Vladimir Putin Reseydi qaytadan älemdik derjavağa aynaldıruğa osıdan şirek ğasır bwrın, postsovettik memlekette bilik basına kelgen soñ kirisken. 15 jıldan keyin Mäskeu Siriyadağı azamat soğısına aralasatının mälimdedi. Osılayşa Resey älemdik deñgeyde özgeler onımen sanasuğa tiis küş ekenin körsetpek boldı.

Mäskeu osınau imidjin özin Batısqa balama küş retinde körsetip, Tayau Şığısqa jäne odan tısqarı aymaqtarğa ıqpalın keñeytu üşin qoldandı. 2024 jılğı 8 jeltoqsanda osı kezge deyin Mäskeudiñ Tayau Şığıstağı negizgi odaqtası bolıp kelgen Başar Asadtıñ rejiminiñ qwlauı wlı derjava boludı köksegen Reseyge auır soqqı bolıp tidi.

“Putinniñ Siriyadağı äskeri avantyurası Reseydi öz ıqpalın şetelde de jürgize alatın wlı derjava etip körsetu maqsatın közdegen edi, – dedi Tayau Şığıs jönindegi sarapşı Filip Smit. – Siriyadan ayırılu — Putinge ülken soqqı bolıp tidi”.

Ol Asadtıñ bilikten taydırıluı Resey üşin bedeline kelgen nwqsan ğana emes, sonımen birge kädimgidey strategiyalıq sätsizdik bolğan tärizdi dep esepteydi. Siriyada Reseydiñ eki iri äskeri nısanı: Hmeymimde äue bazası jäne Tartusta äskeri-teñiz bazası ornalasqan. Tartustağı nısan Reseyge Jerorta teñizine şığuğa mümkindik beretin äskeri-teñiz bazası edi.

“Resey Siriyadağı bazaların öz küş-quatın Jerorta teñiziniñ şığıs jağına, sonımen birge bükil Tayau Şığısqa da körsetuge paydalandı”, – dedi Smit.

Ünemi nazarda wstaudı qajet etetin aktiv

2015 jılı Reseydiñ Siriyadağı jağdayğa aralasuı ol elde bolıp jatqan soğıs barısın özgertti. Resey küşteriniñ köterilisşilerge äueden jasağan joyqın şabuıldarı Siriya ükimetiniñ äskerine sonıñ aldında ayırılıp qalğan biraz jerdi qaytarıp aluğa, al Başar Asadqa – bilik tizginin uısınan şığarmay saqtap qaluına kömektesti.

Mäskeu Siriyadağı äskeri nauqanı Ukrainanıñ Qırım tübegin anneksiyalap alğannan keyin jäne Ukrainanıñ şığıs aymağında Kreml'diñ qoldauına süyengen separatistik küşter qarulı janjal şığarğan soñ bir jıldan keyin bastalğan.

Mäskeu Siriya men Ukrainadağı jağdaylarğa aralasudı AQŞ, NATO jäne twtastay Batısqa qarsı twratın, sonımen bir mezette Jerorta teñizinen bastap Afrika men Latın Amerikasına deyin ğalamdıq ıqpalın keñeyte bastağan derjava bolıp körinuge paydalandı.

Baqılauşılardıñ pikirinşe, Resey küşteri 2022 jılı aqpanda Ukrainağa basıp kirgennen keyin Mäskeu üşin Siriya paydası köbirek aktivke aynaldı, biraq Reseyge endi soğıstı eki maydanda qatar jürgizuge tura keldi.

Asad ükimeti qwlağannan keyin Reseydiñ Siriyadağı äskeri aktivteri odan sayın älsirey tüsti. Resey Kursk oblısınıñ Ukraina äskeri jaulap alğan bir böligin qaytarıp alu üşin iri qarımta şabuılğa dayındıqqa edäuir küş-qarajat jwmsadı – tipti Soltüstik Koreyadan aldırğan äskerdiñ kömegine jüginbekşi.

Bwğan qosa Mäskeu bolaşaqta beybit kelissözder bastala qalsa, oğan deyin Ukrainanıñ şığısında neğwrlım köp jerdi basıp aluğa tırısıp jatır. Biraq sonday şaqta Jerorta teñiziniñ Siriyanıñ batısındağı jağalauında ornalasqan reseylik äskeri bazalardı “Hayat Tahrir äş-Şam” (AQŞ-ta terroristik wyım dep tanılğan) jetekşilik etetin qarulı köterilisşiler basıp alu qaupi bar.

Vaşington institutınıñ ağa ğılımi qızmetkeri Aaron Zelin Reseydiñ Siriyadağı aktivterin qorğap qaluğa küşi jetpeydi dep otır.

“Resey alğaş ret Siriyadağı soğısqa kirisken 2015 jılğımen salıstırğanda qazir Ukrainada auqımı odan da ülken soğısqa qatısıp jatqanın wmıtpağan jön, – dedi Zelin. – Bwğan qosa Reseydiñ Afrikada Saharanıñ oñtüstik jağındağı soğıs jürip jatqan elderde de aktivi bar. Reseyde [marqwm Evgeniy] Prigojin basqaratın Vagner tobı bolğan on jıl bwrınğımen salıstırğanda… däl sol kezdegidey jasaytınday qazir Reseydiñ onday deñgeydegi küş-quatı nemese mümkindigi joq”.

Mısalı, Tartustağı äskeri-teñiz bazadan ayırılu “Resey üşin öte orasan zor şığın” dedi Zelin.

“Bwl Reseydiñ äskeri-teñiz qızmetine paydalana alatın äri öz küş-quatın körsetetin suı jılı teñizdegi jalğız port, – dedi ol. – Odan ayırılsa, şın mäninde, Resey Tayau Şığıstıñ kindiginen ajırap qaladı”.

Mäskeu qwrlıqtağı äskerin “Hayat Tahrir äş-Şam” men onıñ odaqtastarınıñ küşine tötep bere almay qwlağan Damaskige järdemdesuge jibergen joq. Qaraşanıñ ayağına qaray qarulı jasaq Asad armiyasına qarsı twtqiıldan şabuılğa şıqqanda Resey küşteri onşaqtı ret äueden soqqı bergen. Biraq Mäskeudiñ şekteuli äskeri is-qimılı köterilisşiler şabuılın toqtata almadı.

Siriyadağı sätsizdigi Reseyge tım qımbatqa tüsedi deydi sarapşılar. Asad rejiminiñ qwlauı “bwrınğısınşa şetelde äskeri jäne sayasi ıqpal jürgize alatın älemdik derjava bolıp köringisi keletin Reseydiñ nietine eleuli soqqı bop tidi”, dedi german halıqaralıq qatınastar jäne qauipsizdik institutınıñ ğılım qızmetkeri Hamidreza Azizi.

Onıñ pikirinşe, bwdan keyin Latın Amerikası men Afrika tärizdi basqa aymaqtağı oyınşılar “Reseyge täueldiligi men onımen baylanısı jaylı oylana bastauı mümkin”.

Azat Europa / Azattıq radiosı