OBA…
kerey.kz
Al'ber Kamyu (1913-1960) «Oba»-nı jazdı, Orandıq oyger Albert Camus. Ölerinen üş jıl bwrın yaki 1957 jılı Nobel'ge jetken talant.Faşizmniñ sayasi indet sekildi dertine qarsı küşti türen kötergen eñsegey düley küş iesi. Ol – «Oba»-men eñ kürdeli jol, şüñet iirimge süñgidi.«Oba»-dağı eñ swrapıl keyipker Barner Reyeniñ beynesi. Köşe boyında ölgen egeuqwyrıqtardıñ jemtiginen seskenu, adam tağdırın oyran etetin kezdeysoqtıqtı sezingen därigerdiñ arpalısı. Reye öziniñ üy qızmetşisiniñ öliminen keyin aldağı qaterli jwqpalı dert jaylı äleumetke jalbarınıp aytpaq bolğan. Onı köpke tanıtqan osı absurdı. Bügingi täjtajaldıñ lañı sekildi tügel parıqsız, raysızdıqqa öte wqsas…
Kärentin, em men domnıñ tapşılığı,adamdardıñ minez-qwlqındağı enjarlıq äsiredäuirik parıqsızdıq. Qoğamdağı qwldıq sana, ınjıqtıq,, qwrğaq küyzelis,titıqtau, şarşau, aqırğı şarasızdıqtar! Jau jağadan alğanda, böri etekten! Wlttı, özin jäbirleui nemese «iesin qapqan it» sekildi lağular.Twmıldıñ saudası… Jemqorlıq!
Oba kelgennen keyingi jaylay bastağan beybereketsiz älekter. Egeuqwyrıqtıñ (rats) jemtigine beyğam qarağan jwrttıñ älsizdigi turalı oylar tizbegi. Jazuşı jandüniesimen absurdtıq qatal bögesinge wşıraydı. Ol, soñında filosofiyalıq birer baylamğa jegiledi. Jalpı esalañ, ölmeli qoğamğa sırttan keler qauip-qaterlerdiñ tüpkiayanı osı jwqpalı dert arqılı habarlanadı eken!? Jahani jandardıñ qamsızdığı men salğırttığı, qırttığı, qırsızdığı öz-özin qazılğan kördiñ erneuine süyreydi. Küyreudiñ maqwrımı – «örkeniettiñ» özinen ekenin däleldeu. Şığarmadağı bes, altı keyipkerdiñ şımbaylı bağıtı osığan şırmalğan.
Oğan qosa biliktiñ qwldıqqa beyim bädiktigi, miğwla şendilerdiñ söz süreñi. Janıstırular, dau jañjal, ızıñ, şu tağı sonday beydaua äbigerliktiñ kelui – bolaşaq obamen özektes eken…
Qala tınısınıñ bir sättik tarihqa aynaluı, obadan qwtıluğa äzirlik,bir pendeniñ ekinşisin äureleui, dükenderdi tonau, ölgenderdi örteu,dürbeleñ jappay ortadan qaşu haosı sekildi qiraudıñ soyqandığı somdaladı.
HİÜ ğasırdan beri tarağan külli indetter qoğamdı sonşa sorlı wmıtşaq etkendigi emeuirindeledi.Enjarlıpen küresu üşin jazuşı obanı tañdasa kerek. Jaqsı köru men jek körudiñ mağınasın aşu keremettigi tağı da osında. Şığarmağa qayta üñilseñ – bütkil tarihtar arasınan öz beyneñdi de bayqaysıñ.
Qazaq qara öleñinde – «bärimizdi jalmaydı swm qar jer…» degende kezdeysoq dert aqparattarın barlıq kiltterdi tek qarğısına saqtaptı-au, dep… (Qaraqwrt jegir, kökala kelgir, kök şeşek,basqın,martu t s s)
Obanı jeñu mümkin emes. Oba ölmeydi, adam onıñ baspanası, ol sonımen mäñgi deydi. Adamzattıñ täubesin eskertetin kezinde bir alaman küş onı qaytalay jiberui de mümkin degen dolbar. Bwl endi tağdırmen qarsı keludiñ eñ birinşi küşti türi bolar!?
Juıqta neke toyın jasap jatqandar «tärtip bwzdı delinip şara qoldanıldı». Obağa küş bermeytin jalğız qwdıret bolsa – mahabbat deydi!? Ol turalı Gabriel Garsia Markes (Gabriel Garicia Markes) oba sätindegi mahabbat älegi nemese «love in the time of cholera» şığarması arqılı obanıñ küşi jetpeytin adamnıñ işki süyispenşi sezimi ğana!
Bügingi qoğamnıñ aşu, ızası öz tağdırın basqadan köretin qarañdığı turalı erekşe mısaldar beriledi.Ömirdiñ män-mağınasın bağalau,qoğamnıñ äsireqırsızdığınan saqtanu, künniñ betin taza wstau, swlulıq pen maqabbattı qwtqarudıñ äreketteri. Eñ bastı twjırım – tözimdilik!
Mwnda dini qiğılıqtar, jaratuşı qwdayğa qarsı piğıldar legi,täñirdiñ zaualı ma, älde qwtqaru ma?! «Oba»-dan osını payımdauğa bolatınday!
Biraq… (harbingers…)
Kök it – bir jaq, KOVID – bir jaq…
Kovid (COVID-19) degen jau keldi. Jer betindegi adam sanınan neşe mln ese köp dauasız dert. Onı öltiruge adamzattıñ küşi jetpey jatır! Er töstik ertegisindey Emao degen «lau nän rin hı» men «lau nüy rinniñ» bir jarğanattıñ töstigin quırıp jegen küni jwqqan indet. Esimi – täjdäha 8 dicilion jandı jılbır keyipi. Adamnıñ boyındağı bir kletkadan mıñ ese kişi dert. Kletkanıñ salmağı 27 pikogramm nemese 1 nanogramm, ielenetin orını tüyir tamşıdan 12 nomln ese kişi noqat. Täjdähanıñ osı kletkadan salmağı 18 kvantilionge teñ jeñil bolsa kerek.
Adamnıñ denesinde 70 trln kletka, 40 trln bakteriya ömir sürmek kerek. Solarmen soğısuğa, qwrtuğa kelgen täjdäha-äjdäha!. Kletkalardıñ işine közdi aşıp jwmğanşa jıldamdıqpen enip ornığıp,keñsirikten kömeyge ayaldap, ağzanıñ täuelsizdigin oyrandap, büldiruge kirisetin bäle. Oyran salarğa deyin oğan eki apta qajet. Adamnıñ denesinde onımen qarsı jağalasuğa arnalğan dayar qasietter äzirge älsizdigine oylanıp jatsa kerek…
Sol twrğıdan qarağanda äzirge kovidtiñ şabuılınıñ qasında adamnıñ boyındağı kletkalar “kök it” bolıp twrğan sekildi. Tek tekti adamzatta onı jeñetin qwdıret barına seneyik.
Swrağan Rahmetwlı
Istanbul
2020.04.02
Pikir qaldıru