Serik Ahmetov Qarağandı oblısındağı Qarabas kentindegi türmeden qırküyektiñ 21-i küni tañerteñ şıqtı. Jeñil kürteşe men qarakök djins şalbar kigen bwrınğı prem'erdi ondağan jurnalist pen videooperator kütip aldı. Jurnalisterge Ahmetovten swhbat aludıñ säti tüspedi, ol koloniyadan şıqqan bette qasındağı qarauıl jigittiñ kömegimen jol talğamaytın Toyota köligine minip ketip qaldı. Kölikke qaray jürip bara jatıp ol jurnalisterge bolaşaqta ne isteytinin «äli josparlamağanın», densaulığınıñ jaqsı ekenin aytıp, «Rahmet sizderge!» dep qana til qattı.

EKİ JILĞA JETER-JETPES MERZİM

Qazaqstannıñ prem'er-ministri qızmetine deyin ösken Serik Ahmetovtiñ 2015 jılı wstaluı da, sottaluı da qoğam nazarın ayrıqşa audarğan. Resmi türde «zañsız käsipkerlikpen aynalıstı» jäne «ökiletin asıra qoldandı» dep ayıptalğan bwrınğı prem'erdi «kinäsiz» sanauşılar äleumettik jelide Ahmetovti qoldaytındarın jii bildirgen edi.

Tayauda «Ahmetovtiñ bas bostandığınan ayıru jazasınıñ qalğan ötelmegen böligin bas bostandığın şekteu türine özgertu turalı» sot şeşimi şıqtı degen alğaşqı aqparat ta äleumettik jeli qoldanuşılar arasında jıldam taradı.

Sot zalınan şığıp bara jatqan Serik Ahmetov. Qarağandı, 28 şilde 2015 jıl.

2015 jılı jeltoqsanda 10 jılğa sottalğan Serik Ahmetov jaza merzimin birtindep azaytuğa wdayı tırısqanın aqparat qwraldarındağı habarlardan añğaruğa boladı. Sottağı soñğı sözinde Serik Ahmetov prezident Nwrswltan Nazarbaevtan keşirim swrağan. Keyin 2016 jılı naurızdağı apellyaciyalıq sotta ol «tağılğan ayıptı moyındaytının, adal nietimen ökinetinin aytıp, jalpı soması 2 milliard 255 million teñge materialdıq zalaldı tolıq ötegenin eskerudi» ötingen. Mwnan soñ apellyaciyalıq sot onıñ jazasın 10 jıldan 8 jılğa azaytqan edi.

Ahmetovke tağayındalğan jaza merzimin tağı bir kemituge «Qazaqstan täuelsizdiginiñ 25 jıldığına baylanıstı raqımşılıq jasau turalı» zañ negiz bolğan. Ahmetov qamauda otırğan koloniya basşılığı «jazanıñ ötelmegen merziminiñ törtten bir böligin raqımşılıqpen azaytu turalı wsınıs» jasap, Ahmetovke kesilgen jaza tağı da bir jıl jeti ay 11 künge qısqarğan bolatın.

Al keyingi sot şeşiminde «Serik Ahmetov jazasınıñ bas bostandığınan ayırudan onı şekteuge auıstıruğa qajetti merzimin jäne keltirgen şığının tolıq ötegeni, türmede «tärtibi jaqsı bolğanı», koloniyanıñ qoğamdıq ömirine belsendi qatısqanı» eskerilgen.

Serik Ahmetovtiñ jazasınıñ birtindep azaytılıp, 10 jılğa sottalsa da eki jılğa jeter-jetpes uaqıtta jaza türiniñ bas bostandığın şekteuge auısıp, onıñ koloniyadan şığuı sarapşılardıñ türli boljamına sebep boldı.

«​ZAÑSIZ BOSATA ALMAYDI, BİRAQ…»​

Sarapşılardıñ sözine qarağanda, Qazaqstanda qılmıstıq jauapkerşilikke tartılğan joğarı lauazımdı qızmetkerler arasında wzaq jılğa sottalğanımen, köp wzamay-aq bostandıqqa şığatındar jii kezdesedi. Azattıq tilşisi söylesken sarapşılardıñ köbi Serik Ahmetovtiñ koloniyadan bosap şığuın zañsız dep sanamaydı, zañ mümkindikteriniñ jwrttıñ bärine birdey qoldanılmaytının ğana aytadı.

Advokat Ayman Omarovanıñ sözinşe, «sottaluşılardı türmeden şarttı jazamen bosatuğa zañdı mümkindikter bar, Serik Ahmetov sol mümkindikti paydalanğan».

