Mädeniet Ruhaniyat Tarih Twlğalar Ädebi älem
«Alğaşqı kitap» derekti beynefil'mi
kerey.kz
Qazaqstan Respublikası Mädeniet jäne aqparat ministrliginiñ Mädeniet komitetine qarastı Wlttıq kinonı qoldau memlekettik ortalığınıñ tapsırısımen «JBF company» kompaniyası Semey qalasında, Şıñğıstau öñirinde, Almatı oblısınıñ Jambıl audanında «Alğaşqı kitap» attı derekti beynefil'm tüsirude.
Derekti fil'm Abaydıñ 1909 jılı Sankt Peterburgtegi Il'ya Boraganskiy baspasında basılğan alğaşqı şığarmalar jinağınıñ jarıq köruine arnaladı. Wlı Abay mwrasınıñ qağaz betine tañbalanu tarihın bayandaydı.
Qazirgi adamdar bwrınğı uaqıttıñ, Abay zamanınıñ naqtı, derekti beynesin, sol kezdegi adamdardıñ älpetin, kiim ülgisin köz aldarına elestetui qiın. Köpşiliktiñ ol uaqıt turalı tüsinigi teatr men kinofil'mderdegi butaforlıq kiimder men zattar arqılı qalıptasqan. Alayda Abay uaqıtındağı qazaq tirşiligi, qazaqtardıñ bet-älpeti, kiim kiisi, üy – jayı, bwyımdarı tañbalanğan mıñdağan fotosuretter saqtalğan. Bwlar Resey, Türkiya, Wlıbritaniya arhivterinde, jekelegen muzeyler men al'bomdarda jinaqtalğanı belgili. Birazı Ortalıq muzey qorında bar. Mine, derekti fil'mde osı suretterde paydalanıladı. Qısqaşa tüsinikteme bersek, Abay zamanınan, qorşağan ortadan aqpar beretin tañdama fotosuretter naqtı dramaturgiya boyınşa ornalastırılıp, qwrastırıladı. Sodan soñ ol suretterge 3D, VFX täsilderin retine qaray paydalana otırıp, rel'ef, qimıl qozğalıs jükteledi. Şığarmaşılıq top Abaydıñ alğaşqı kitabın jarıqqa şığarğan Käkitay jolımen jürip ötedi.
Abay dünieden ötken soñ, Twrağwl Abaywlı men Käkitay Isqaqwlınıñ wyımdastıruımen el işindegi Abaydıñ qağaz betine tüsken şığarmaları jinaqtala bastaydı. Abaydıñ şäkirtteri Kökbay, Uäyis, Beysembay siyaqtılardıñ auzınan negizgi öleñder jazılıp alınadı. Jinaqtalğan, jüyelengen şığarmalardı Mürseyit Bikewlı men Twrağwl köşirip, qağaz betine tüsiredi. Bwl uaqıtta Ahmet Baytwrsınovtıñ «Qazaq» gazetine Abay turalı «Qazaqtıñ bas aqını» degen maqalası jarıq köredi. Abay şığarmaların jianqtap, baspağa beru isine Älihan Bökeyhanov ülken atsalısadı. Dayın bolğan qoljazbanı alıp, Käkitay Semeyge attandı. Osılayşa Abaydıñ twñğış kitabınıñ tarihı bastaladı. Kitaptı bastıru isinde köptegen qiındıqtar men kedergiler kezdesedi. Qarajat mäselesi şeşilmeydi… Semeyge ketken Käkitay Ombı, Qazandı aralap, Sankt Peterburgke barıp, bir jıldan soñ elge bir-aq oraladı. Abaydıñ kitabı 3 jıldan soñ, 1909 jılı Semeyge jetedi. El auzındağı äñgimede, Käkitay kitap qolına tigende eşqayda barmay, äueli kitaptıñ şığuına qarjılay qoldau körsetken Bekbaydı qwşaqtap, «Öşkenim – jandı… Abay ağam tirildi…» – dep jılaptı deydi. Sol uaqıttağı mwsılman ädebietterin şığaratın Il'ya Boraganskiy Älihan Bökeyhanovtıñ ötinişimen kitapqa ataqtı tyurkolog Melioranskiydi jauaptı redaktor etip bekitken deydi. Melioranskiy Semeydegi Äniyardıñ üyine kitaptıñ dayın bolğan paraqtarın poştamen jiberip twrğan, ol onı elge jibergen, Käkitay Şıñğıstauda otırıp, qate twstarın jöndegen deydi. Estelik köp, alıp-qaşpa äñgimede jetedi. Eñ bastısı bwl fil'm wlı Abaydıñ alğaşqı kitabınıñ jarıqqa şığuı jayın jan-jaqtı bayandaydı. 
Pikir qaldıru