Bwl aptada Batıs basılımdarı mausım ayında «ÇVK Vagnerdiñ» jetekşisi Evgeniy Prigojinniñ äskeri büligi kezinde Resey Qazaqstannan kömek swrağanın, biraq prezident Qasım-Jomart Toqaev odan bas tartqanın jazdı. Sonımen qatar Astana men Ankara äskeri saladağı seriktestikti küşeytip, 2024 jılı elde dron şığara bastaytınına toqtaldı. Bwdan bölek Ortalıq Aziya Batıs elderi üşin ne sebepti mañızdı aymaqqa aynalğanın taldadı.

QAZAQSTAN MEN TÜRKIYA ANKA DRONIN ŞIĞARA BASTAYDI

AQŞ-tağı Jamestown qorı Qazaqstan men Türkiya äskeri seriktestikti küşeytip jatqanına nazar audaradı. Qazaqstan 2024 jıldan bastap elde Türkiyanıñ Anka drondarın şığara bastaydı.

28 qaraşa küni qorğanıs ministrligi dron öndiretin otandıq kompaniyanı tañdap jatqanın habarladı. Mälimdemede Türkiyanıñ Anka dronı elde kelesi jılı şığarıla bastaytını jazılğan. Astana men Ankara 2022 jıldıñ mamırında dron şığaru turalı kelisimge kelgen. Sol uaqıtta «Qazaqstan injiniring» wlttıq kompaniyası men Türkiyanıñ Turkish Aerospace käsipornı äskeri-tehnikalıq ıntımaqtastıq jaylı memorandumğa qol qoyğan. Qwjatqa säykes, «Qazaqstan injiniring» enşiles wyımı Anka drondarın qwrastırudı jäne olarğa tehnikalıq qızmet körsetudi jolğa qoyadı.

Türkiya men Qazaqstan äskeri jäne qauipsizdik salada otız jıldan beri seriktes. Eki eldiñ ükimetteri alğaş ret äskeri seriktestik turalı kelisimge 1993 jılı qol qoydı. 2011 jılı eki el äskeri önerkäsip önimderin şığaratın birlesken käsiporın qwru turalı kelisimge keldi. Bwl qorğanıs salasındağı seriktestikke jaña serpin berdi. 2013 jılı Türkiyanıñ memlekettik Aselsan jäne «Qazaqstan injiniring» birlesip Aselsan Engineering zauıtın aştı. Zauıt baylanıs pen baqılau qwraldarın, avtomattandırılğan baqılau jüyesin, elektrondı soğıs tehnikasın, avionika jüyesin şığaradı.

Qazaqstanda qanday äskeri drondar bar? Olardıñ küşi qanday?

Maqala avtorı täuelsiz zertteuşi Nwrbek Bekmırzaev türik drondarın elde öndiru aymaqta Resey ıqpalı älsirep jatqan uaqıtta Astana men Ankaranıñ äskeri jäne qauipsizdik salasındağı ıntımaqtastıqtı keñeytip jatqanın körsetedi dep jazadı. Resey Ukrainağa basıp kirgen soñ Kreml'diñ aymaqtağı odaqtastarı Mäskeumen äskeri qarım-qatınastı qayta süzgiden ötkize bastadı, bwl Türkiyağa aymaqtağı belsendiligin küşeytuge jol aştı.

Qazaqstan men Türkiyanıñ äskeri saladağı seriktestigi tek dron şığaru josparımen şektelmeydi. Biıl şildede memlekettik «Oral «Zenit» zauıtı» Türkiya qorğanıs ministrliginiñ enşiles wyımdarı – Asfat jäne YDA Group kompaniyalarımen Qazaqstannıñ äskeri teñiz küşterine arnalğan äskeri kemeler jasau turalı kelisimge qol qoydı.

Avtor Qazaqstan äskeri önerkäsipti küşeytu üşin importqa täueldilikti azaytıp, elde öndiris aşuğa kiriskenin keltiredi. Qazaqstan äskeri saladağı tehnologiya üşin Türkiyağa ğana emes, basqa elderge de qayırıldı. Tamız ayında Petropavldağı maşina jasau zauıtı azamattıq jäne äskeri salada qoldanatın altı türli dron öndire bastadı. Zauıt Qıtaymen seriktes, mañızdı bölşekterdi Qıtaydan aladı.

