Jaqında «Egemen Qazaqstan» (1 jeltoqsan, 2022) gazetine tarih ğılımdarınıñ kandidatı, aqın-jazuşı Swrağan Rahmetwlınıñ «Moñğoldı moyındatqan Twrar» attı maqalası jarıq kördi. Osı jazbada, Twrar Komintren ökili retinde Moñğoliyağa barıp, tağdırdıñ qalauımen Dugarqızı Densmaa (1906-1985) esimdi arumen tanısqanı jöninde aytıladı. Densmaa bolsa Troickosavsk (Hyaagta hot) qalasında düniege kelgen eken. Densmaanıñ 12 jasında äkesi aqtar intervenciyası tarapınan atıp öltirilgen. Sodan Da Küre (qazirgi Wlanbatır) qalasına köşip kelip, osında orısşa orta bilim alğan. 1923 jılı 17 jasında Mäskeudegi KUTV-qa (Kommunistiçeskiy universitet Trudyaşihsya Vostoka) oquğa attanadı. Osınau jıldarı Moñğoliyanıñ İşki ister ministrligi, Halıqtıq seruen bağı, Qarjı mektebi qatarlı mekemelerde qızmet atqarğan.

– Qoldağı derekke süyensek, -deydi avtor. – Moñğol aruı Mäskeuden kele jatıp jolay Komintern ökili Twrar Rısqwlovpen tanısadı. Bwl tanıstıq mahabbatqa da wlasqan körinedi. Söytip, 1925 jılı Densmaa bosanıp, Maya esimdi qız tabadı. Bwl qız (mamır) ayında tuıptı. Äytpegende buddalıq senimdegi halıq bwnday esimdi qoyuı ekitalay. Jarıqtıq Maya 2002 jılı dünieden ötken eken. (Tañdanarlıq jağday Twrar keyin Vera Dergaçeva attı äyelinen 1929 jılı tuğan qızına da Maya dep at qoyğan eken B.Q)

Twrar Rısqwlov 1925 jılı Moñğoliyadağı tapsırmalıq merzimi ayaqtalıp, Mäskeuge oralğan twsta, Densmaa Moñğol armiyasınıñ ekinşi orınbasarı, korpus komandiri Gonçigiyn Sambuu degen oficermen twrmıs qwradı. Bwl kisi de 36 jasında 1937 jılı näubetke wşırap, atıladı.

Mayanıñ şınayı ömirin biletinder az. Dese de joq emes. Sonıñ biri – 1924 jılı tuğan qazaq öneriniñ maytalmanı, Moñğoliyanıñ Halıq ärtisi Qayjamal Baqışqızı. Qayjamal apamız 2020 jılı dünieden ötti. Közi tirisinde äz-apağa jolığıp Maya turalı auızşa aytqan esteligin Swrağan Rahmetwlı jazıp alğan eken.

– 1966-1975 jıldarı aymaqtıq MDT-ın basqardım, – dedi apamız. – Äli esimde, 1968 jılı Wlanbatırdan bir top öner maytalmandarı Bay-Ölkege keldi. Qonaqtardı Maya esimdi twlğası ğajap, swlu äyel bastap jürdi. Delegaciya qwramında ataqtı opera änşisi, keyin Eñbek Eri atanğan Cevegjavın Pürevdorj, jazuşı-dramaturg Çoyjilın Çimed bar edi. Top basşısı Maya bizge erekşe ıqılas tanıttı. Kädimgi bağzı tuısqanday biz özara tez iştesip kettik. Qazaqı dästür boyınşa qonaqtarğa qazaqtıñ wlttıq kiimderin sıyğa tartıp, qwrmet körsettik. Maya ajarlı edi jäne qazaqtıñ wlttıq kiimin kigende qattı tolqığanın közim kördi. Biz ekeumiz qatarlas, 43-44 jas şamasındamız. Däl qoştasarda Maya meni qasına şaqırıp alıp, öziniñ tuğan äkesi, Turar Eriskulov degen qazaq boluı mümkin ekenin sıbırlap ayttı jäne ol kisi turalı bilgisi keletinin meñzep edi. Köp jıl bwrın anası ekeui söylesse kerek. Kezinde Mäskeude Komintern qızmetkeri bolğan Gul'sim Gareevna Ahmetzyanova degen tatar äyeldiñ ädiresin tauıp, oğan hat jazıp Rısqwlov jaylı swrağan eken. Ol kisiden jartımdı derek, jöndi jauap ta bolmağan.

Maya Sambuuqızı 1957 jılı Wlanbatırda Mwğalimder joğarı oqu ornın moñğol tili men ädebieti mamandığı boyınşa bitiredi. Jastayınan önerge beyim ol Moñğoliya sazgerler odağına müşelikke ötip, osı wyımda jauaptı hatşılıq qızmette bolğan. Birşama patriottıq änderdiñ avtorı. Bir qızığı, Mayanıñ Bayan-Ölkege saparı kezinde qazaq teatrınıñ ärtisterimen birge tüsken mına fotosı T.Sarantuyaa degen isker äyelde saqtalıptı (Maya döñgelek aq sızıqpen belgilendi).

Aytpaqşı, joğarıdağı Qayınjamal Baqışqızına Swrağan Rahmetwlı barıp jolıqqanda qasında mende birge bolğan edim, – deydi aymaqtıq Dindarlar odağınıñ bastığı, köp jıl ölke imamı bolğan Azathan Mwqanwlı: – Qayınjamal mağan atalas apayım bolıp keledi, Serik degen balası qaytıs bolğanın estip, Swrağan ekeuimiz köñil aytuğa bardıq. Qwran oqıp, dwğa bağıştadıq. Dastarhan üstinde apay, joğarıdağı äñgimeni ayttı. Swrağan jazıp aldı. Biraq öz basım Wlanbatırda Twrardıñ qızı twratın jaylı bwdan äldeqayda köp bwrın Daniyal Dikeywlı degen aqsaqaldan estigen edim. Bwl kisi 1916 jılı tuğan, jas kezinen el kezip, anda-mwnda köp jürgen adam edi jarıqtıq. Tipti 1939 jılğı Halqın-gol soğısına qatısqan ardager. Däkeñ ömiriniñ soñında Almatı qalasına köşip, kelip 97 jasında qaytıs boldı…