Рухани жаңғыру – өскелең ұрпақ негізі

Ruhani jañğıru – öskeleñ wrpaq negizi

| May 22, 2019

Qazaq memlekettik qızdar pedagogikalıq universiteti
Pedagogika ğılımdarınıñ kandidatı Bekbolğanova A.Q.

«Ruhani Jañğıru» – barlıq qazirgi zamanğı qauip-qaterler men
jahandanu sın-qaterlerin eskere otırıp, qazaqstandıqtardıñ ruhani
qwndılıqtarın jañğırtuğa bağıttalğan memleket basşısınıñ
bağdarlamalıq maqalası. Jahandanu däuirinde mañızdı faktorlardıñ biri-
bilim bügingi wrpaq qalıptastıru bolıp tabıladı.
Qazaqstandıq patriotizmdi tärbieleu-memlekettiñ ğana emes, otbasınıñ
da, eñbek wjımınıñ da, jalpı qoğamnıñ da mañızdı mindetteriniñ biri. Biraq
bwl jerde bastı röl bilim beru jüyesine beriledi. Pedagogterdiñ mindeti
patriotizm negizderin tüsindiru,patriottıq tärbie beru jäne patriottıq
sezimdi jan-jaqtı damıtu. Bilim beru salasında sabaqtarda da, sınıptan tıs
is-şaralarda da patriottıq tärbieniñ türli bağıttarı men nısandarı bar.
Bügingi tañda mwğalim men oquşınıñ ıntımaqtastığı, dialogı, onıñ
jeke ömirlik täjiribesine süyenu, oquşınıñ özindik ömir sub'ektisi retinde
qarım — qatınası käsibi-pedagogikalıq ortanıñ sözsiz qwndılıqtarına
aynaluda. Bwl pedagogikalıq praktikağa jaña ädisnamalıq täsilderdi engizudi,
ädisnamalıq bazanı qarqındı jañartudı, eñ aldımen mwğalimniñ:
- Pedagogikalıq jağdayda mäseleni köre bilu jäne onı pedagogikalıq
mindetter türinde räsimdeu;
- Pedagogikalıq mindetti qoyu jäne iske asıru kezinde oquşığa oqu-
tanımdıq is-ärekettiñ belsendi damıp kele jatqan sub'ektisi retinde süyenu
biligi;
- Dinamikadağı pedagogikalıq jağdaylardı taldau, öz täjiribesin
wğınuğa ärtürli teoriyalardı tartu;
- Bilim beru salasındağı normativtik-zañnamalıq qwjattardı, qazirgi
zamanğı bilim beru koncepciyaların, bağdarlamalardı, jetekşi ideyalar men
birtwtas bilim beru procesiniñ zañdılıqtarın ädisnamalıq täsilderin, ğılımi-
teoriyalıq dayındıqtıñ jetkilikti deñgeyin, refleksivti qızmet dağdıların
tereñ bilu;
-Bilim beru bağdarlamaların jobalau, mazmwnın, formaların, ädisterin
oñtaylı tañdau, taktikalıq jäne versiyalıq oylau, dinamikadağı
pedagogikalıq jağdaylardı taldau, öz täjiribesin wğınuğa är türli
teoriyalardı tartu;
- Gumanistik pedagogikalıq qwndılıqtardı basşılıqqa ala bilu,
aynaladağılarmen qarım-qatınas jüyesin qwru, olardıñ özin-özi bağalauın
moyındau, jaqsılıq, twlğaaralıq qarım-qatınastıñ joğarı mädenietin
bekitu;

- Mwğalimniñ käsibi şeberligin arttırudı saralauğa ädistemelik
qızmetterdiñ mwğalimniñ bilim beru qajettilikterine ikemdi äreket etu arqılı
sırtqı ortanıñ aluan türli äserleriniñ keşendi sipatın eskere otırıp qol
jetkiziledi, tiisti mümkindiktermen är türli qwrılımdaudan twradı.
Käsibi-pedagogikalıq komponentterdiñ arasındağı sebep-saldar
baylanısın anıqtau mehanizmderiniñ öñdelui, sub'ektilerdiñ tirşilik
äreketiniñ basqaru is-äreketteri oğan mwğalimniñ jasampaz ömir saltına,
mwğalimniñ şığarmaşılıq twlğasın qwru ortası boluğa mümkindik beredi.
Oqıtuşılardıñ jwmıs mehanizmin qwru üşin pedagogtiñ innovaciyalıq
is-äreketiniñ negizgi belgilerin anıqtau qajet.
Innovaciyalıq qızmet jäne onıñ üderisi köbinese pedagogtiñ
innovaciyalıq äleuetine baylanıstı boladı.
Twlğanıñ innovaciyalıq äleueti kelesi negizgi parametrlermen
baylanıstıradı:
- jaña közqarastar men ideyalardı jasau jäne şığaru şığarmaşılıq
qabileti, eñ bastısı-olardı praktikalıq formalarda jobalau jäne model'deu;
- twlğanıñ jeke basınıñ tözimdiligine, oylaudıñ ikemdiligi men
panoramalığına negizdelgen öz wğımdarınan erekşelenetin jaña twlğanıñ
aşıqtığı;
- mädeni- estetikalıq damu jäne bilim;
-öz qızmetin jetildiruge dayın bolu, osı dayındıqtı qamtamasız etetin
qwraldar men ädisterdiñ boluı;
- damığan innovaciyalıq sana (dästürli, innovaciyalıq qajettiliktermen
salıstırğanda innovaciyalıq qızmettiñ qwndılığı, innovaciyalıq minez-
qwlıq motivaciyası).
Pedagogtıñ innovaciyalıq qızmetin tabıstı iske asırudıñ qajetti
şartı innovaciyalıq şeşim qabıldau, belgili bir täuekelge baru, jañalıqtı
iske asıru kezinde tuındaytın daulı jağdaylardı tabıstı şeşu,
innovaciyalıq kedergilerdi joyu bolıp tabıladı.
Osılayşa, oqıtuşınıñ innovaciyalıq qızmetti meñgerui,
pedagogikalıq mindetterdi şeşu kezinde özin-özi körsetuge, özin-özi körsetuge,
şığarmaşılıq äleuetti damıtuğa wmtılısın belsendiredi. Öytkeni tek
sapalı bilim, onıñ qwndılıqtarı, pedagogtardıñ şeberligi men käsibiligi
qoğamnıñ bolaşağın ayqındaydı.

