Qazaq jerine kelgen aq patşa biligi de, sol sekildi Sovet ükimeti de legitimdi emes-tin. Qazaq tarihındağı osı aqiqat äli künge qwjat türinde ayqındalmay keledi.

Bwl turalı tarih ğılımdarınıñ doktorı, professor, alaştanuşı Mämbet Qoygeldi 365info.kz media-portalğa bergen swqbatında mälim etti. Onıñ pikirinşe, qazaq jerine alğaş ayaq basqan kezdegi sovet ükimetiniñ legitimdi emestigin aşıq moyındap, tipti bizge onı arnayı qwjatpen rastau kerek.

Sovet ökimeti Qazaqstanğa zañsız keldi

— Qazaqstanda patşalıq bilik legitimdi bolğan joq. Onı küşpen alıp, ısırıp tastağan Sovet biligi de legitimdi bolğan joq.

Ol kezde jalğız legitimdi bilik boldı. Ol – 1917 jılı jeltoqsanda Orınborda qwrılğan Alaşorda ükimeti. Mine, sol zañdı bilik bolatın. Qay twrğıdan alsaq ta ol sol kezdegi jalğız zañdı bilik bolatın.

Alaşorda qazaq qoğamında orta ğasırdan qalıptasqan sayasi dästür retinde şaqırılğan İİ-şi jalpıqazaq s'ezinde qwrıldı. Ol s'ezdi eşkim zañsız dep ayta almaydı. Onı tek Sovet tarihnaması, ideologiyası zañsız, bwzıq sekildi körsetti. Al, şın mäninde, zañ twrğısınan, tarih twrğısınan barlığın zerttep, naqtı bağasın bersek, ol sol kezdegi zañdı ükimet bolatın.

Qazaq jerinde wlttıñ igi jaqsıları, ülkenderi, dualı auızdarı bas qosatın qwrıltay jinalıs bükil wlttıñ atınan şeşim qabıldaydı. Ol sayasi nemese basqa şeşim bola ma, onı qazaq qoğamı moyındaydı, sonı orındaydı. Sondıqtan İ-şi, odan soñ İİ-şi jalpıqazaq s'ezi de osı dästür boyınşa şaqırıldı. Osı qwrıltay s'ezi jabıq türde Alaşorda ükimetin sayladı. Jabıq türde onıñ törağasın sayladı. Al Alaş partiyası şeşimin bükil qazaq halqı moyındadı.

Al Sovet ökimetin qazaq qoğamı şaqırğan joq, sovet ökimetine qazaq qoğamı aşıq tügili jabıq türde de dauıs bergen joq. Referendum, saylau ötti me? Joq. Sondıqtan zertteuşi retinde, meniñ tüsinigim boyınşa, Sovet ükimeti legitimdi emes.

Biz osını aşıq türde moyındaytın, tipti bolmasa arnayı qwjatpen onı rastaytın uaqıt jetti dep bilemin, — deydi ol.

Genocid ekeni dausız, nemenege bügejekteymiz?

Sonday-aq tarihşı 1992 jılğı Joğarğı keñes qabıldağan qaulını jañğırtu kerek dep sanaydı.

— 1992 jılı basında Joğarğı keñestiñ sovettik reformalarğa baylanıstı qaulısı resmi gazetterge jariyalandı. Men sol komissiyanıñ qwramında bolğanmın.

Komissiyanıñ qorıtındısı boyınşa Qazaqstanda jürgizilgen eksperimenttiñ saldarınan qazaq halqınıñ qırğınğa wşırauın genocid dep bağalağan. Men osı bağanı dwrıs dep sanaymın.

…  Körşi elderdegi tarihşılar bılay deydi: „Mwnday jağdaylar barlıq imperiyalıq qwrılımdarda bolğan. Jaña, mıqtı, industrialdı qoğam qwru üşin osınday auır joldan, osınday qırğınnan barlıq memleketter ötken-mıs„. Şındığında, bwl jäy söz emes. Bwl nieti tüzu adamdar aytatın söz emes. Eşqanday qırğındı aqtauğa bolmaydı. Qazaq halqına keler bolsaq, bwl jäy qatelik emes. Bwl bol'şeviktik ükimettiñ maqsattı türde jürgizgen sayasatınıñ saldarı.

Goloşekinmen Smağwl Säduaqasov bastağan sayasi top jwlıstı

Sol ülken qırğındı jasağan Goloşekindi ornınan alıp tastau üşin küresken qazaq ziyalılarınan twratın sayasi top bolıptı. Olar „Uberit'e etogo Goloşekina„ dep aşıqtan-aşıq aytıptı.

— Mısalı, 1927-28 jıldarı Smağwl Säduaqasov bastağan top Goloşekindi bilikten ketiruge tırıstı. Aşarşılıqqa deyin ketiruge tırısqan. Kollektivizaciya, konfiskaciyanıñ qarsañında.

Jağıpar Swltanbekov, Idırıs Mwstanbaev. Olar Trockimen, Zenov'ev, Kamenovpen tikeley baylanısqa şığıp otırdı. „Goloşekindi alıp tastañdar, osığan kömektesiñizder „ — dedi. Al Trockidiñ ne degenin bilesiz be? Mäsele Goloşekinde emes, mäsele Stalinde dedi. Öytkeni Trockilerdiñ negizgi jauı Stalin bolatın. Olar Stalinge qarsı birge şığayıq dedi. Bizdiñ ziyalılarımız oğan kelisken joq, — deydi Mämbet Qoygeldi.

Özbek, qırğızğa qarağanda qazaqtıñ sayasi elitası wltın satqış bolıp şıqtı

Degenmen sol kezde Goloşekin janında bolğan basqaruşı qazaqtıñ sayasi tobı öte mansapşıl, bilikqwmar bolıp şıqtı. „Qazaqtıñ erekşe qırıluına solardıñ da tikeley qatısı bar, onı moyındauımız kerek„ — deydi tarihşı.

— Biz köp jağdayda jılap-eñirep barlıq kinäni basqağa japqandı jaqsı köremiz. Mäskeuge, Stalinniñ biligine audaramız. Qazaq halqınıñ qırıp-joyıluına qazaq biligin basqaruşı sayasi elita da belgili bir deñgeyde kinäli. Mäselen, qazaq halqınıñ 49 procentiniñ közi joyılıp ketti. Bir wlttıñ jartısına juığı qırılıp qaldı. Nege özbek, qırğız emes, qazaq osılay köp qırğınğa wşıradı? Olarda da sonday sayasat jürdi, olar da qırıldı, biraq qazaq erekşe köp qırıldı.

Negizinen, postsovettik elder işinde Reseydiñ, Ukrainanıñ, sodan soñ Qazaqstannıñ halqı köp qırıldı. Nege? Bizdiñ wlttıq basqaruşı elitanıñ kemşiliginen, ärine. Biz onı moyındauımız kerek. Biz Mäskeu tapsırma berse, onı asıra orındauğa tırısamız. Osı — bizdiñ halqımızdıñ ülken tragediyası. Mısalı, Özbekstandı alalıq.

Mäskeu tapsırma beredi, özbekter basında „iä, iä„ dep qwp körgen ıñğay tanıtadı da artın swyıltıp jiberedi. Meyilinşe, wltqa qarsı dünieden aynalıp ötudiñ jolın qarastıratın edi.

Al bizde olay bolmadı, — deydi Mämbet Qoygeldi.                                                                                                                                                        365info.kz