|  | 

Köz qaras

«Orıstar nege ketip jatır?». Boris barlıq şındıqtı ayttı

439eb117d4c8031edff67bab2bc2eaf4-600x400

Qayda? Nege? Qazaqstannan kimder ketip jatır? Bilseñiz, bıltırğı jılı bizdiñ elden Reseyge 23 589 orıs köşip tınıptı. Ketip jatqandardıñ 88 payızı Reseydi tañdaptı. Tegin emes-au osı… Bir sebebi bar.

Samonitor.kz-te jariyalanğan maqalanı oqıp osınday oyğa qaldıq. Audarıp, ıqşamdap wsınıp otırmız. Maqalanıñ tüp-törkinin tüsingen adam onıñ nege jäne ne sebepti jazılğanın da birden añğaruı tiis. Solay.kaz.365info.kz.

«Balamnıñ soñınan bardım»

Aldımen Valeriya Gureviçten bastayıq. 60-qa qarağan şağında Peterburgke köşken.

«Nege öyttim? Balamnıñ soñınan bardım. Osında oquğa tüsti. Üylendi. Resey azamattığın aldı. Ökinbeymin. Mwnda et jaqındarım twradı. Erkin jürip-twram. Biraq, Qazaqstan da qımbat mağan. Jaman ömir sürgem joq ol jaqta», — deydi zeynetker.

Bwdan neni tüsindik? Qazaqstandağı orıstardıñ täuelsizdik twsında ömirge kelgen ürim-bwtağı tarihi otanına oralıp jatır. Oqumen ketedi. Otbasın qwradı. Qaladı. Birjolata. Könip jatsa, artınan ata-anasın da ala ketedi.

Äke-şeşesi Qazaqstanda qala berui de mümkin. Ağa buın ösken ortasın qiyuı da qiın ğoy. Balaların wstamaydı, alayda. Solay. Biraq, bizdi qızıqtırğan bwl keyipker emes.

Boris ne deydi?

Samonitor-ğa pikir bildirgen kelesi adam atı-jönin aytpaptı. Nege öytti eken? Aqır ayttı ğoy oyın. Atın nege jasıradı?

«Toğızqabattı üyde twram. Osındağı 5 otbası Reseyge köşkeli jatır. Jalpı, jaqsı bäri. Biraq, bir tüytkil bar. Jwrt köşip jatır. Orıstardı aytam. Sebebi, erteñinen ümit joq. Twrmısında da, jwmısında da. Traybalizm tamır jayğan. Wlttıq mäsele tağı bar. Balamdı oqıtatın jer joq, qazir. Bilim joq. Sayasi bağdar da belgisiz. Qazaq tilin jantalasıp engizip jatır. Latının tağı qostı», — deydi Boris (maqala avtorı osınday laqap at beripti oğan).

Boris te Reseyge ketpek. Jalığıptı. Mezi bolıptı. Bilsek, bwl kisi mwğalim. Sabaq beredi. Sabaq üstinde eldegi bılıqtardı aytsa, qarsı şığatın studentter şığıptı.

«Qaraşı özderin, meni patriot emessiñ dep ayıptaydı. Olar kim sonşama? Qısqası, artı ayğaymen ayaqtaldı. Mwnı qoyşı. Studentterdiñ arasında säläfitter payda boldı. Sodan qorqam. Öz ideyaların tıqpalap jür olar. Bilik äreket etip jatır. Bwdan nätije bola ma? Belgisiz. Qısqası, qoldı bir siltedim de Reseyge köşip kettim…», — deydi ol.

Boris bıltırğı jılı Qazaqstannan Reseyge ketken 23 589 adamnıñ biri. Ol endi oralmaydı…

«Ayta almaymın. Bilmeymin. Belgisiz»

Äri qarayğı äñgimede Boris odan sayın aşıla tüsipti. Ağınan jarılıptı.

«90 jıldarğa qaytıp oralğan türimiz bar. Orıs jastarı ketip jatır. Artınan äke-şeşesi de ilesude. Nege bwlay?

Atı bar, bedeli bar JOO-larğa kiriñizşi. Orıs studentteriniñ ülesi 3-4 payızdan aspaydı. Joq, Almatıda orıs az emes. 30 payızday bar. Biraq, jastarı ketip jatır. Olar qayta orala ma? Ayta almaymın. Bilmeymin. Belgisiz.

