Меккені баскарған Қазақ

Mekkeni baskarğan Qazaq

| May 17, 2015

Abdolla qajı Sarıwlı Äl-Bwqari – Qazaqtıñ ekinşi Beybarıs swltanı. Arab elinde Beybarıs swltannan keyin, Saud eli patşasınıñ oñ qol uäzirligine jäne Mekke qalasınıñ äkimi lauazımına deyin köterilgen, qasietti Baytollanıñ üstine jamılğan kilemdi almastıru baqıtına ie bolğan qazaq, Saud-Arabiya eline «Eñbegi siñgen genaral», ministr därejeli äskeri basşı. Sonımen birge türki, qazaq jwrtına tanımal qajılardıñ qamqorı, Moñğoliyadağı Bayanölgey ortalıq meşitin saldırğan wltşıl azamat.
Abdollanıñ öz esimi – Şäken Sarıwlı. 1927 jılı Qıtaydağı ör Altaydıñ Şiñgil audanında tuğan, Orta jüz Kerey işindegi Sarbas ruınan. 1940-jılı qazaqtı qınaday qırğan dwñğan Mafufañnıñ talauına tüsip, 13 jasında tuğan elinen ayırılıp, saudager wyğırğa satılıp ketken. 1941 jılı sol wyğırmen birge Saud-Arabiyağa barıp, sonda qalğan. Mine osılayşa Beybarıstıñ tağdırın qaytalağan tağı bir alıp twlğa ömirge keldi.
Äkesi Sarı atası Ürzikeniñ qol astında baluan, batır, öjet minezdi, elpek bolıp, ağası Burataydıñ el basqaruındağı bas qolğanatına aynalğan. Äkesi Sarı Ürzikewlı, keñ iıqtı, qapsağay deneli, Buratay auılınıñ 500 jılqısın şırğasın şığarmay qayıratın mıqtı paluan eken.
Anası Zäuke – Kerey, Jäntekey işinde Tasbike, ataqtı Älip batırdıñ nemere tuısı Qwsayın Täyjiniñ qızı. Qoñqaq mwrın, sarğış kelgen, biik boylı, qayrattı da mığım äyel bolğan. Jastayınan erkekşe kiinip, jılqı baqqan eken.
Äyeli Zamziya – arab qızı.
Wldarı: Baysal, Adınan, Ädil. Qızdarı: Nädiya, Äbdisäm, Sämiya, Äriş.
Bwrınğı äyelinen tuğan bir qızı bolğan, esimi belgisiz.
Şäken Sarıwlı 1941 jılı asırap alğan wyğır äkesimen birge Saud-Arabiya eline kelgen. 1942 jıldan bastap Mekke qalasındağı jetim balalar üyinde tärbielengen.
1946 jılı Mekke qalasındağı Memlekettik Äskeri Universitetke qabıldanadı. Şäken oqu bitirgesin Mekke qalasında jol saqşısı bolıp istegen. Keyin Şekara Qorğanıs armiyasında, Şekara Qorğanısınıñ esirtkimen küres böliminde mañızdı qızmette boladı. Eki ret memleket tarapınan marapattalğan. Atap aytqanda, «Erekşe eñbegi üşin» marapatı men «Memleketke eñbegi siñirgen genaral» atağı berilip, Ministr därejeli äskeri qızmetkerge aynaladı. Ötken ğasırdıñ 70-jıldarı Mekke qalasınıñ äkimi mindetin 10 jılğa tayau atqarğan keyin Saud patşasınıñ kömekşisi, uäziri qızmetine deyin köterilgen. 1992 jılı zeynetke şığıp tuğan jeri Barköl Qazaq Avtonomiyalı audanına barıp qayttı.
Öz ömirinde 39 märte qajılıq etken Şäken qajı Sarıwlı 2000 jılı Saud-Arabiyanıñ Jidda qalasında 73 jasında dünieden ötti.
Qazir bizdiñ biletinimiz: Şäkenniñ 2 wlı wşqış, bir wlı Adnan Şäkenwlı Äl-Bwhari äkesiniñ jolın quğan joğarı lauazımdı qızmette.

ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq
El qorğanı – Almat Sardar

kerey.kz

Sardar Almat Tobabergenwlı – öz däuirinde el basqarğan, bedeldi twlğalardıñ biri bolğan. Ol Irğızda bolıs qızmetin atqarıp, halıq arasında sıylı adam retinde tanılğan. Almat Tobabergenwlınıñ erlik pen eldik toğısqan dara jolın keyin balaları Samırat pen Töremwratta jalğıstırdı. Al onıñ şöberesi Ğalımjan Äbdisalamov Europa men Orta Aziyağa tanımal qazaqtan şıqqan twñğış skripkaşı bolğan. HİH ğasırdıñ basında düniege kelip, sol ğasırdıñ soñğı on jıldığında ömirden ötken almat Tobabergenwlı basındağı biligi men bedelin eliniñ igiligine, jwrtınıñ twrmıs-tirşiligine arnalğan öz zamanınıñ aytulı twlğalarınıñ biri edi. «Arjağı da ataqtı er…» Tağı bir jüz jıl äri jıljıp, HVİİİ ğasır tarihın paraqtasaq, ol kezeñde el basınan ötken qayğılı oqiğalar köp bolğanın köremiz, «aqtaban şwbırındı, alqaköl swlama» halqımızdı
14 naurız – Matematikter küni

kerey.kz

Kafedra professorı Matematikter künine arnalğan «Tañğı Studio» tañğı şouında 15 naurız, 2025 14 naurız – Matematikter künine oray «Tañğı Studio» tañğı şouınıñ qonağı belgili ğalımdar: fizika-matematika ğılımdarınıñ doktorı, professor Qangujin Baltabek Esmatwlı men PhD-doktor Jwmabay Mädibaywlı boldı. Efirde olar matematikanıñ mañızdılığın, merekeniñ tarihın, qazaq matematikteriniñ ğılımnıñ damuına qosqan ülesin talqıladı. Professor Baltabek Esmatwlı matematikanıñ ğılımdardıñ patşayımı sanalatındığına toqtaldı. Ol bir jağınan ğılımi bilimniñ şıñında twrsa, ekinşi jağınan basqa pänderdiñ damuına negiz bolatın kömekşi ğılım ekenin atap körsetti. Ğalım şeksizdik pen matematikalıq esepteulerdiñ däldigin bildiretin π sanınıñ şığu tarihına da toqtaldı. Doktor Jwmabay Mädibaywlı bwl künniñ 1988 jıldan bastap «π sanı küni» (π – irracional san, şamamen 3,14142… teñ) retinde toylana
Twrsın Jwmanbay «Üysinbay kitabı»

kerey.kz

Bwl Dağandel, Baqanas ölkesinen şıqqan bi Üysinbay Janwzaqwlı haqında qwrastırılıp jazılğan kitap. Tıñ tolıqtırılğan eñbekte bolıs Äldeke Küsenwlı, Dağandeli bolısınıñ basşıları men bilerimen qatar Äbdirahman Älimhanwlı Jünisov sındı aytulı twlğalar jaylı äñgime qozğalğan. Olardıñ el aldındağı eñbekteri, bilik, kesim – şeşimderi, halıq auzında qalğan qanattı sözderi men ömir joldarı, ata – tek şejiresi qamtılğan. Sonımen qatar mwrağat derekterindegi mälimetter keltirilgen. Kitapqa esimi engen erlerdiñ zamanı, üzeñgiles serikteri turalı jazılğan key maqalalar, jır –dastandar, üzindiler engen. Kitap qalıñ oqırman qauımğa arnalğan. Twrsın Jwmanbay «Üysinbay kitabı», - Jebe baspası, Şımkent qalası.134 bet tolıq nwsqasın tömendegi silteme arqılı oqi alasız. Üysinbay kitap kerey.kz
Zelenskiydiñ “jalğız seneri äri oñ qolı”. Andrey Ermak kim?

kerey.kz

Rey FERLONG Andrey Ermak (sol jaqta) pen Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy (oñ jaqta). 2019 jıl. Andrey Ermak wşaqtan tüse sala öziniñ bastığın qwşaqtadı. 2019 jılı qırküyekte prezident Zelenskiymen jılı jüzdesu jañadan bastalıp kele jatqan sayasi seriktestiktiñ bası edi. Bwl – Ermaktıñ Resey türmesinde otırğan 35 ukrainalıqtı Mäskeuden alıp kelgen säti. Al 2020 jılı Ermak Zelenskiy äkimşiliginiñ basşısı boldı. Biraq Ukrainadağı jemqorlıq şuınan keyin onıñ qızmetine jwrttıñ nazarı audı. Sebebi Ermak Ukraina energetikalıq infraqwrılımına bölingen qarjı jımqırılğan korrupciya shemasında negizgi rölde bolğan degen aqparat tarağan. Biraq tergeuşiler bwl jayttıñ jay-japsarın tolıq aşqan joq. Ermaktıñ özi Azattıqtıñ Ukraina qızmetiniñ resmi saualdarına jauap bergen joq. Sonımen Zelenskiydiñ keñsesin basqarıp otırğan Ermak kim? TELEVIDENIEDEN