Есенберлин Лениндi ығыстырды

Esenberlin Lenindi ığıstırdı

| Jul 28, 2015

Aqmola oblısındağı irgeli mekenderdiñ biri – Atbasar qalasında biıl eki birdey mereyli data atalıp ötilmekşi. Sonau Resey otarşılığı kezeñinde äueli şekaralıq beket, sonan soñ uezd ortalığı bolğan bwl qalanıñ irge kötergenine biıl 170 jıl tolıp otır. Bir ökiniştisi, täuelsizdik alğanımızğa şirek ğasırday uaqıt ötse de, 30 mıñnan asa halıq mekendeytin qala twrğındarınıñ 35 payızı ğana jergilikti wlt ökilderin qwraydı eken. Twrğındardıñ 40 payızı orıstar, 25 payızı basqa wlt ökilderi. “Orıstildiler” dep körsetiledi resmi mälimette.

Atbasarda biıl toylanbaqşı bolıp otırğan ekinşi bir ataulı mereke — jazuşı Iliyas Esenberlinniñ 100 jıldığı. YUNESKO-nıñ şeñberinde qolğa alınıp jatqan bwl şarağa atbasarlıqtar qızu dayındıq jasap jatqanın bayqadıq. Eñ quanıştısı, talay jıldardan beri jüdeñkirep twrğan osı jerdegi Esenberlin mwrajayı bastan-ayaq qayta jöndeuden ötip jatır. Sonday-aq, qalanıñ ortalıq alañında 1000 şarşı metr jer jaylandırılıp, Esenberlinniñ eñseli eskertkişi boy kötermekşi.

Bizder eskertkiştiñ avtorı, müsinşi Ivan Sedleckiymen habarlasqanımızda, tömendegidey aqparat berdi:

– Müsin taza qoladan qwyılmaqşı, salmağı bir tonnağa juıq. Jazuşınıñ bet-beynesin onıñ ülken qızı Rauşanmen kelisip otırıp qalıptadıq. Alğaşqı maket küyinde men onıñ bet-jüzin qatal beyneli köşpendilerge wqsatıp edim, biraq Rauşan ömirdegidey jwmsaq, sabırlı qılıp jasañız degen ötiniş ayttı. Jazuşı bir qolına kitap wstap twr. Kitaptıñ sırtına “Köşpendiler” dep jazıp edim, ol dwrıs körinbeytin boldı. Sosın jazudı wlttıq oyu-örnekpen almastırdıq. Müsinniñ jalpı biiktigi – twğırımen qosa eseptegende 6 metrge juıq. Osı jwmıstardıñ barlığına 28 million teñge köleminde demeuqarjı jwmsaldı. Sätin salsa, qırküyek ayınıñ ortasında eskertkiştiñ aşılu räsimi bola ma dep josparlanıp otır, – deydi müsinşi.

Bir ayta keterligi, bwl jerde bwrın proletariattıñ kösemi Leninniñ zäulim eskertkişi twratın edi. Onıñ ornınan alınğanına biraz jıl bolıp qaldı. Endi mine, kösemniñ ornına jazuşı kelip ornalaspaq. Atbasarlıqtardıñ bwl äreketi Leninniñ eskertkişin äli künge deyin äspettep, Ekibastwz qalasındağı bir köşeniñ boyında wstap otırğan äkim A.Verbnyak mırzağa ülgi bolsa eken deysiñ.

Saylau BAYBOSIN,

Aqmola oblısı

zhasalash.kz

KÖKBAY ATA ŞIĞARMALARI – QAZAQTIÑ ÖRKENIETTİK ÖRESİNİÑ AYĞAĞI

kerey.kz

Adamnıñ bäri birdey emes. Aqıl-oyı erkin, mändi, qwndı dünieler tuğıza alatın, jasampazdıq quatı zor adamdar boladı. Sol siyaqtı örkeniettik äleueti (potencialı) zor halıqtar boladı. Onday qasiet özindik qwndılıqtar jüyetin jasay alatın, eşkimge wqsamaytın, tereñ tamırlı ruhaniyatı bar halıqtarda boladı. Qazaqtıñ bükil tarihı men mädenieti bizdiñ sonday halıqtar sanatına jatatınımızdıñ ayğağı. Sonday ayğaq Abaydıñ aqındıq mektebiniñ körnekti ökili Kökbay Janataywlı şığarmaşılığında molınan tabıladı… Keşe Semey qalasındağı Abaydıñ qorıq- muzeyinde Kökbay Janataywlınıñ 165 jıldığına arnalğan “Abaydan sabaq aldım bala jastan” attı ädebi keş ötti. Zal belgili abaytanuşı, professor Jandos Äubäkirdiñ tağılımı mol, äserli bayandamasın erekşe ıntamen tıñdadı. Spikerdi tıñdap otırıp: “Biz Kökbaydı tipti bilmeymiz deuge bolğanday eken ğoy… Keyde tipti jeñil, üstirt
ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq
El qorğanı – Almat Sardar

kerey.kz

Sardar Almat Tobabergenwlı – öz däuirinde el basqarğan, bedeldi twlğalardıñ biri bolğan. Ol Irğızda bolıs qızmetin atqarıp, halıq arasında sıylı adam retinde tanılğan. Almat Tobabergenwlınıñ erlik pen eldik toğısqan dara jolın keyin balaları Samırat pen Töremwratta jalğıstırdı. Al onıñ şöberesi Ğalımjan Äbdisalamov Europa men Orta Aziyağa tanımal qazaqtan şıqqan twñğış skripkaşı bolğan. HİH ğasırdıñ basında düniege kelip, sol ğasırdıñ soñğı on jıldığında ömirden ötken almat Tobabergenwlı basındağı biligi men bedelin eliniñ igiligine, jwrtınıñ twrmıs-tirşiligine arnalğan öz zamanınıñ aytulı twlğalarınıñ biri edi. «Arjağı da ataqtı er…» Tağı bir jüz jıl äri jıljıp, HVİİİ ğasır tarihın paraqtasaq, ol kezeñde el basınan ötken qayğılı oqiğalar köp bolğanın köremiz, «aqtaban şwbırındı, alqaköl swlama» halqımızdı
Naurız merekesi qwrmetine Panfilov köşesindegi Sahnada «Än qanatındağı Naurız» attı dästürli önerde jürgen jas orındauşılardıñ än keşi ötti.

kerey.kz

Bügin Almatı qalası äkimdigi Mädeniet basqarmasınıñ wyımdastıruımen Panfilov köşesi boyındağı sahnada Naurız merekesine arnalğan «Än qanatındağı Naurız» attı jas orındauşılardıñ dästürli än keşi joğarı deñgeyde ötti. Almatı qalası HH ğasırdıñ 30-jıldarınan bastap wlt mädenietiniñ wyıtqısı, ordası qızmetin atqarıp keledi. Dästürli önerdiñ iri ökilderi, zertteuşileri osı qalada twrıp, eñbek etti. Qazir de professionaldıq tiptegi dästürli muzıkanıñ eñ iri oşağı – Almatı. Mwnda etnomuzıkanıñ belgili qayratkerleri, dästürli dombıraşı, qobızşı, sıbızğışı, änşi-termeşiler äzirleytin arnaulı orta jäne joğarı oqu orındarı, öner wjımdarı şoğırlanğan. Qazaq köne muzıka aspaptarınıñ jer betindegi jalğız muzeyi men elimizdegi jalğız dästürli öner teatrı da osında. Soñğı uaqıttarı Almatı qalasında dästürli önerdi nasihattap jürgen jas önerpazdardıñ arnayı än keşi ötpep edi.
14 naurız – Matematikter küni

kerey.kz

Kafedra professorı Matematikter künine arnalğan «Tañğı Studio» tañğı şouında 15 naurız, 2025 14 naurız – Matematikter künine oray «Tañğı Studio» tañğı şouınıñ qonağı belgili ğalımdar: fizika-matematika ğılımdarınıñ doktorı, professor Qangujin Baltabek Esmatwlı men PhD-doktor Jwmabay Mädibaywlı boldı. Efirde olar matematikanıñ mañızdılığın, merekeniñ tarihın, qazaq matematikteriniñ ğılımnıñ damuına qosqan ülesin talqıladı. Professor Baltabek Esmatwlı matematikanıñ ğılımdardıñ patşayımı sanalatındığına toqtaldı. Ol bir jağınan ğılımi bilimniñ şıñında twrsa, ekinşi jağınan basqa pänderdiñ damuına negiz bolatın kömekşi ğılım ekenin atap körsetti. Ğalım şeksizdik pen matematikalıq esepteulerdiñ däldigin bildiretin π sanınıñ şığu tarihına da toqtaldı. Doktor Jwmabay Mädibaywlı bwl künniñ 1988 jıldan bastap «π sanı küni» (π – irracional san, şamamen 3,14142… teñ) retinde toylana