Reseyge ketip jatqandardıñ arasında aziattar da köp (Boristiñ bwl arada kimderdi meñzegenin tüsinbedik)».

Bayqaymız, Boris bärin bayqaydı. Körip jüredi. Oylap jüredi.

«Adamdı wltına, şıqqan tegine qaray bölgen dwrıs emes. Tek qazaqtar isteytin, tek orıstar isteytin mekemelerdi körgem. Qauipti bwl. Qoğam bülinedi bwdan.

Aytalıq, nelikten köşelerde europeoid policeyler joq? Nege körmeymin olardı? Salıq organdarında, prokuraturada, sottarda orıstar nege joqtıñ qası?

Joq, men eşkimdi renjitkim joq. Biraq, bäribir oylaysıñ. Äri qaray ne boladı? Orıspın men. Biraq, eşkimge keregim joq eken. Ne isteymin sonda?» deydi ol.

Boris policeyler turalı ayttı. Europeoidtar joq dedi olardıñ arasında. Iä, joq. Biraq, mwnı orıstardıñ özinen swrau kerek şığar, Boris? Bälkim, olardıñ bwl salağa barğısı joq şığar? Qalay oylaysız?

Soñında

Bıltır Qazaqstannan köşkenderdiñ köpşiligin 30-34 jas aralığındağı jastar qwrağan. Bwlar 4050 adam. 25-29 jastağılar – 3630 adam. 35-ten 39-qa deyingilerdiñ arasında 3375 adam köşken Qazaqstannan. Derligi Reseydi tañdağan. Solay.           kaz.365info.kz

Tags

Related Articles

  • Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

    Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

    Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ

  • ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

    ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

    Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri  de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı.  «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen  tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq

  • Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti 

    Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti 

    Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin

  • Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

    Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

    Bwğan naqtı jauap – joq, bwl şeşimnen eşbir tildiñ, sonıñ işinde, orıs tiliniñ de qwqı şektelmeydi. Nege? Öytkeni konstituciyadağı memlekettik til märtebesi biliktiñ jwmıs tilin ğana retteydi. Ol normanıñ qarapayım adamdardıñ qatınas tiline qatısı joq. YAğni, memlekettik til – memlekettik organdar men jergilikti özin-özi basqaru wyımdarı jwmıs isteytin til degen söz. Bwl şeşim orısşa söyleytinderdiñ qwqığın şektemeydi, orısşa söyleuge tıyım salmaydı. Qarapayım adamdar üyinde, qoğamdıq orındarda, bizneste, media men mädeniet oşaqtarında qalağan tilinde söyley de, jwmıs istey de aladı. Bwğan konstituciyanıñ basqa baptarı naqtı kepil bolıp otır. Al jaña konstituciyada 9-baptıñ 2-tarmağı qazirgi küyinde qalsa, bwl – qazaq tiliniñ qwqığın şekteydi. Sebebi memlekettik organdar qwjattardı özderi üyrengendey aldımen orısşa jazıp,

  • Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

    Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

    Zhalgas Yertay Konstituciyadan orıs tilin alıp tastasaq, Resey bizge soğıs aşa ma? Bilik osılay qorqıta bastadı. Biraq ol swraqqa qısqa jauap – joq. Sebebi, Reseyge qarsı Äzirbayjan da, Armeniya da neşe türli äreketke bardı, barıp ta jatır, biraq olarğa qazir soğıs qaupi tönip twrğan joq. Bwl ädisti sayasi manipulyaciya deydi, şın mäninde, bwnı qazirgi status-kvo jağdayın saqtap qalğısı keletin jüyeniñ asığıs oylap tapqan argumenti deuge boladı. Oylap köriñizşi, Reseyge bizdiñ memlekettik organdar qay tilde is-qağaz jürgizetini emes, loyal bolğanımız kerek. Endeşe, Resey bizdiñ loyaldığımızdı saqtap qalğısı kelse, konstituciyadağı til mäselesine qarsı bolmauı kerek. Sebebi bwl işki twraqtılıq mäselesi. Deni sau eldiñ biligi öz körşisine osınday qarsı argument aytar edi. Endi

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: