. Бәрі таза түрік тілінде. Айтпақшы, тілі келмеген жергілікті тұрғындар астананы «Дада» деп атаған екен. Қытайлардың «Р» әрпін айта алмайтынын ескерсек, бұдан өзіміздің «дадар» (татар) деген сөз шығады. Жақында Күйік ханның Рим папасына жазған хатын жариялады ғой. Бір қызығы, онда да «моңғол» ханы түрік тілінде ғана сөйлейді. Рашид ад-Дин де маңғыттар мен қоңырат сияқты бірнеше түрік руын ғана «мағұлдар» деп атап өткен. Керей, жалайыр, қият, меркіт, найман, бұлардың барлығы «мағұлдары» (Бөрінің балалары) деп аталды. Бөрі түріктің ғана тотемі! Айтпақшы, орта ғасырда Поляк әскерінің құрамында “Найманская хоругвь» деп аталатын мағұлдардың арнайы жасағы болған екен. «Хоругвь» деген өзіміздің «қорық» (қорғау) деген сөзден шыққан. Ал наймандардың қазақ екені бәсенеден белгілі. Олар бүгінгі спецназдардың рольін атқарыпты. Ордалықтардың кезінде Еропаны шаңдатып, сол Польшада тұрақтап қалған арғы бабалаларымыз ғой. Орыстар осы «хоругвий» деген сөзді қазір әулиелеріне қатысты қолданады. Плано Карпини де қазақтар «Сайын хан» деп атаған Бату ханның өзін ордаға, Күйік ханға аттандырып, қасында екі татарды қосып жібергенін жазады. Еуропалықтар сол уақытта барлық «мағұлдарды» татарлар деп атаған. Ал қыпшақтарды «құмандар» деп жазады. Батуға дейін Рубрук «мағұлдарды» бірде татарлар, енді бірде моалдар деп атап өтеді. Ол да құман-қыпшақтармен бұларды аса араластырмай, ара-жігін ажырата білген. Халхалар туралы бірде-бір сөз жоқ. Оның қасына да түрік тілінде сөйлейтін екі адамды қосып ордаға жібереді. Сондықтан Шыңғыс қаған халха-моңғол болмаған. Орда түгелдей түрік тілінде сөйлеген. Оған сол кезден жеткен “Алтын Дәптер” анық дәлел бола алды. Чингизидтердің көбі де қазақтың арасында ғана қалды. Және қазақтар оларды басына көтеріп, өздерінің заңды ханы санаған. Қаншамаса қазақ хандығы үшін басын бәйгеге тігіп, майдан даласында шәһит болып кетті. Қазіргі халхалар төре тұқымын қырып тастаған. Себебі орларды жат бауыр санаған. Қазақтар ғана төре тұқымын Шығңғыс ханнан бері қастерлеп келеді. Халхалардың орас, торгаут, хошимиут, дюрбет, баргуатт, дарынга, узумчун, харчин, баят, захчин, опет сияқты руларының бірде-біреуінің аты ескі жазбаларда аталмайды. Орданың діні де түріктердің нанымынан туған Тәңіршілдік еді. Кейін ол біртіндеп мұсылмандыққа ауыса бастады. Тағдырдың жазуымен сол кездегі әлемдік өркениеттің орталығын қолдарында ұстаған «мағұлдар» біртіндеп осы мәдениетке бойұсынады. Бұл кезде жұрттың бәрі заманақыр келді деп қатты уайымға беріліп кеткен болатын. Бірақ Алла Тағала батыр бабаларымыздың пешенесіне мұсылман болуды бұйырыпты. Дін өкілдері мен сарайдағы оқымыстылар «моңғолдардың» сол тұстағы биліктегі тобына уағыз жүргізетін. Жаратқанның әмірімен, олар біртіндеп Исламға ықыласпен қарай бастайды. Осы керемет оқиғаны көзімен көрген Ибн Қасир былай деп тебірене жазды: «Биыл 694 жылы Шыңғыс ханның шөбересі Қазан тақта отырып, Әмір Таузының көмегімен Исламды қабылдады. Онымен бірге барлық ордалықтар мұсылман болды. Сұлтан дінге кірген күні қолдағы алтын, күміс пен жақұттан садақа үлестірілді. Өзіне «Мақмұт» деген мұсылман есімін таңдап алған сұлтан жұма күні мешітке барып бұқарамен бірге намазға қатысты. Тәркіленген мүліктің барлығы Бағдат пен оның төңірегіндегі өз иелеріне қайтарылып, әділ төрелік жасалды. Жұрт Бұрындары қайқы қылыш қана ұстаған қаһарлы «мағұлдардың» тәспі тартқанын көріп, Алланың құдіреті мен жомарттығына мадақ айта бастады»….
Жолымбет Мәкіш
Пікір қалдыру