Avtordıñ payımdauınşa, Astananıñ Türkiyanıñ Anka drondarın elde şığaru turalı şeşimi Ankaramen qorğanıs jäne äskeri saladağı ıntımaqtastıq küşeyip jatqanın körsetedi. Reseydiñ älsireui Qazaqstanğa qorğanıs salasında jaña seriktesterdi tartuğa jol aştı.

PRIGOJINNİÑ BÜLİGİ KEZİNDE RESEY TOQAEVTAN KÖMEK SWRADI MA? 

AQŞ-ta şığatın Wall Street Journal basılımı mausım ayında «ÇVK Vagnerdiñ» jetekşisi Evgeniy Prigojinniñ äskeri büligi kezinde Resey Qazaqstannan kömek swrağanın, biraq prezident Qasım-Jomart Toqaev odan bas tartqanın jazdı.

2022 jılı Resey äskeri Ukrainanıñ soltüstik jäne oñtüstik maydanında toytarısqa wşırağan soñ, Kreml' Prigojin men ol jetekşilik etetin «ÇVK Vagner» äskeri tobınan kömek swrağan. Prigojin bastağan top Ukrainada negizgi şayqastarda jeñiske jetip, Reseydiñ äskeri qolbasşılığın, qorğanıs ministri Şoygu men bas ştab jetekşisi general Gerasimovtı sınay bastaydı. Prigojinniñ tez küşeyui qauipsizdik keñesiniñ törağası Patruşevti alañdatadı. Basılımnıñ jazuınşa, Patruşev 2022 jıldıñ jazınan beri Resey prezidenti Putinge Prigojinniñ bağınbay ketkenin, bilikke qauipti bola bastağanın eskertken. Biraq «ÇVK Vagner» maydanda nätije körsetkendikten, Patruşevtiñ eskertui elenbegen küyi qalğan.

Resey barlau qızmetiniñ bwrınğı oficeriniñ basılımğa aytuınşa, 2022 jıldıñ qazanında Prigojin Putinge habarlasıp, oq-däri jetispeytinin döreki türde jetkizgen soñ ahual özgergen.

Bwrınğı agenttiñ sözine qarağanda, Prigojinniñ prezidentke wrısqan telefon äñgimesine keñsedegi basqa adamdar, onıñ işinde Patruşev kuä bolğan. Patruşev mwnı Putindi Prigojinnen alıstatu üşin paydalandı.

Keyin Putin Prigojinniñ telefon qoñıraularına jauap bermey, onıñ Resey äskerin sınağanın elemey qoyadı. Al mausım ayında Kreml' Ukrainadağı «ÇVK Vagner» tobın taratıp, onıñ jauıngerlerine qorğanıs ministrliginde tirkeluge bwyrıq beredi.

Söytip, 23 mausım küni Prigojin bülik şığarıp, 25 mıñ adamı men tankilerin Ukrainadağı maydannan Dondağı Rostov qalasına Resey qarulı küşteriniñ oñtüstik äskeri okrugin basıp alu üşin bastap baradı.

Batıs barlau qızmetindegi derekköz ben Resey barlau qızmetiniñ bwrınğı oficeriniñ mälimetinşe, Putin bwl uaqıtta qalanıñ sırtındağı villasında bolğan. Qauipsizdik keñesiniñ jetekşisi Patruşev «jağdaydı qolına alıp, Prigojindi otstavkağa ketuge mäjbürleu üşin jan-jaqqa qoñırau soğa bastaydı».

“Putin özine qarsı şıqqan jauınıñ közin joydı”. Prigojinniñ qazası jäne Reseydegi “bandittik zañdar”

Patruşev Prigojindi jaqtaytın oficerlerge habarlasıp, olardı Prigojindi bülikti toqtatuğa köndirudi swrağan. Basılımnıñ jazuınşa, Patruşev Wjımdıq qauipsizdik şartı wyımına müşe Qazaqstan men Belarus' ükimetterinen de kömek swrağan.

«Qazaqstanğa qoñırau şalu arqılı jağımsız scenariyden saqtanudı közdedi. Bir jıl bwrın jappay tärtipsizdikti basu üşin Resey Qazaqstanğa äsker (Wjımdıq qauipsizdik şartı wyımınıñ bitimgerşilik küşteri – red.) jibergen edi. Endi Resey äskeri bülikşilerdi tejey almasa, Qazaqstan wsınıstı jerde qaldırmaydı degen däme payda boldı deydi Resey barlau qızmetiniñ bwrınğı oficeri jäne Batıs barlau qızmetiniñ ökili. Biraq prezident Qasım-Jomart Toqaev odan bas tarttı» dep jazadı basılım.