- Onıñ barlıq qwjattarı bostandıqqa şığuına mümkindik beretin zañ normalarına säykes rettelgen bolar. Onsız bostandıqqa şığara almaydı. Biraq mäsele onda emes. Mäsele, sonday mümkindik sottalğandardıñ bärine birdey berile bermeydi. Internettegi aqparattı köşirip jariyalağanı üşin «dini ekstremistik aqparat tarattı» dep bes jılğa sottalğan balalı äyelderdi, «40 mıñ teñge para aldı» degen tolıq däleldenbegen ayıppen tört jılğa sottalğan, biraq äli künge şarttı jazamen bostandıqqa şığa almay otırğan adamdardı bilemin, – deydi ol.

Qwqıq qorğauşı Baqıtjan Töreğojina da Serik Ahmetovtiñ bostandıqqa şığuın zañğa qayşı dep sanamaydı.

Qwqıq qorğauşı Baqıtjan Töreğojina.

Biraq ol «qılmısker dep sanalsa da biliktiñ öz adamdarı bar» ekenin aytadı. Serik Ahmetov bilikte jürgen kezinde de, sottalğan şağında da elde qalıptasqan sayasi jüyege qatıstı sın-eskertpege wqsaytın pikirler de aytpağan. Baqıtjan Töreğojinanıñ sözinşe, keyingi jıldarı «qılmıstıq jazağa tartuda tırnaqşa işindegi gumanizaciya» tendenciyası payda bolğan. Onı keyde bilik keybir äriptesterin juasıtu üşin de paydalanadı.

- Biz onıñ mısalın soñğı kezderi jii bayqadıq. Auır ayıp tağa twra zañnıñ türli baptarına säykestendirip, jazasın jeñildete saludağı maqsat – eñ birinşi «sottalğan» degen status bergisi keletindikterin körsetedi. YAğni onıñ türmede otırğan-otırmağanı mañızdı emes. «Sottalğan» degen tañba qoyu arqılı olar qarsılastarın, bäsekelesterin joldan alıp tastağısı keledi, – deydi Baqıtjan Töreğojina.

Ahmetovtiñ dünie-mülki tärkilenip, 5 jıl memlekettik qızmetpen aynalısuına tıyım salınğan. Sottılığı bar azamat retinde ol äzirge memlekettik qızmetke bara almaydı.

Qwqıq qorğauşılardıñ köbi Serik Ahmetovtiñ bosauı men «Qazaq atom önerkäsibi» kompaniyasınıñ bwrınğı prezidenti Mwhtar Jäkişevtiñ (14 jılğa sottalğan) äli türmede otıruın salıstıruğa beyim ekeni bayqaldı. Jäkişev isi qozğalğanda «quğında jürgen oppoziciyalıq twlğa Mwhtar Äblyazovke qatısı boldı» degen boljam aytılğan. Qwqıq qorğauşılar «jaza merziminiñ jartısınan astamın ötegen Jäkişevti bosatu jaylı bilikke birneşe hat joldağandarın, onday wsınıstar halıqaralıq qwqıq qorğau wyımdarınan da tüskenin» aytadı.

Al sayasatker Ämirjan Qosanovtıñ sözinşe, biliktiñ Serik Ahmetovke «jwmsaq qarauına» birneşe faktor äser etui mümkin. Sonıñ işinde Qosanov sot kezindegi qoğamdıq reakciyanı ataydı.

- Ahmetovtiñ basına is tüskende köptegen qazaqstandıqtar oğan tağılğan ayıptarğa sene qoymadı. Onıñ bilimi, iskerligi men elbasına adaldığına qosa basqalar sekildi jemqorlıqqa batpağanı da aytılıp jattı, – deydi sayasatker.

Sayasatker Ämirjan Qosanov.

Ämirjan Qosanov «Ahmetovke qatıstı jağdaydıñ özgerip, jwmsartıluın klanaralıq tepe-teñdiktegi tarazı basınıñ özgeruinen» dep te biledi.

Azattıq tilşisimen söylesken qwqıq qorğauşılar joğarı lauazımdı qızmetkerler sottalğanda «prezidentten keşirim swrauı nemese ökinu mäselesi» de aytarlıqtay röl atqaratının ayttı.

Qazaqstan joğarı lauazımdı qızmetkerlerdiñ qılmıstıq jauapqa tartıluı jii kezdesedi. Keybir beyresmi pikirlerge qarağanda «sottalğan bwrınğı ükimet müşeleriniñ özinen «abaqtıdağı ükimet» qwrauğa boladı». Olardıñ arasında jauapqa tartılğanımen, «prezidentten keşirim swrap» sot zalınan bosatılğandarı da, «qılmıstıq istiñ aşıluına kömekteskeni üşin» nemese raqımşılıq turalı zañ babına säykes merziminen erte bosatılğandarı da bar.

Azat Europa / Azattıq radiosı