|  |  | 

Tarih Twlğalar

ÄBİLQAYIR. BİR HAT – BİR MEMLEKET TARIHI

148186517_4880746415334077_2127536772941020371_o
Bwl hattı osıdan eki jıl bwrın da salıp edim, orısşa. Endi şamam jetkenşe audarıp kördim. Tarihta qazaq “1731 jılı Reseyge bodan boldı” dep oqıtıp keledi. Osı üşin Äbilqayır handı jazğırğandar da köp. Jäne Peterbor arhivindegi nwsqa twzdıq bolıp keldi. Qazaqstandıq ğalım I. Erofeeva onı ısırıp qoyıp, Äbilqayırdıñ hatın tüpnwsqadan oqıp, qayta audardı. Sonda jalğan dünie jariya bolıp qaldı. 1731 jılı 8 qırküyekte Äbilqayır Reseydiñ qatın patşasına qwzırıña al, qızmetşiñ bolayın dep hat jazbağan eken. Sonda “üş ğasırlıq” degen äñgime beker bolıp şığadı. Eskertu: orısşa nwsqanı oqimın degen adam paraqşamnan tauıp alar. Al äzirge:
1) Irina Erofeeva audarması:
8 qırküyek 1730 jıl.
Wlı da meyirimdi, joğarı memlekettiñ barlıq jerin bileuşi märtebeli wlı imepratricağa qarapayım ötiniş bildiremiz. Künnen künge, jıldan jılğa memleketiñiz (Sizdiñ) wlğayıp, baylığı arta bersin.
Sizge, wlı märtebelim, bizdiñ ötiniş mınaday. Sizge qarastı estek-başqwrttarmen auızbirşilik bolmay twr.
Wlı märtebeli imperator, Sizdiñ qamqorlığıñız ben qoldauıñız arqılı tınıştıqqa qol jetkizu üşin Sizdiñ qwzırıñızdağı jayıqtıq estek Aldarbayğa qosıp öz elşimdi de jiberip otırmın. Osı Aldarbay Wlı märtebeli imperatorğa elşi swrağandıqtan, biz ¬- Äbilqayır han jäne qazaqtıñ qırıq bi-swltanı, Orta jüz ben Kişi jüz, mağan qarastı barlıq qaraşa basımızdı iip, qwp aldıq.
Jarlıq: Sizdiñ qızmetşileriñiz jayıqtıq estektermen kelisimge keleyik. Osınday jarlığıñızdı qabıl alamız.
Jiberilgen elşi Seyitqwlğa Qwlmambet basşı, birneşe qosşısı bar.
2) Arhivtegi, patşayım tilmaştarı audarğan nwsqa:
8 qırküyek 1730 j.
Peterbordağı märtebelige hat
Köp jerge ielik etetin wlı da meyirimdi, şappağattı, bay da parasattı imperatrica hanımnıñ biligin wzaq ete kör dep kün sayın, ay sayın, jıl sayın Qwdaydıñ raqımın tileymiz. Bizdiñ Sizge degen ötinişimiz mınada: Sizdiñ qaramağıñızdağı, Jayıqtıñ arğı betinde twratın estektermen asa jaqın bolğan emespiz. Wlı märtebelim, öziñizge tolıq moyınwsınatınımdı bildiru üşin Sizdiñ qwzırıñızdağı Aldarbayğa öz elşimdi qosıp jiberip otırmın. Bwl Aldarbay öziñizge, Wlı märtebelim, elşi jiber degendikten, biz – Äbilqayır han jäne onıñ qaramağındağı Orta jüz ben Kişi jüz qaraqwrım halqımen aldıñızda bas idik, biz Sizdiñ qızmetşiñizbiz, äri Jayıqtıñ arğı betindegi Sizdiñ başqwrt halqıñızben ımırada ömir süru üşin Sizdiñ qamqorlığıñız ben kömegiñizdi jwrt bolıp kütip otırmız.
Sizge baraqattı ömir tileymiz, äri Sizdiñ qwzırıñızğa ötemiz.
Hattı bergen Seyitqwl. Bas elşi Qwttımbet pen serikteri.

Related Articles

  • Attığa jol, auızdığa söz bermegen Twrım batır

    Är däuirde halıqtıñ pana twtar, qormal sanar qwrmetti azamattarı boladı, solardıñ biri zamanı Attığa jol, auızdığa söz bermeytin, batırlığımen halqı jaqta twrıp, mınau ortası men mekenin qorğau jolında sırt jauğa ses bolıp kelgen Twrım batırdı tuğan halqı mäñgi wmatpaydı. Twrım bala küninen baluandığımen, qamşıgerligimen atı şıqqan, eseyip at jalın tartıp mine köz alartqan jaularınıñ betin qaytarıp közge tüskendikten «bwl öñirde Twrım bar» dep sırt jaular attap baspaytın bolğan. Twrım ömiriniñ soñında ziratın qazıp, qabırın twrğızıp qoyıp qajılıq saparğa attanıp, qaytarında bügingi Semey öñiri mañına kelgende twyıqsız dünie salıp, jol joldastarı süyekte bwzbay Sarterektegi özi äzirlep ketken qabırğa jetkizip, el, jwrtına tabıs etidi. Iteli ruınıñ bir mwnşa atası Ajı güñ bolıp

