Elimizde qolma-qol aqşa bolmay, Reseyge künimiz qarağanı da jasırın emes. 1993 jıldıñ soñına deyin Qazaqstan birtwtas rubl' aymağında bolıp, täuelsiz ekonomikalıq sayasatın jürgizuge qauqarsız bolatın.

BNews.kz Qazaqstannıñ alğaşqı valyutası qalay payda bolıp, aynalımğa tüskenin jäne soñğı 22 jıl işinde teñgeniñ beynesi qanday özgeristerge wşırağanın nazarlarıñızğa wsınadı.

Qazaqstan Wlttıq valyutanı engizerden aldın Reseymen jäne TMD-nıñ özge de 5 elimen aradağı valyuta odağın saqtap qaluğa tırıstı. Söytip, birtwtas rubl' aymağı turalı kelisimge 1993 jılı qol qoyıldı, alayda, Resey bwl aymaqtan özi şığıp ketti. Bwl onsız da bwğanası qatpağan jas bir memlekettiñ ekonomikalıq ahualın odan sayın kürdelendiretini aydan anıq bolatın.

1993 jılğı banknottıñ ülgisi

Osı jaylardıñ barlığın eskere kele, prezident Nwrswltan Nazarbaev 1992 jıldıñ kökteminde wlttıq valyuta engizu mümkindigin qarastıratın qwpiya komissiya qwrdı. Komissiyanıñ qwrılğanı bas-ayağı 7 adamğa ğana mälim boldı:  Prezident Nwrswltan Nazarbaev, Joğarğı Keñes törağası S.Äbdildin, Joğarğı Keñestiñ qarjı jäne byudjet komitetiniñ törağası S:Täkejanov, Memlekettik wlttıq bank törağası Ğ.Baynazarov, onıñ orınbasarı M.Twrsınov jäne Wlttıq Bank direkciyasınıñ basşısı Qojamwratov.

Sonımen qatar, qwpiya türde bir uaqıtta jaña valyutanıñ dizaynın äzirleytin şığarmaşılıq tobı da qwrıldı. Elimizdiñ mañdayaldı suretşileri Meñdibay Älin, Ağımsalı düzelhanov jäne Qayrolla Ğabjälelov Temir Süleymenovtiñ basşılığımen banknottar men monetalardıñ 4 nwsqasın äzirledi.

Sonımen qatar, monetalardı şığarıp ülgermegendikten, aynalımğa qağaz tiındar da engizildi. qağaz tiındar 1995 jılı aynalımnan alıp tastaldı.

Wzaq uaqıt talqılaudan keyin tañdau Qazaqstannıñ el bolıp qalıptasuına eleuli eñbek siñirgen äygili äri tarihi twlğaları beynelengen nwsqağa tüsti. Sonımen birge, jaña valyutanıñ atın qoyu da oñay bolğan joq. Tañdau «som», «aqşa» jäne «teñge» atauları arasında jürdi. Soñğı şeşim negizin orta ğasırlarda Qıpşaq dalasında aynalımda jürgen «tan'ga» atauınan alatın «teñge» wlttıq valyutanıñ atauı bolıp bekitildi.

1994 jılı 500 jäne 1000 teñge nominaldı banknottar payda boldı

Alayda, wlttıq valyutanıñ dizaynı men atauın belgilegen Qazaqstannıñ äli banknot şığaratın zauıtı bolmağandıqtan, bwl twrğıda tağı bir mäsele tudı. Aqıldasa kele, Qazaqstan ökilderi ağılşınnıñ «Harrison men wldarı» jäne «Tomas De lya Ru» kompaniyalarına qolqa saluğa tura keldi. Sonımen, dayındalğan banknottar qwpiya türde respublikağa jetkizile bastadı.

Arada 1 ay ötkende birtwtas rubl' aymağı jay qağaz jüzinde äzirlengeni belgili boldı. Sondıqtan 1993 jıldıñ 15 qaraşasında tañğı sağat 8:00-de Qazaqstan aumağında öz wlttıq valyutası – teñge aynalımğa şığarıldı. Valyuta bağamı da belgilendi: 4,75 teñge = 1 dollar nemese 1 teñge = 500 rubl'.

1995 jılı 1, 3, 5, 10, 20 teñgelik monetalar şığarıldı, bwl tiındar 2001 jılğa deyin paydalanıldı

1996 jılı 2000, 1998 – 5000, 2003 – 10 000 teñge nominaldı banknottar engizildi

1997 jılı bügingi küni qoldanıstağı monetalar şığarıldı

2006 jılı 200 – 10 000 teñge aralağındağı banknottar jaña dizaynmen basıp şığarıldı. Mwnıñ birneşe sebebi bar. Alğaşqısı, jalğan kupyuralardıñ payda boluı. Jaña banknottardıñ dizaynın jasau kezinde 16 türli qorğanıs elementi paydalanıldı.

Sonımen qatar, teñge betindegi twlğalardıñ alıp tastaluına sebep – Qazaqstanda twrıp jatqan türli etnikalıq toptardıñ auızbirligin saqtau. Sonday-aq Qazaqstan mwsılmandarınan adam beynesin aqşa betinen alıp tastau wsınısı tüsken.

2006 jılğı banknottardıñ ülgisi

2011 jıl 500, 2012 jılı 2000 jäne 10 000, 2013 jılı 1000 teñgeniñ jaña ülgisi şığarıldı