Twlğalar Qazaq handığına 550 jıl Qazaq şejiresi

Er Jabay (Abaq Kerey) babanıñ jatqan jeri tabılıptı. 

kerey.kz

 |  Sep 27, 2019

Slambek Jumagali

Bwl ülken quanış! Wrpaqtarı üşin ülken önege, ruhani azıq. Ataqtı Abılaydıñ aq tuın wstağan, äri tälimger wstazı, erlik jäne teñdessiz batırlığımen közge tüsip, jıraular men aqındardıñ uıttı sözine arqau bolğan Er Jabay batırdıñ jerlengen jeriniñ tabıluı qazaq tarihı üşin demañızdı. Wrpaqtarı tınımsız izdenip, qazaqtıñ alıp twlğasınıñ jerlengen jerin sonou Qostanay öñirindegi Atbasar mañınan tauıp, süyinşi swrağan jılı habar estidik. Talay ğasırlar boyı tarih qoynauında qwpiya bolıp qalğan Jabay babamızdıñ qayta tarih betine oralıp, wrpağımen qauışuı “Ruhani jañğırudıñ” jemisi. Älbette, äli de qazaqtıñ qanşama bahadür batırları men el bastağan kösemderi, söz bastağan şeşenderi belgisiz küyinde qalıp otır? Bwl da işke tüsken “jılım qwrttay” sayasattıñ salqını bolğanı aqiqat. Qazaqtıñ basına nebir zobalañ şaq tuıp, babalarım qayda tentiremedi. Biri itjekkenge aydalsa, endi biri “itişpestiñ Alaköli” degendey, tentirep şet el astı. Äli de şekaranıñ är jağında eki közderi möldirep, jürekteri eljirep, Qazaqstanğa süzile qaraytındarı qanşa ma? Täuelsizdik alğannan keyin “elge el qosılsa qwt” degendey, ata-babalarınıñ atınıñ twyağınıñ izi qalğan qazaq dalasına köştiñ basın ata qonısqa bwrdı. Änşeyinde “jılannıñ basına aq qwyıp şığaratın” key qazaqtar sol qandastarımızğa kirpidey jiırılıp, jat bauırlıq tanıtıp, ükilep “Oralman” degen at tañdı. Onımen qoymay mwrındarın şüyirip, namısına tiip “moñğol, qıtay, özbek, sart t. b.” dep tömendetti. Niettiñ bwzılğanı osı emes pe? “Elim, jerim, öz qazağım” dep kelgen qandastarımızğa bwl söz oñay timegeni belgili. Al şın mänisinde sol köşip kelgen bauırlarımız özderimen birge wmıt bola bastağan tarihımız ben şejiremizdi, ata dästür men salt-sanamızdı, qol önerimizdi, kiiz üy t. b. ala keldi. Osı qazaq “Altay qazaqtarınıñ äni” degendi, “Qara jorğanı” bile me eken? Sanamızdıñ ulanğanı osılayşa men mwndaladı! Ataqtı ğalımdar, tarihşılar, jazuşılar men önerpazdar, sportşılar t. b. tıñ serpin, jaña lep ala keldi. Olardıñ bar ayıbı ata babamnıñ qonısına kelgeni men orısşa bilmeytindigi jäne evropalıq ürdisten boyların alşaqtap salğandığı bolatın. “Öz balañ özegiñnen tepse de ketpeydi” degendey, qanı bir janı bir ağayın şıdap, tözip baqtı, aqırı siñdi. Osı twsta qazaq qayta tülep, qayta tarihqa moyın bwra bastadı, jañğırdı. Sol şekara aşıp kelgender uaqıt öte kele “atalarınıñ basın” izdey bastadı. Öytkeni, olardıñ babaları osı öñirde qonıstanıp, jaudıñ jağasın jırtıp, talay şayqastarda közge tüsken. Jer ataularınıñ orısşalanıp ketkeni, osı twsta köp kedergi keltirgeni anıq. Bwl endi Reseydiñ qwytırqı sayasatınıñ lañı. Dey twrsaq ta, şım-şımdap tarih betteri ayqındala bastadı. Köz mayın tauısıp izdeudiñ arqasında babalarınıñ qorımdarı, zirattarı, ata qonıstarı tabıldı. Tarih betinde jaña esimder payda bolıp, wrpaqtarı atausız kelgen babalarına eskertkiş belgi qoyıp, dwğa bağıştap as berdi. Atap aytqanda Er Jänibek, qos Qojabergen,Bwqarbay, Baytaylaq, Şäku, Qaptağay, Botaqara, Pañ Nürmağanbet, Kete, Eset, Mahambet, Köbek, Eseney, Wlpan, Jobalay, Nwralı, Şaqantay, Mädi, Mataq, Nwra, Teñiz,Twrım, Kiikbay, Säbit damolla, Ahıt, Ospan, Zuqa t. b. Al biz Mwhamedqanapiya (Segiz Serini) tarihta bolmağan dep lağıp jürmiz?! Bwl da sol qwytırqı, jımısqı sayasattıñ salqını ekeni aqiqat. Qazaqtık mıqtıları, ziyalıları Alaştıñ ardı emgen wlı, alıp twlğası, Qazaqstannıñ birinşi Prem'er Ministri Säken Seyfullindi nege izdemeydi? Äli künge qay jerde süyeginiñ jatqanı beymälim? “Özim degende ögiz qara küşim bar” deytin qazaq nege ünsiz? Säkendey azamattar endi qaytip kelmesi aqiqat! Bwğan ne sebep, kim kedergi keltirip otır? Älde rulıq kesapat kedergi bolıp otır ma? Älkey Marğwlannıñ izbasarları nege ünsiz? Säkenniñ atılğanına ğasırdan jaña asqan joq pa? Şın izdeuşi 5-10 ğasır bwrın ötken batır babalarınıñ qay jerde jerlengenin tauıp, basına belgi qoyıp jatır emes pe? Olardıñ tarihta oyıp twrıp orın alğanın jer, su, tau t. b. atauları ayqındap twr emes pe? Älde sol babalarımız tek bir rudıñ ğana namısı üşin şauıp, bastarın qaterge tigip pe edi? Olar külli Alaştıñ aybarlı batır-bahadürleri emes pe? Al osınday alıp twlğalarımızdıñ esimin bilu öskeleñ wrpaq üşin de qajetti, äri mañızdı dünie?! Äli de izdenip, teñdessiz batır babalarımızdıñ attarın tarihqa qaytarıp, wlıqtau parızımız. Sol babalarımızdıñ amanatın aqtau jolında barınşa küş jwmıldıruımız qajet. Endeşe, kemeñger babalarğa mıñ märte tağzım! Alla jar bolıp, qasietti de kieli babalarımızdıñ ruhı qoldasın!