ҚИЫНДЫҚТАН КИІЗ ҚҰТҚАРҒАН АУЫЛ

| Jun 18, 2016

Американың National Geographic журналында жарияланған «Заршығанақ ауылының киізші қазақ әйелдері» деген мақалада Совет одағы ыдырап, күнкөріс қиындағаннан кейінгі заманда Павлодар облысындағы шағын ауыл әйелдерінің тиімді бизнесті қалай бастағаны баяндалған. «Экономикалық қиындықтар мен Совет одағының жоспарлы экономикасының күйреуі Заршығанақ тұрғындарын қыспақта қалдырды, бірақ нарықтық қатынастар толқыны олардың жағалауына да жайлап жетті. [Ауыл тұрғыны Қалимаш Баймұханова] мен оның көршілері үй жанындағы учаскелерінде көкөніс өсіріп, қоралы қой мен ірі қара бағып, тіршілік үшін күреске көшті. Өзге нәрсе сатып алуға олардың ақшасы болмады» деп жазады National Geographic.

«Асар» шағын ауданындағы Наурыз мейрамы. 25 наурыз 2015 жыл. (Көрнекі сурет.)

1990 жылдардың аяғында Заршығанақ ауылына павлодарлық бизнесмен Арман Сұлтанбек барған. Оның еті тірі азаматтарға үйден шықпай-ақ кәсіп ашуға болатыны жайлы өткізген семинары Қалимаштың өміріне өзгеріс әкелді. Ол ауыл әйелдеріне қой жүнінен киіз басып, одан сырмақ, текемет тәрізді түрлі бұйымдар жасап, сатуға болатынын ұқты. Бұрын киізбен жұмыс істеп көрмеген Қалимаш жергілікті әйелдерге киіз ісінің қыр-сырын үйрету үшін Оңтүстік Қазақстаннан бірнеше шебер шақырған.

«2002 жылы ауылда олардың алғашқы киіз басу сабақтары немесе жазғы лагері өтті. Ауыл әйелдері 10 күн бойы жүннен текемет басуды, киізден аяқ киім мен қалпақ жасауды үйренді. Олар күнделікті проблемаларын ұмытып, жұмыстың қызығына берілді. Дымқыл жүннің иісі ата-бабаларын еске түсірді. Әуелде бұл бастамадан бірдеңе шығарына сенбеген күйеулері де үстел құрастырып, жүн жинауға көмектесіп жұмысқа араласқан, ал біреуі тіпті таңғы дене жаттығуларын өткізіп тұрған» деп жазады National Geographic.

Біраз тәжірибе жинап, төселгеннен кейін әйелдер киізден көптеген бұйымдар жасап, Қалимаш оларды Павлодардың базарына апарып сатқан. Жұрт әлгі бұйымдардан түк қалдырмай сатып алып кеткен. Бұл бастаманы қолдайтын демеуші тауып, әйелдерді әрі қарай үйрету және тапқан ақшаның бір бөлігін даму жобаларына жұмсау үшін Қалимаш қоғамдық бірлестік құрған. Бірлестікті «ұзақ қыстың құрсауынан босаған далада жандана бастаған тіршіліктің алғашқы жаршысы – бәйшешек гүліне» ұқсатып «Жауқазын» деп атаған.

Азаттық радиосы

АҚШ Иранның Харк аралын басып ала ма?

kerey.kz

Киан ШАРИФИ Иран ислам республикасына тиесілі Харк аралы. Америка мен Израильдің Иранға әуе шабуылдары жалғасып жатқан тұста АҚШ-тағы саяси ортада ислам республикасына тиесілі Харк аралын басып алу идеясы талқылана бастады. Сарапшылардың айтуынша, Вашингтон Ирандағы мұнай экспортының негізгі ошағы саналатын Харк аралын нысанаға алуы әбден мүмкін. Бұл санкциялар құрсауындағы Иран экономикасын құлатпай ұстап тұрған басты табыс көзін жауып тастауы ықтимал. Алайда Иран мұнай экспортының 90 пайызын қамтамасыз ететін Парсы шығанағындағы шағын аралды басып алса, бұл АҚШ пен Израильдің Иранға қарсы соғысын тіпті ушықтырып жіберуі мүмкін. Мұның өзі де Иран экономикасын толық құрдымға жібере алмайды дейді сарапшылар. 7 наурызда Axios басылымы АҚШ әкімшілігі Харк аралын басып алу мүмкіндігін талқылағанын хабарлады . Иран бұл аралға
Тоқаев мырза тіл жайлы тағы бірдеңе депті

