Äzimbay Ğali

Alda orıstıñ töl aqşası deval'vaciyağa wrına beretin boladı. Resey twrğındarınıñ twrmıs deñgeyi bwrınğıdan da tömendey tüsedi. Şet eldik tauarlardı twtınu reseylikter üşin qımbatqa tüspek. Resey wzaq uaqıttıq dağdarısqa tap boldı. Bwl dağdarıs 2007 jılı ayqındalıp edi. Sodan beri körşimiz qateliktiñ üstine qatelik jasap keledi.

Aldımen sol qatelikterdiñ birneşe alğışarttarın keltireyik:

1. Resey narıqtıq liberaldıq, qwqıqtıq , sayasi erkindik jolınan taydı.

2. Imperiyalıq äskeri-sayasi ekspansiyalıq joldı tañdadı. Batıs elderi (AQŞ pen Europalıq Odaq jäne NATO) birlestikterimen konfrontaciyağa tüsti. Ekonomikanı militarizaciya jolına tüsiru, Reseydiñ işki sayasatın totaldıq policeylik küştik qwrılımdardıñ qadağalau jolına auıstıru, Resey ekonomikasın äkimşilik jolmen bağındırıp, älemdik finanstıq-narıqtıq principterge jüginbeu beleñ aldı.

3. Resey ideologiyası – qwndılıqtar jolınan tayıp, aşıq şovinizm men imperialistik piğılğa baylanıp qaldı. Aldımen Resey postkeñestik egemen elderdi bağındırıp, olardı KSRO – Resey imperiyasına aynaldırudı közdedi. Bwl maqsatpen Resey Ukrainağa auız salıp, Qırımdı tartıp aldı. Şığıs Ukrainada jasap jatqan lankestik äreketi äli tolastağan joq.

Atalğan alğışarttar Reseyde narıqşıldar (Kudrin, Nabiullina ) men narıqsızdar komandası (Katasonov, Delyagin, Glaz'ev) arasında küresti küşeytip otır. Putinniñ sayasi bedeli tömendep keledi. Demek, bilikten narıqşıl (Kudrin, Nabiullina ) ekonomister tobı tayıp, olardıñ ornın narıqsızdar komandası (Katasonov, Delyagin, Glaz'ev) basuı mümkin.

Putinniñ biliginiñ birneşe nätijesi bar:

1. Reseydiñ geosayasi ıqpalı ıqşamdaldı. Resey ıqpaldı «Segizdikte» müşe emes. Resey – «izgoy» – şapqınşı memleket dep ataldı. Reseyge ekonomikalıq, finanstıq, tehnologiyalıq sankciyalar salındı.

2. Reseyde protestik potencial küşeydi. Protestik qozğalıstardı bas serkeleriniñ biri – Aleksey Naval'nıy. Reseyde Putinge qarsı äskeri töñkeris boluı ıqtimal.

3. Reseydiñ İşki Jiıntıq Önim reytinginde älem boyınşa 6 orınnan 13 orınğa tömendedi. Bwl jağday Reseydiñ kembağal memleketter qatarına qostı. Resey AQŞ-tıñ rwqsatınsız Europa qwrılığınıñ ortasındağı Ukrainanıñ Qırımın tartıp alıp, Donbasta gibridtik, diversiyalıq soğıs jürgizip keledi.

Reseyge salınğan sankciyalar Resey-Qazaqstan ekonomikalıq qatınastarınıñ tömendeuine äkeledi. Bwrın kelisilgen ekonomikalıq kelisimderdiñ de orındaluı ekitalay. Bizdiñ şala bilimdi analitikter men şala bilgir boljauşılar tağı da bizdiñ ekonomikanı qara jerge otırğızdı. Alğaşqı AQŞ pen Europalıq Odaq tarapınan Reseyge berilgen sankciyalar bastalğan twsta Reseymen ekonomikalıq josparlardı doğaru kerek edi. Bizdiñ orıstildi jäne orısşıl ökimettiñ ekonomikalıq sektor basşıları äli Reseyden at basın tartıp, Euraziyalıq ekonomikalıq Odaqtı is jüzinde doğaru kerektigin tüsinbey otır.

Ekonomister arasında «Reseydi jaqın uaqıtta küyreydi» deytinder köp. Eger de olar aytqanday Resey küyrese – bizdiñ küyimiz ne boladı? Resey qwrısa ol qanday aurudan ketedi? Qazaqstan Reseymen jaqın jürdi, onıñ auruı bizge jwqqan joq pa? Egerde Reseydiñ auruı Qazaqstanğa jwqsa, onda Resey men Qazaqstan bir aurumen auırğanı ğoy. Onda eki memlekettiñ zaualı birdey. Qwday saqtasın!

Äzimbay Ğali

Abai.kz

Tags Putin Resey äskeri töñkeris

Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

kerey.kz

Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ
ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq
Irannıñ raketası azayğanımen nısanağa tiyu däldigi artqan. Sebebi nede?

kerey.kz

Frud BEJAN Izrail'ge şabuıl jasalğan sät. 29 naurız 2026 jıl. Soğıstıñ alğaşqı küni Iran Izrail' men AQŞ-tıñ raketağa qarsı jüyelerin qiratu üşin jüzdegen ballistikalıq raketa jibergen. Köp raketa qwlatıldı. Al qazir Iran raketa atudı azaytıp, künine ondağan raketa jibere bastadı. Aşıq derekközderge süyengen äskeri sarapşılar Irannıñ raketa atuı azayğanımen däl tiyui joğarılğan deydi. Mwnıñ sebebine üñilip kördik. “AQŞ pen Izrail'diñ soqqıları Irannıñ raketa jiberu qondırğılarına aytarlıqtay ziyan keltirgeni anıq. Mwnı atılatın raketalardıñ azayuınan bayqauğa boladı. Biraq Iran raketaların ünemdeuge üşin kişi, biraq mañızdı dep şeşken naqtı nısandardı däl ata bastadı” deydi Vaşingtondağı Stimson Center saraptama institutınıñ ğılım qızmetkeri Kelli Griko. Qazir Iran AQŞ-tıñ Tayau şığıstağı mañızdı äskeri nısandarı men radiolokaciya
AQŞ Irannıñ Hark aralın basıp ala ma?

kerey.kz

Kian ŞARIFI Iran islam respublikasına tiesili Hark aralı. Amerika men Izrail'diñ Iranğa äue şabuıldarı jalğasıp jatqan twsta AQŞ-tağı sayasi ortada islam respublikasına tiesili Hark aralın basıp alu ideyası talqılana bastadı. Sarapşılardıñ aytuınşa, Vaşington Irandağı mwnay eksportınıñ negizgi oşağı sanalatın Hark aralın nısanağa aluı äbden mümkin. Bwl sankciyalar qwrsauındağı Iran ekonomikasın qwlatpay wstap twrğan bastı tabıs közin jauıp tastauı ıqtimal. Alayda Iran mwnay eksportınıñ 90 payızın qamtamasız etetin Parsı şığanağındağı şağın araldı basıp alsa, bwl AQŞ pen Izrail'diñ Iranğa qarsı soğısın tipti uşıqtırıp jiberui mümkin. Mwnıñ özi de Iran ekonomikasın tolıq qwrdımğa jibere almaydı deydi sarapşılar. 7 naurızda Axios basılımı AQŞ äkimşiligi Hark aralın basıp alu mümkindigin talqılağanın habarladı . Iran bwl aralğa
Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin