Алматыда Қазақтың көрнекті ғалымы Қайым Мұхамедхановтың 100 жылдығына арналған салтанатты кеш өтті

Jañalıqtar Tarih Twlğalar Qazaq handığına 550 jıl Ädebi älem

Almatıda Qazaqtıñ körnekti ğalımı Qayım Mwhamedhanovtıñ 100 jıldığına arnalğan saltanattı keş ötti

| May 16, 2016

2016 jıldıñ 16 mamır küni keşte M.Äuezov atındağı qazaq memlekettik akademiyalıq drama teatrındağalım, abaytanuşı, aqın, QR memlekettik sıylığınıñ iegeri, qoğam qayratkeri Qayım Mwhamedhanovtıñ 100 jıldığına arnalğan saltanattı keş ötti.

Almatı qalası äkimdiginiñ wyımdastıruımen ötken keşke ziyalı qauım ökilderi, ädebietşiler men öner maytalmandarı qatıstı.
Mereytoylıq koncerttiñ bastalu sözin Almatı qalası mädeniet basqarma basşısınıñ mindetin atqaruşı

Ötelbaywlı Ğalımjan Almatı qalasınıñ äkimi Bauırjan BAYBEKtiñ qwttıqtau sözin jetkiziumen bastadı.

Aqın Şömişbay Sarievtıñ Qayım Mwhamedhanovtıñ 100 jıldıq mereytoyına arnau öleñi, Qayım Mwhamedhanovqa arnalğan «Jan ağa» äni, Qayım Mwhamedhanovtıñ «Jambıl» attı dastanına üzindi orındaldı. Keşte sonday-aq, Abaydıñ äni «Ayttım sälem, Qalamqas», Şäkärimniñ äni «Än turalı», Halıq äni «Ahau, Semey!», «Jerim meniñ» jäne t.b. el, tuğan jerge arnalğan änder şırqaldı.

Qayım Mwhamedhanov (Ğabdulqayım) (1916-2004) 5 qañtarda Şığıs Qazaqstan oblısı Semey qalasında tuğan.

Qayım Mwhamedhanov ğalım, abaytanudı ğılımi negizdeuşi, äri alğaşqı tekstologı, wstaz, aqın, jazuşı, dramaturg. Şäkärimtanudıñ negizin qalauşı. Qazaq KSR Gimniniñ avtorı, KSRO Jazuşılar odağınıñ müşesi, ädebi audarmaşı, Semeyde Abaydıñ mwrajayın wyımdastıruşısı. Qazaqstannıñ Memlekettik sıylığınıñ, Jazuşılar odağı sıylığınıñ, Halıqaralıq «Alaş» ädebi sıylığınıñ jäne Halıqaralıq Abay akademiyasınıñ (London) Altın medaliniñ iegeri, professor, KSRO jäne Qazaqstan halıq ağartu isiniñ üzdigi; Semey qalasınıñ, Ayagöz, Jañasemey, Abay audandarınıñ Qwrmetti azamatı; jariyalanğan 800-den asa ğılımi eñbektiñ avtorı. «Abaydıñ aqın şäkirtteri» attı tört kitaptan twratın jinaq qwrastırdı. «Abay» jurnalınıñ qayta jarıq köruine köp eñbek siñirdi. «Tolqın», «Maydannan maydanğa», «Er Bilisbay» p'esalarınıñ avtorı. Äzirbayjan dramaturgi U.Gadjibekovtıñ «Arşin mol alan», tatar jazuşısı Ş.Kamaldıñ «Qajı äpendi üylenedi» p'esaların qazaqşalağan. 1996 jılı «Abay» enciklopediyasın şığarudağı eñbegi üşin QR Memlekettik sıylığınıñ laureatı atandı. KSRO jäne Qazaq KSR ağartu isiniñ üzdigi. Semey qalasınıñ Qwrmetti azamatı. Abaydıñ düniejüzilik akademiyasınıñ altın medalimen marapattalğan.

Jwmabay Mädibaywlı

kerey.kz

IMG-20160516-WA0012

IMG-20160516-WA0011

IMG-20160516-WA0010

IMG-20160516-WA0008

IMG-20160516-WA0007

IMG-20160516-WA0006

IMG-20160516-WA0005

IMG-20160516-WA0004

Attığa jol, auızdığa söz bermegen Twrım batır

kerey.kz

Är däuirde halıqtıñ pana twtar, qormal sanar qwrmetti azamattarı boladı, solardıñ biri zamanı Attığa jol, auızdığa söz bermeytin, batırlığımen halqı jaqta twrıp, mınau ortası men mekenin qorğau jolında sırt jauğa ses bolıp kelgen Twrım batırdı tuğan halqı mäñgi wmatpaydı. Twrım bala küninen baluandığımen, qamşıgerligimen atı şıqqan, eseyip at jalın tartıp mine köz alartqan jaularınıñ betin qaytarıp közge tüskendikten «bwl öñirde Twrım bar» dep sırt jaular attap baspaytın bolğan. Twrım ömiriniñ soñında ziratın qazıp, qabırın twrğızıp qoyıp qajılıq saparğa attanıp, qaytarında bügingi Semey öñiri mañına kelgende twyıqsız dünie salıp, jol joldastarı süyekte bwzbay Sarterektegi özi äzirlep ketken qabırğa jetkizip, el, jwrtına tabıs etidi. Iteli ruınıñ bir mwnşa atası Ajı güñ bolıp
JASTAR QALASINDAĞI RUHANI KEŞ: ALMATI ASPANI ABAY ÄNDERİMEN KÖMKERİLDİ

