Бір мемлекет басшысына басқа мемлекеттің ресми орындары осыншама ауыр айып таққан соң әдетте не болады? Айып тағылған мемлекет “бұлқан-талқан ашуланып”, әлгі елмен дипломатиялық қатынасын бірден үзбесе де, кем дегенде елшісін уақытша шақырып алады. Мәскеудің мұндай қадам жасайтынына күмәнданам. Өйткені Путиннің Кремлімен Брежневтің Кремлін салыстыруға келмейді. Тіпті совет кезеңіндегі КГБ шет елде адам өлтіруге тек мемлекеттік әскери зауытта жасалатын сирек радиациялық у пайдаланып есірмес еді. Және сол миссияны орындаған агентін дарақылана ерегесіп, депутат қылмас еді. СССР-дің саяси жетекшілігі қанша ашкөз болса да, өлетін жерін білді, екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Еуропадағы геосаяси ландшафты өзгертуге, тіпті өзіне тәуелді социалистік лагерьге кіретін әлдебір елдің бір сотық жерін болсын аннексиялап алуға бармады, халықаралық келісімдерді құлықсыз болсын орындауға тырысты. Сол СССР-дің экономикалық және әскери күш-қуатының ширегі де қалмаған путиншіл Ресей Грузияда, Молдова мен Украинада не істеді? Тағы бір параллель: совет жетекшілігінің ішінде қанша дегенмен марксизм-ленинизм идеяларына берілген интеллигенция жұрнақтары болды, КПСС көсемдері жемқорлыққа батқанымен, қазіргі капитализм мен жекешелендіруді өз мүддесі үшін пайдаланған нео-большевиктер сияқты кеңірдектен емес, тізеден ғана батты. Сэмюэл Хантингтонның бір жазғаны бар еді: “марксист идеяшыл орыспен әлдебір мәселе туралы даулассақ та, интеллектуалдық деңгейде диалогқа түсуге болушы еді. Ал мына жемқор, ұлтшыл орыспен не туралы сөйлесуге болады?” деп (жуық аударма). Бұдан әуелгі жүйе соңғысынан жақсырақ деп жаңсақ түсінуге де болмайды. Бірі түпкі негізі еуропалық саяси идеологияға негізделген, партиялық мораль сәл-пәл тәбетін тежеген зұлымдық болса, екіншісі – осы екеуінен де жұрдай режим.

Путин Қырым мен Донбастағы әрекеті арқылы қызыл шектен асып кеткенін біледі. Оны кезінде Ангела Меркель жақсы айтқан: “ЕДС-тан кейінгі Еуропадағы қауіпсіздік архитектурасын бұзды” деген сипатта. Бертінгі СССР жасауға батпаған бұл ойсыз қиянаттың зардабы қандай зор болатынын Ресей жетекшілігі я әлі сезіп отырған жоқ, я сезсе де, пропаганда құрбанына айналған халқы үшін сыртқы жүнін қампайтып отыр. Сондықтан да Кремль Батыстың Путинге таққан ауыр айыбын заңдық кеңістікте талқылап, түбіне жетуге қуыстанады. Оның орнына әдеттегідей бұл мәлімдемелерді дерексіздендіріп, саясиландырып, “зорлықшыл Батыстың әлемдегі ең турашыл һәм дәстүрлі құндылықтарды бірден-бір қорғаушы президентке қарсы шабуылы” деп түсіндіріп отыра беруге тырысады. Бірақ бұл қулық ұзаққа бармайды-ау. Өйткені интернет жоқ заманның өзінде СССР жетекшілігі мұндай трагикомедиялық фарсқа айналған шылғи өтірік үгіт-насихат жүргізуден сәл болсын тартынар еді. Ал қазіргі онлайн-жәмиғатты “зомби жәшігімен” ұзақ жәдулеп ұстап тұру қиын. Өте қиын.

Ғалым БОҚАШтың facebook парақшасынан алынды