Меккені баскарған Қазақ

Mekkeni baskarğan Qazaq

| May 17, 2015

Abdolla qajı Sarıwlı Äl-Bwqari – Qazaqtıñ ekinşi Beybarıs swltanı. Arab elinde Beybarıs swltannan keyin, Saud eli patşasınıñ oñ qol uäzirligine jäne Mekke qalasınıñ äkimi lauazımına deyin köterilgen, qasietti Baytollanıñ üstine jamılğan kilemdi almastıru baqıtına ie bolğan qazaq, Saud-Arabiya eline «Eñbegi siñgen genaral», ministr därejeli äskeri basşı. Sonımen birge türki, qazaq jwrtına tanımal qajılardıñ qamqorı, Moñğoliyadağı Bayanölgey ortalıq meşitin saldırğan wltşıl azamat.
Abdollanıñ öz esimi – Şäken Sarıwlı. 1927 jılı Qıtaydağı ör Altaydıñ Şiñgil audanında tuğan, Orta jüz Kerey işindegi Sarbas ruınan. 1940-jılı qazaqtı qınaday qırğan dwñğan Mafufañnıñ talauına tüsip, 13 jasında tuğan elinen ayırılıp, saudager wyğırğa satılıp ketken. 1941 jılı sol wyğırmen birge Saud-Arabiyağa barıp, sonda qalğan. Mine osılayşa Beybarıstıñ tağdırın qaytalağan tağı bir alıp twlğa ömirge keldi.
Äkesi Sarı atası Ürzikeniñ qol astında baluan, batır, öjet minezdi, elpek bolıp, ağası Burataydıñ el basqaruındağı bas qolğanatına aynalğan. Äkesi Sarı Ürzikewlı, keñ iıqtı, qapsağay deneli, Buratay auılınıñ 500 jılqısın şırğasın şığarmay qayıratın mıqtı paluan eken.
Anası Zäuke – Kerey, Jäntekey işinde Tasbike, ataqtı Älip batırdıñ nemere tuısı Qwsayın Täyjiniñ qızı. Qoñqaq mwrın, sarğış kelgen, biik boylı, qayrattı da mığım äyel bolğan. Jastayınan erkekşe kiinip, jılqı baqqan eken.
Äyeli Zamziya – arab qızı.
Wldarı: Baysal, Adınan, Ädil. Qızdarı: Nädiya, Äbdisäm, Sämiya, Äriş.
Bwrınğı äyelinen tuğan bir qızı bolğan, esimi belgisiz.
Şäken Sarıwlı 1941 jılı asırap alğan wyğır äkesimen birge Saud-Arabiya eline kelgen. 1942 jıldan bastap Mekke qalasındağı jetim balalar üyinde tärbielengen.
1946 jılı Mekke qalasındağı Memlekettik Äskeri Universitetke qabıldanadı. Şäken oqu bitirgesin Mekke qalasında jol saqşısı bolıp istegen. Keyin Şekara Qorğanıs armiyasında, Şekara Qorğanısınıñ esirtkimen küres böliminde mañızdı qızmette boladı. Eki ret memleket tarapınan marapattalğan. Atap aytqanda, «Erekşe eñbegi üşin» marapatı men «Memleketke eñbegi siñirgen genaral» atağı berilip, Ministr därejeli äskeri qızmetkerge aynaladı. Ötken ğasırdıñ 70-jıldarı Mekke qalasınıñ äkimi mindetin 10 jılğa tayau atqarğan keyin Saud patşasınıñ kömekşisi, uäziri qızmetine deyin köterilgen. 1992 jılı zeynetke şığıp tuğan jeri Barköl Qazaq Avtonomiyalı audanına barıp qayttı.
Öz ömirinde 39 märte qajılıq etken Şäken qajı Sarıwlı 2000 jılı Saud-Arabiyanıñ Jidda qalasında 73 jasında dünieden ötti.
Qazir bizdiñ biletinimiz: Şäkenniñ 2 wlı wşqış, bir wlı Adnan Şäkenwlı Äl-Bwhari äkesiniñ jolın quğan joğarı lauazımdı qızmette.

Ğalım Boqaş mereyli 50 jasta

kerey.kz

Altyn Magauina Bügin Atamızdıñ eñ jaqın şäkirtteriniñ biri, bizdiñ bauırımız, qazaqtıñ maqtan twtatın jastarınıñ biri Ğalım Boqaş mereyli 50 jasqa tolıp otır. Biz üşin bwl kün – jay ğana Ğalımnıñ tuğan kün emes, bwl – onıñ jartı ğasırlıq önegeli ömir jolınıñ, adal eñbeginiñ, biik parasat pen adamgerşiliginiñ merekesi. Biz Ğalımdı tek tereñ bilimi üşin emes, ülken jüregi üşin qadirleymiz. Ğalımnıñ älemniñ eñ bedeldi oqu orındarınıñ biri – Oksford universitetinde bilim alıp, “Azattıq radiosında jemisti eñbek etip, büginde Amerika Qwrama Ştattarınıñ memlekettik qızmetinde abıroylı jwmıs atqarıp jürgeni onıñ tabandılığınıñ, bilimge qwştarlığınıñ jäne eñbekqorlığınıñ ayqın körinisi. Alayda adamnıñ şınayı bağası onıñ qızmetimen nemese jetken jetistikterimen ğana ölşenbese kerek. Adamnıñ qadiri onıñ jüreginde,
KÖKBAY ATA ŞIĞARMALARI – QAZAQTIÑ ÖRKENIETTİK ÖRESİNİÑ AYĞAĞI

kerey.kz

Adamnıñ bäri birdey emes. Aqıl-oyı erkin, mändi, qwndı dünieler tuğıza alatın, jasampazdıq quatı zor adamdar boladı. Sol siyaqtı örkeniettik äleueti (potencialı) zor halıqtar boladı. Onday qasiet özindik qwndılıqtar jüyetin jasay alatın, eşkimge wqsamaytın, tereñ tamırlı ruhaniyatı bar halıqtarda boladı. Qazaqtıñ bükil tarihı men mädenieti bizdiñ sonday halıqtar sanatına jatatınımızdıñ ayğağı. Sonday ayğaq Abaydıñ aqındıq mektebiniñ körnekti ökili Kökbay Janataywlı şığarmaşılığında molınan tabıladı… Keşe Semey qalasındağı Abaydıñ qorıq- muzeyinde Kökbay Janataywlınıñ 165 jıldığına arnalğan “Abaydan sabaq aldım bala jastan” attı ädebi keş ötti. Zal belgili abaytanuşı, professor Jandos Äubäkirdiñ tağılımı mol, äserli bayandamasın erekşe ıntamen tıñdadı. Spikerdi tıñdap otırıp: “Biz Kökbaydı tipti bilmeymiz deuge bolğanday eken ğoy… Keyde tipti jeñil, üstirt
ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq
El qorğanı – Almat Sardar

kerey.kz

Sardar Almat Tobabergenwlı – öz däuirinde el basqarğan, bedeldi twlğalardıñ biri bolğan. Ol Irğızda bolıs qızmetin atqarıp, halıq arasında sıylı adam retinde tanılğan. Almat Tobabergenwlınıñ erlik pen eldik toğısqan dara jolın keyin balaları Samırat pen Töremwratta jalğıstırdı. Al onıñ şöberesi Ğalımjan Äbdisalamov Europa men Orta Aziyağa tanımal qazaqtan şıqqan twñğış skripkaşı bolğan. HİH ğasırdıñ basında düniege kelip, sol ğasırdıñ soñğı on jıldığında ömirden ötken almat Tobabergenwlı basındağı biligi men bedelin eliniñ igiligine, jwrtınıñ twrmıs-tirşiligine arnalğan öz zamanınıñ aytulı twlğalarınıñ biri edi. «Arjağı da ataqtı er…» Tağı bir jüz jıl äri jıljıp, HVİİİ ğasır tarihın paraqtasaq, ol kezeñde el basınan ötken qayğılı oqiğalar köp bolğanın köremiz, «aqtaban şwbırındı, alqaköl swlama» halqımızdı
14 naurız – Matematikter küni

kerey.kz

Kafedra professorı Matematikter künine arnalğan «Tañğı Studio» tañğı şouında 15 naurız, 2025 14 naurız – Matematikter künine oray «Tañğı Studio» tañğı şouınıñ qonağı belgili ğalımdar: fizika-matematika ğılımdarınıñ doktorı, professor Qangujin Baltabek Esmatwlı men PhD-doktor Jwmabay Mädibaywlı boldı. Efirde olar matematikanıñ mañızdılığın, merekeniñ tarihın, qazaq matematikteriniñ ğılımnıñ damuına qosqan ülesin talqıladı. Professor Baltabek Esmatwlı matematikanıñ ğılımdardıñ patşayımı sanalatındığına toqtaldı. Ol bir jağınan ğılımi bilimniñ şıñında twrsa, ekinşi jağınan basqa pänderdiñ damuına negiz bolatın kömekşi ğılım ekenin atap körsetti. Ğalım şeksizdik pen matematikalıq esepteulerdiñ däldigin bildiretin π sanınıñ şığu tarihına da toqtaldı. Doktor Jwmabay Mädibaywlı bwl künniñ 1988 jıldan bastap «π sanı küni» (π – irracional san, şamamen 3,14142… teñ) retinde toylana