Alayda Qazaqstan WSJ basılımınıñ bwl mälimetin joqqa şığardı. Prezidenttiñ baspasöz hatşısı Berik Uäli Tengrinews agenttigine «bwl aqparat şındıqqa säykes kelmeydi» dep mälimdedi.

Aqır ayağında Belarus' basşısı Aleksandr Lukaşenko Reseyge kömek beruge kelisip, Prigojinge altı sağattıñ işinde birneşe märte habarlasıp, araağayındıq jasağanın mälimdegen. Lukaşenko Putin jäne Prigojinmen kelissöz jürgizdi. Onıñ baspasöz qızmeti «kelissözdiñ sätti ayaqtalğanın» habarladı.

Putin bastapqıda “Vagner” memleketke satqındıq jasadı dep ayıptağan, Prigojinniñ üstinen qılmıstıq is qozğatqan. Keyin Lukaşenkonıñ aralasuımen “Vagner” Belarus' jerine ketken. Putin bülikşilerdi qudalamauğa uäde bergen.

WSJ basılımınıñ jazuınşa, “Prigojin büliginen” keyin Patruşev qol astındağılarğa Prigojinniñ közin qwrtu josparın äzirleudi tapsırğan. Basılımnıñ qwpiya derekközderiniñ aytuınşa, Putinniñ odan habarı bolğan. Nätijesinde 23 tamız küni Mäskeudegi Şeremet'evo äuejayında Prigojin mingeli twrğan Embraer-135 wşağınıñ qanatına bomba qoyılğan dep jazdı derekközderge süyengen basılım. Wşaq äuege köterilgen soñ jartı sağattan keyin jarıldı. Kreml' Prigojinniñ qazasına qatısı barın joqqa şığarğan.

“ORTALIQ AZIYA BATIS ÜŞİN MAÑIZDI AYMAQQA AYNALDI”

«Resey men Batıs elderi Euraziyanıñ sayasi landşaftın özgertip qana qoymay, Ortalıq Aziyanıñ mañızın arttıra tüsti» dep jazadı AQŞ-tağı Ratgers universitetiniñ oqıtuşısı Maykl Rossi Avstraliyadağı Lowyinstitutınıñ saytında.

Qazaqstan Reseyden teris aynaldı ma? “Ortalıq Aziyamen seriktestikke wmtılğan” Berlin

Avtordıñ jazuınşa, biıl Batıs elderi Ortalıq Aziyağa köp köñil böldi. Franciya jäne Germaniya prezidentteri, Wlıbritaniya sırtqı ister ministri men AQŞ memlekettik hatşısı aymaqqa kelip ketti. Bwl aymaqtıñ qauipsizdik, ekonomika tärizdi türli salada strategiyalıq mañızı artqanın körsetedi.

Qazaqstan – aymaqtağı eñ mañızdı jäne iri oyınşı. Europa men Qıtaydı jalğaytın Transkaspiy dälizi Qazaqstan arqılı ötedi. Qazaqstan, Kaspiy teñizi, Äzerbayjan, Gruziya arqılı Qara teñiz ben Türkiyağa şığatın dälizdiñ mañızı Resey Ukrainağa basıp kirgen soñ arttı. Qıtay men Ortalıq Aziyadan Europağa eksporttalatın tauardıñ 80 payızınan astamı Qazaqstan arqılı ötedi.

Ortalıq Aziya Batıs önerkäsibine qajet mañızdı metall men sirek mineraldardı tasımalday aladı. Qazaqstan kompaniyaları titan, berilliy, tantal jäne niobiy siyaqtı Euroodaq ekonomikası üşin mañızdı 30 sirek jer elementteriniñ 18-in öndiredi. Jaqında elge kelip ketken Franciya prezidenti Emmanuel Makron sirek mineraldar men metaldardı satıp alu boyınşa kelisimge qol jetkizdi.

Tabiği resurstarğa bay Ortalıq Aziya − tasımal tizbegin ärtaraptandıruğa tırısıp jatqan Batıs üşin tiimdi seriktes. Zertteuşiniñ payımdauınşa, Batıs geosayasi landşaftıñ özgerip jatqanın eskerip, Ortalıq Aziyamen qarım-qatınastı tereñdete tüsui kerek.

Azat Europa / Azattıq radiosı