  • «Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

    «Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

    Bizdiñ qazaqta «malğa dostıñ maldan basqa mwñı joq» – «maldan boğı ğana böten» talay jarımes Abaydıñ atına neşe türli söz aytqan. Onıñ işinde saudager ğana emes, özin “söz wstağan”, “el wstağan” sanaytındar da boldı. Bwlarğa Abaydıñ özi jauap berip ketken: «Tınış wyıqtat, sen esirke, baq sözime!». Al, anau jigit «maldıñ buımen» negizgi oyın dwrıs jetkize almağan siyaqtı. Ol, «Qwnekeñ malın şığındap, Abaydı oqıtıp, jağday jasamağanda qalay bolar edi… Biz de sol Qwnekeñ siyaqtımız…» degendi aytpaqşı boldı – au deymin… Qwnekeñ qayda, sen qayda… «Quatı küşti nwrlı söz, Quatın bilgen abaylar…» – deydi Abay. Sözdiñ quatın bilmegen öte qiın, küyip qaluıñ mümkin… Osı arada Britaniyanıñ Prem'er – ministri bolğan Bendjamin Dizraelidiñ

  • Tibet asqan köş ne sebepti bastaldı?

    Tibet asqan köş ne sebepti bastaldı?

    1883-jılı Altaydan Jamısbay bastağan qazaqtar alğaş ret Barköl jerine köşip bardı, 1887-1891-1895 jıldarı tağıda köşip kelgender boldı. onan keyinde köşip kelgender boldı, mısalı 1912-1913 jıldarı, 1920 jıldarı, 1924-1929 jılı kelgenler boldı, olardıñ deni Altaydan bolatın. 1912 jıldan keyin manju biligi qwlap qıtay biligi ornadı, 1928 jılı bilikke kelgen Jin Şurın Altay töresi Qasımqan wlı Şäripqandı, Tarbağatay töresiniñ wlı Qızırdı, Barköl qazaq ükirdayı Äliptiñ wlı Elisqandı Ürimjide oqıttı, Elisqan zamanauy Äskeri bilim aldı, qıtay tilin üyrendi. Onı 200 adamdıq qarulı qazaqqa basşı etip onı «Şığıs Şıñjañ şegara qorğanıs otriyadı» dep atadı. 1931 jılı Qwmıl wyğırları Qojaniyazdıñ bastauında köterilis jasadı. Oqiğa Bir qıtay äsker basınıñ bir wyğır qızdı zorlıqpen äyel etip almaq

  • Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

    Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

    Jeke arhivimnen tabılğan qwndı mwrağat «Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi) Bwl öleñdi 1980 – jılı Ör Altaydıñ Köktoğay audanına qarastı Düre auılında 61 jastağı Qauan Orınbasarwlı degen aqsaqal aytqanınan jeke arhivimde saqtalıp qalğanınan tauıp oqırmanmen bölisip otırmın. Ay, qwday – au, aqqa jaq, Öziñi ayan men naqaq. Aqiqat degen jolıñnın, Abıroyıñdı aşpa haq. Ayatbenen qadısqa, Alla niet aq iske. Jan almasam joq edi-au, Jaza tartsın degen baq. Meni sottap baylatıp, Zığırdandı qaynatıp. Masayrasın mäz bolıp, Qinağandı öziñ tap Jaqın jerden jau şığıp, Maqül isten dau şığıp. Dwşpan üstap qolımnan, Itter tistep tonımnan. Jaman tosu bolğan şaq, Tütqın bolıp tarığıp, Jalğız jatıp zarığıp, Aşu qısıp oydı alıp, Dert jäyilip boydı

  • Ğalım Boqaş mereyli 50 jasta

    Ğalım Boqaş mereyli 50 jasta

    Altyn Magauina Bügin Atamızdıñ eñ jaqın şäkirtteriniñ biri, bizdiñ bauırımız, qazaqtıñ maqtan twtatın jastarınıñ biri Ğalım Boqaş mereyli 50 jasqa tolıp otır. Biz üşin bwl kün – jay ğana Ğalımnıñ tuğan kün emes, bwl – onıñ jartı ğasırlıq önegeli ömir jolınıñ, adal eñbeginiñ, biik parasat pen adamgerşiliginiñ merekesi. Biz Ğalımdı tek tereñ bilimi üşin emes, ülken jüregi üşin qadirleymiz. Ğalımnıñ älemniñ eñ bedeldi oqu orındarınıñ biri – Oksford universitetinde bilim alıp, “Azattıq radiosında jemisti eñbek etip, büginde Amerika Qwrama Ştattarınıñ memlekettik qızmetinde abıroylı jwmıs atqarıp jürgeni onıñ tabandılığınıñ, bilimge qwştarlığınıñ jäne eñbekqorlığınıñ ayqın körinisi. Alayda adamnıñ şınayı bağası onıñ qızmetimen nemese jetken jetistikterimen ğana ölşenbese kerek. Adamnıñ qadiri onıñ jüreginde,

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: