Dosay Kenjetay:«Qazaq handığınıñ 550 jıldığına» arnalğan wlağattı jalpıhalıqtıq toymen qwttıqtaymın!
kerey.kz
Qwrmetti Elbası Nwrswltan Äbişwlı!!!
Barşa Wlı dala mwragerleri!!!
Sizderdi «Qazaq handığınıñ 550 jıldığına» arnalğan wlağattı da, wlan asır jalpıhalıqtıq toymen şın jürekten qwttıqtaymın! Elimiz egemendiginiñ asqarı men bolaşağına qaray qadam basıp kele jatqan qazirgi kezeñde osınday eldiñ ruhın köterip, ärbir azamatımızdıñ sanasına jauapkerşilik pen eldik mindet jükteytin jiındar ärdayım qayırlı bolmaq. Bwl toydıñ işki jäne sırtqı sayasi, aksiologiyalıq, psihologiyalıq tanımdıq ornı bar, memlekettilik tarihımızdıñ da keşegi «ädiletsizdik qabattardıñ» da, joğın joqtaytın, «keleli kültöbe keñesiniñ» ornın bastı desem artıq aytqandıq emes.
Biraq şirek ğasırlıq egemendik tarihımızda, tarihşılarımızdıñ «jaña tarih, jaña közqaras, jaña tarihi tanım» bağdarın qalıptastıra almağandığına bügin tağı kuä boldım. Keşegi keñestik tarihşılıq pen tanımda süreñ salıp, ğılım jasağan qazaq tarihınıñ aqsaqaldarına bwdan bılay tağı şirek ğasır tarih turalı söyletip qoyğanmenen nätije özgermesine köz jetti. Bügin «Nazarbaev universitetinde» «Mäñgilik el» halıqaralıq ğılımi praktikalıq konferenciyası bolıp ötti. Qazaq handığınıñ tarihı sol bayağı keñestik markstik dialektikalıq istoricizm salıp bergen «sara dañğılmen» tağı qayta tüsindirilip jattı. Qazaq handığınıñ tarih sahnasına şığuındağı örkeniettik, mädeni twğır turalı söz qozğau bılay twrsın, Kerey men Jänibek qwrğan memlekettiñ tarihi mäni sovettik şablondarmen qayta twjırımdaldı. Özi kez kelgen tanımnıñ birinşi äri bastı funkciyası tüsindiru ekeni mälim. Bügingi tarihi tanım qazaq handığınıñ mänin keşegi keñestik şablondarmen tüsindirudi jalğastırıp otırsa, onda bügingi egemendik, eldik pen wlttıq qwndılıqtardı negizdep, «Mäñgilik el» mwratına bağdar bolatın bastı ğılımi tanımdıq qabat tarih ğılımı salası sol qalpı siresip twrsa, postkeñestik ideologiyalıq bağdarlardan qalay ayığamız?
Qwrmetti Elbası!!! Bwl teoriyalıq tanımdıq problema, elimizdiñ Bilim jäne ğılım ministrligi şeñberinde qazaq tarihına, mädenietine, örkenietine degen qwndılıqtıq bağdar äli ayqın emes degen söz. Älem özgerip jatır, jahandıq qısım eselep artıp keledi, eldiñ erteñi men bayandılığı onıñ qwndılıqtıq negizderine baylanıstı. Al bizdegi tarihi tanım sol konstant küyinde, keşegi keñestik sananıñ jädigeri (tiri eksponatı) ispetti äli däriptelip keledi. Bwl eñ aldımen mına memlekettiligimizdiñ qwruşısı qazaq wltına degen jauapsızdıq, bügingi elimizdiñ erteñine degen nemqwraylılıq. Olay bolsa, bügingi qazaq tarihşılarınıñ wstanımı keşegi keñestik orıs tarihşıldığına degen adaldığın körsetedi degen söz.
Qwrmetti Elbası!!! Eldiktiñ qwndılıqtıq qabattarına qatıstı salalardağı, sonıñ işinde tarih bağdarına qatıstı keşegi keñestik jüyeden beri kele jatqan eski tarihşılarımızğa alğıs ayta otırıp, jetekşilik orındarın qazaqtıñ jas tarihşı mamandarına bosatıp beruine ıqpal etuiñizdi swraymın!!! Sebebi joğarıda aytqanımday, eski tarihşılarımız, bwdan bılay da tağı şirek ğasır otırsa da, tarihi tanım men sananı özgertuge därmensiz. Jaña tarih tüsindiruşileri qazaqta bar, ösip keledi, solarğa jol berilsin! Al eski tarihşılarımız, aqsaqaldıq «bata beru» orındarına jayğassın!!!
Bizde tarih bar, tarihi sana bar, tarihi täjiribe bar!! Öziñiz aytpaqşı «qazaq tarihında qazaq wyalatın eşteñe joq». Tek qana tarihi tanım jağı qozğalar emes. Bwl wsınıstı aytuğa qwqım bar, sebebi tarih filosofiyasımen, salıstırmalı tarih metodologiyasımen aynalısamın.
Qwrmetpen,
Halıqaralıq «Ruhani mwra» qoğamdıq qorınıñ törağası,
filosofiya jäne teologiya ğılımdarınıñ doktorı, professor,
Kenjetay Dosay Twrsınbaywlı
Pikir qaldıru