kerey.kz

Ämirbolat Qwsayınwlı Abay küni qarsañında Almatı qalasında aşıq aspan astındağı sahnada mıñdağan körermender Qazaqstan Respublikası Mädeniet jäne aqparat ministrliginiñ «Wlttıq kinonı qoldau memlekettik ortalığı» qoldauımen tüsirilgen Abaydıñ twñğış şığarmalar jinağınıñ jarıq köru tarihın bayandağan «Alğaşqı kitap» attı derekti fil'mdi tamaşaladı, dep jazadı Muztaumedia.kz. Dokudrama janrındağı bwl derekti fil'm qazaqtıñ neşe ğasırlıq ruhani tarihındağı tañ qalarlıq wlı oqiğa — 1909 jılı Peterbor qalasında Il'yas Boraganskiy baspasınan jarıq körgen Abaydıñ twñğış kitabınıñ qilı tağdırın beynelegen. Fil'm jalğız özi twtas bir älem jasap, şığarmaşılıqpen aynalısqan nebäri jiırma jıldıñ işinde qazaqtıñ tilin de, körkemdik, etikalıq tanımın da kürt özgertip, bwrın-soñdı türik jwrtı jetpegen biikke kötergen Abaydıñ alğaşqı kitabı qalay basılıp şıqtı, Abay közi tirisinde öziniñ
«Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

kerey.kz

Bizdiñ qazaqta «malğa dostıñ maldan basqa mwñı joq» – «maldan boğı ğana böten» talay jarımes Abaydıñ atına neşe türli söz aytqan. Onıñ işinde saudager ğana emes, özin “söz wstağan”, “el wstağan” sanaytındar da boldı. Bwlarğa Abaydıñ özi jauap berip ketken: «Tınış wyıqtat, sen esirke, baq sözime!». Al, anau jigit «maldıñ buımen» negizgi oyın dwrıs jetkize almağan siyaqtı. Ol, «Qwnekeñ malın şığındap, Abaydı oqıtıp, jağday jasamağanda qalay bolar edi… Biz de sol Qwnekeñ siyaqtımız…» degendi aytpaqşı boldı – au deymin… Qwnekeñ qayda, sen qayda… «Quatı küşti nwrlı söz, Quatın bilgen abaylar…» – deydi Abay. Sözdiñ quatın bilmegen öte qiın, küyip qaluıñ mümkin… Osı arada Britaniyanıñ Prem'er – ministri bolğan Bendjamin Dizraelidiñ
Tibet asqan köş ne sebepti bastaldı?

kerey.kz

1883-jılı Altaydan Jamısbay bastağan qazaqtar alğaş ret Barköl jerine köşip bardı, 1887-1891-1895 jıldarı tağıda köşip kelgender boldı. onan keyinde köşip kelgender boldı, mısalı 1912-1913 jıldarı, 1920 jıldarı, 1924-1929 jılı kelgenler boldı, olardıñ deni Altaydan bolatın. 1912 jıldan keyin manju biligi qwlap qıtay biligi ornadı, 1928 jılı bilikke kelgen Jin Şurın Altay töresi Qasımqan wlı Şäripqandı, Tarbağatay töresiniñ wlı Qızırdı, Barköl qazaq ükirdayı Äliptiñ wlı Elisqandı Ürimjide oqıttı, Elisqan zamanauy Äskeri bilim aldı, qıtay tilin üyrendi. Onı 200 adamdıq qarulı qazaqqa basşı etip onı «Şığıs Şıñjañ şegara qorğanıs otriyadı» dep atadı. 1931 jılı Qwmıl wyğırları Qojaniyazdıñ bastauında köterilis jasadı. Oqiğa Bir qıtay äsker basınıñ bir wyğır qızdı zorlıqpen äyel etip almaq
Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

kerey.kz

Jeke arhivimnen tabılğan qwndı mwrağat «Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi) Bwl öleñdi 1980 – jılı Ör Altaydıñ Köktoğay audanına qarastı Düre auılında 61 jastağı Qauan Orınbasarwlı degen aqsaqal aytqanınan jeke arhivimde saqtalıp qalğanınan tauıp oqırmanmen bölisip otırmın. Ay, qwday – au, aqqa jaq, Öziñi ayan men naqaq. Aqiqat degen jolıñnın, Abıroyıñdı aşpa haq. Ayatbenen qadısqa, Alla niet aq iske. Jan almasam joq edi-au, Jaza tartsın degen baq. Meni sottap baylatıp, Zığırdandı qaynatıp. Masayrasın mäz bolıp, Qinağandı öziñ tap Jaqın jerden jau şığıp, Maqül isten dau şığıp. Dwşpan üstap qolımnan, Itter tistep tonımnan. Jaman tosu bolğan şaq, Tütqın bolıp tarığıp, Jalğız jatıp zarığıp, Aşu qısıp oydı alıp, Dert jäyilip boydı