Qazaq Respublikasında bir ğana memlekettik til bar. Ol- qazaq tili. Qazaq tilinen basqa eşbir ekinşi tilge memlekettik märtebe berilmeui kerek! Otız jıldan astam uaqıttan beri geosayasi ahualdı sıltauratıp keldik. Endi bizdiñ de minezimizdi häm mısımızdı körsetetin uaqıt keldi. QR-nıñ azamatı häm salıq tapsıruşı qatardağı twrğını retinde talap etemin!

Aldağı bes jılda Qazaq Respublikasında eleuli demografiyalıq özgerister boladı. Atap aytqanda 2030 jılınan keyin qazaqtardıñ respublikadağı jalpı ülesi 80-85% ke deyin artadı. Slavyan halıqtarınıñ ösimi azayıp 10%-ğa deyin tüsedi. Esesine eldegi türkitildes özbek, tatar, wyğırlardıñ ösimi eselep ösip tipti 10-15 jılda orıstardıñ ornın basıp ozuı mümkin. Sol kezde Qazaq Respublikasındağı jalpı türkitildes halıqtardıñ üles salmağı 85-90% ke jetedi. Nätijesinde qazaq mektepteriniñ sanı, qazaqı orta men qazaqşa aqparattıq kontent tb.-ğa swranıs eselep köbeyedi de soñı türli äleumettik mäselelerdiñ tosınnae şığuına türtki boladı. Nege? Sebebi qazaqtardıñ sanı köp, mektep, bala-baqşa, jaña mikro audan, twrğın üy keşenderi, auız suı, tb öte köp sebepter özdiginen payda boladı. Konstituciyada til turalı baptı tolıqtırğanda demografiyalıq jağdayattı erekşe eskermese jäne bayırğı twrğın qazaqtardıñ wlttıq müddesin qanağattandırmasa kez-kelgen sätte äleumettik teñsizdik körinis tabuı mümkin. Bwdan bölek aldağı 5-10 jılda tildik demografiyalıq ahual da parallel' özgerip otıradı. YAğni orıs tiline baylanıstı swranıstıñ Ortalıq Aziya aumağındağı qajettiligi birtindep älsirep, esesine ağılşın, qıtay, francuz, türik tilderine swranıs artuı ıqtimal. Sol sebepti konstituciyada ekinşi bir tilge märtebe berip kerek emes.

Eñ qızığı soñğı tehnologiyalıq jañalıqtar boyınşa köptil bilumen maqtanatın zaman kelmeske ketip baradı. Alda adamzat tildik integraciyanıñ jaña däuirine kirip jatır. YAğni kez-kelgen adam öz tilinde söylep tehnologiyalıq tetikter arqılı kelesi adamğa sonıñ tilimen aqparat almasa beredi. Siz qazaqşa aytıñız, ol francuzşa avtomattı tüsine beredi. Zaman soğan kele jatır. Soñğı tehnologiyalıq jañalıq osılay.

Eger konstituciyada qalayda ekinşi bir tildi körsetu kerek bolsa onda qazaq tilimen birge joyıluğa betalğan bayırğı tilderge qwqıqtıq märtebe bereyik, yağni Deşti-Qıpşaq dalasındağı twrğılıqtı tarihi tilderge atap aytqanda noğay, başqwrt, qwmıq, qaraşay-balqar, altay, jaqıt (yakut), hakas tilderin damıtuğa arnalğan ORDA TİLİ deytin tarmaq qabıldauı kerek. Qazaq Respublikasında memlekettik resmi til – qazaq tilimen birge Deşti-Qıpşaq dalasındağı bayırğı tilderge de ayrıqşa normativtik qwqıq beriledi degen tarmaq qabıldanuı tiis. ORLA TİLİ tarmağı ayasında atalğan tilderdi biriktiretin jaña koncepciya jasaladı da Ğılım Akademiyası men JOO-darında irgeli zertteu instituttarı aşıladı, sonımen birge Deşti-Qıpşaq türkilerin Qazaqstanda integraciyalaudı bastaytın mem-jobalar men bağdarlamalar, stipendiyalar qabıldanadı. Basqaşa aytqanda Qazaq Respublikası Deşti-Qıpşaqtıñ bayırğı twrğındarınıñ tili men mädenietiniñ zañdı qara şañırağına aynaladı.

21- ğasır osınday qızıq ta jañaşa oydıñ ğasırına aynalıp baradı. AQŞ nemese Qıtay, Resey men Europanı qarañız, älem jañaşa kürdeli qadamğa betbwrıs jasap jatır. Biz geosayasatta “belsebet” oylap tappaymız, biz bar bolğanı Deşti-Qıpşaq kezeñinen beri tarihi jadımızda saqtalğan töl qwndılıqtarımızdı 21- ğasırdıñ örkeniet talaptarına say transformaciyadan ötkizip beyimdep keyingi jas buın wrpaqqa (pokoleniyağa) jaña örkeniet qwndılıqtarı retinde twjırımdama wsınamız.

“Bekter ketip el qalar, betege ketip bel qalar” degendey biz Deşti-Qıpşaq kezeñinen beri talay reseydi, talay qıtay men AQŞ-tı körgen bayırğı twrğınbız. Qazaq tili üşin jüz jıldan beri twraqtı küresip kelemiz. Äli de kürese beremiz.

Eldes ORDA

04.02.2026

Eskertu: suret resmi aşıq aqparattan alındı.