Kerey.kz

Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

kerey.kz

Bwğan naqtı jauap – joq, bwl şeşimnen eşbir tildiñ, sonıñ işinde, orıs tiliniñ de qwqı şektelmeydi. Nege? Öytkeni konstituciyadağı memlekettik til märtebesi biliktiñ jwmıs tilin ğana retteydi. Ol normanıñ qarapayım adamdardıñ qatınas tiline qatısı joq. YAğni, memlekettik til – memlekettik organdar men jergilikti özin-özi basqaru wyımdarı jwmıs isteytin til degen söz. Bwl şeşim orısşa söyleytinderdiñ qwqığın şektemeydi, orısşa söyleuge tıyım salmaydı. Qarapayım adamdar üyinde, qoğamdıq orındarda, bizneste, media men mädeniet oşaqtarında qalağan tilinde söyley de, jwmıs istey de aladı. Bwğan konstituciyanıñ basqa baptarı naqtı kepil bolıp otır. Al jaña konstituciyada 9-baptıñ 2-tarmağı qazirgi küyinde qalsa, bwl – qazaq tiliniñ qwqığın şekteydi. Sebebi memlekettik organdar qwjattardı özderi üyrengendey aldımen orısşa jazıp,
Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Konstituciyadan orıs tilin alıp tastasaq, Resey bizge soğıs aşa ma? Bilik osılay qorqıta bastadı. Biraq ol swraqqa qısqa jauap – joq. Sebebi, Reseyge qarsı Äzirbayjan da, Armeniya da neşe türli äreketke bardı, barıp ta jatır, biraq olarğa qazir soğıs qaupi tönip twrğan joq. Bwl ädisti sayasi manipulyaciya deydi, şın mäninde, bwnı qazirgi status-kvo jağdayın saqtap qalğısı keletin jüyeniñ asığıs oylap tapqan argumenti deuge boladı. Oylap köriñizşi, Reseyge bizdiñ memlekettik organdar qay tilde is-qağaz jürgizetini emes, loyal bolğanımız kerek. Endeşe, Resey bizdiñ loyaldığımızdı saqtap qalğısı kelse, konstituciyadağı til mäselesine qarsı bolmauı kerek. Sebebi bwl işki twraqtılıq mäselesi. Deni sau eldiñ biligi öz körşisine osınday qarsı argument aytar edi. Endi
Tek tilge baylanıstı…

kerey.kz

Qazaq Respublikasında bir ğana memlekettik til bar. Ol- qazaq tili. Qazaq tilinen basqa eşbir ekinşi tilge memlekettik märtebe berilmeui kerek! Otız jıldan astam uaqıttan beri geosayasi ahualdı sıltauratıp keldik. Endi bizdiñ de minezimizdi häm mısımızdı körsetetin uaqıt keldi. QR-nıñ azamatı häm salıq tapsıruşı qatardağı twrğını retinde talap etemin! Aldağı bes jılda Qazaq Respublikasında eleuli demografiyalıq özgerister boladı. Atap aytqanda 2030 jılınan keyin qazaqtardıñ respublikadağı jalpı ülesi 80-85% ke deyin artadı. Slavyan halıqtarınıñ ösimi azayıp 10%-ğa deyin tüsedi. Esesine eldegi türkitildes özbek, tatar, wyğırlardıñ ösimi eselep ösip tipti 10-15 jılda orıstardıñ ornın basıp ozuı mümkin. Sol kezde Qazaq Respublikasındağı jalpı türkitildes halıqtardıñ üles salmağı 85-90% ke jetedi. Nätijesinde qazaq mektepteriniñ sanı,
Memlekettik til: Qauqarlı ma, älde äli de deklaraciya ma?

kerey.kz

Serik Erğali Suretter: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz sayttarınan alındı. Ata Zañ jobasınıñ talqısı Qazaqstandağı eñ sezimtal, eñ wzaq talqılanıp kele jatqan mäseleniñ biri — memlekettik tildiñ naqtı märtebesi. Konstituciyada qazaq tili memlekettik til dep jazılğanına otız jıldan astı. Alayda qoğamdağı şınayı swraq äli de aşıq: qazaq tili — basqarudıñ tili me, älde simvoldıq märtebedegi til me? Til mäselesi nelikten şeşilmey keledi? Sebebi biz wzaq uaqıt boyı tilge: – mädeni qwndılıq retinde ğana qarap keldik; – onı memlekettik basqaru tili retinde naqtı bekitpedik. Nätijesinde: – Konstituciyada bir mätin, – täjiribede basqa jağday qalıptastı. Bwl qayşılıq tildiñ emes, konstituciyalıq ayqındıqtıñ älsizdiginen tuındadı. 9-baptağı bastı tüyin Joba boyınşa: 1. Qazaqstan Respublikasınıñ memlekettik tili – qazaq tili. 2. Memlekettik wyımdarda