kerey.kz

Zhalgas Yertay Орыс тілінің мәртебесін еш төмендетпедік, оның бәрі күңкіл сөз деген екен. Қазақ тілінің де мәртебесі төмендеді деп байбалам салмаңдар деп ұрсыпты. Алдымен жауабы жоқ сұрақтардан бастайық. Тоқаев мырза, егер ештеңе өзгермесе, онда “тең” сөзінің “қатарға” ауысуы жай көз алдау әрекеті ме? Қоғамдағы градусты басуға талпыныс қана ма? Қазіргі мемлекеттік бюрократиялық аппараттың статус-квоны сақтап қалуға тырысуы деп бағаласа бола ма? Енді Тоқаев мырзаның әр сөзіне тоқталсақ.“Жаңа Конституция мәтінінің ресми құжат ретінде қазақ және орыс тілдерінде жариялануы көп нәрсені аңғартпай ма? Бұл жерде түсініктеме беріп, ақталудың өзі артық”Иә, қазіргі қазақ тілінің проблемасы да сол – қазақ тілі мен орыс тілінің құқықтық теңдігі мемлекеттік тілді кемсітіп тұр. Өйткені бюрократия құжаттарды орысша әзірлеп, кейін
Конституцияда қазақ тілін мемлекеттік әрі ресми тіл етсек, басқа тілдердің құқы шектеле ме?

kerey.kz

Бұған нақты жауап – жоқ, бұл шешімнен ешбір тілдің, соның ішінде, орыс тілінің де құқы шектелмейді. Неге? Өйткені конституциядағы мемлекеттік тіл мәртебесі биліктің жұмыс тілін ғана реттейді. Ол норманың қарапайым адамдардың қатынас тіліне қатысы жоқ. Яғни, мемлекеттік тіл – мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару ұйымдары жұмыс істейтін тіл деген сөз. Бұл шешім орысша сөйлейтіндердің құқығын шектемейді, орысша сөйлеуге тыйым салмайды. Қарапайым адамдар үйінде, қоғамдық орындарда, бизнесте, медиа мен мәдениет ошақтарында қалаған тілінде сөйлей де, жұмыс істей де алады. Бұған конституцияның басқа баптары нақты кепіл болып отыр. Ал жаңа конституцияда 9-баптың 2-тармағы қазіргі күйінде қалса, бұл – қазақ тілінің құқығын шектейді. Себебі мемлекеттік органдар құжаттарды өздері үйренгендей алдымен орысша жазып,
Қазіргі биліктің ең үлкен қорқынышы…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Конституциядан орыс тілін алып тастасақ, Ресей бізге соғыс аша ма? Билік осылай қорқыта бастады. Бірақ ол сұраққа қысқа жауап – жоқ. Себебі, Ресейге қарсы Әзірбайжан да, Армения да неше түрлі әрекетке барды, барып та жатыр, бірақ оларға қазір соғыс қаупі төніп тұрған жоқ. Бұл әдісті саяси манипуляция дейді, шын мәнінде, бұны қазіргі статус-кво жағдайын сақтап қалғысы келетін жүйенің асығыс ойлап тапқан аргументі деуге болады. Ойлап көріңізші, Ресейге біздің мемлекеттік органдар қай тілде іс-қағаз жүргізетіні емес, лоял болғанымыз керек. Ендеше, Ресей біздің лоялдығымызды сақтап қалғысы келсе, конституциядағы тіл мәселесіне қарсы болмауы керек. Себебі бұл ішкі тұрақтылық мәселесі. Дені сау елдің билігі өз көршісіне осындай қарсы аргумент айтар еді. Енді
Бізді басқарып отырған бір топ адам үшін орыс тілі – ИВЛ аппараты іспетті.

kerey.kz

Арман Әлменбет Екі-үш күн уайымға салынып кеттім. Осы соңғы жазғаным болсын. Әрі қарай Құдайға тапсырып, жұмысымды істейін. 6 ақпан күнгі ойым: Бізді басқарып отырған бір топ адам үшін орыс тілі – ИВЛ аппараты іспетті. Ковид кезінде өкпесі жұмыс істемей қалған адамдарға Түркиядан ИВЛ деген аппарат әкелгені естеріңізде ме? ИВЛ болмай, қанша адам өліп қалды. Орыс тілін алып тастасақ, Мәңгілік ел мен Есіл өзенінің ортасындағы бес-алты ғимарат босап қалады. Тек орысша ойланатын адамдар жиналып ап, өздері әдемі отыр о жерде. Менің түсінігімде, орыс тілін конститциядан алып тастау үшін оған алдын ала дайындалу керек. Соңғы екі жарым жылда осыны қатты ойланып жүрмін. Ұсынайын деп едім, қызығатын адам таба алмадым. Сөйтіп «Ана тіл