Алматыда Қазақтың көрнекті ғалымы Қайым Мұхамедхановтың 100 жылдығына арналған салтанатты кеш өтті

Jañalıqtar Tarih Twlğalar Qazaq handığına 550 jıl Ädebi älem

Almatıda Qazaqtıñ körnekti ğalımı Qayım Mwhamedhanovtıñ 100 jıldığına arnalğan saltanattı keş ötti

| May 16, 2016

2016 jıldıñ 16 mamır küni keşte M.Äuezov atındağı qazaq memlekettik akademiyalıq drama teatrındağalım, abaytanuşı, aqın, QR memlekettik sıylığınıñ iegeri, qoğam qayratkeri Qayım Mwhamedhanovtıñ 100 jıldığına arnalğan saltanattı keş ötti.

Almatı qalası äkimdiginiñ wyımdastıruımen ötken keşke ziyalı qauım ökilderi, ädebietşiler men öner maytalmandarı qatıstı.
Mereytoylıq koncerttiñ bastalu sözin Almatı qalası mädeniet basqarma basşısınıñ mindetin atqaruşı

Ötelbaywlı Ğalımjan Almatı qalasınıñ äkimi Bauırjan BAYBEKtiñ qwttıqtau sözin jetkiziumen bastadı.

Aqın Şömişbay Sarievtıñ Qayım Mwhamedhanovtıñ 100 jıldıq mereytoyına arnau öleñi, Qayım Mwhamedhanovqa arnalğan «Jan ağa» äni, Qayım Mwhamedhanovtıñ «Jambıl» attı dastanına üzindi orındaldı. Keşte sonday-aq, Abaydıñ äni «Ayttım sälem, Qalamqas», Şäkärimniñ äni «Än turalı», Halıq äni «Ahau, Semey!», «Jerim meniñ» jäne t.b. el, tuğan jerge arnalğan änder şırqaldı.

Qayım Mwhamedhanov (Ğabdulqayım) (1916-2004) 5 qañtarda Şığıs Qazaqstan oblısı Semey qalasında tuğan.

Qayım Mwhamedhanov ğalım, abaytanudı ğılımi negizdeuşi, äri alğaşqı tekstologı, wstaz, aqın, jazuşı, dramaturg. Şäkärimtanudıñ negizin qalauşı. Qazaq KSR Gimniniñ avtorı, KSRO Jazuşılar odağınıñ müşesi, ädebi audarmaşı, Semeyde Abaydıñ mwrajayın wyımdastıruşısı. Qazaqstannıñ Memlekettik sıylığınıñ, Jazuşılar odağı sıylığınıñ, Halıqaralıq «Alaş» ädebi sıylığınıñ jäne Halıqaralıq Abay akademiyasınıñ (London) Altın medaliniñ iegeri, professor, KSRO jäne Qazaqstan halıq ağartu isiniñ üzdigi; Semey qalasınıñ, Ayagöz, Jañasemey, Abay audandarınıñ Qwrmetti azamatı; jariyalanğan 800-den asa ğılımi eñbektiñ avtorı. «Abaydıñ aqın şäkirtteri» attı tört kitaptan twratın jinaq qwrastırdı. «Abay» jurnalınıñ qayta jarıq köruine köp eñbek siñirdi. «Tolqın», «Maydannan maydanğa», «Er Bilisbay» p'esalarınıñ avtorı. Äzirbayjan dramaturgi U.Gadjibekovtıñ «Arşin mol alan», tatar jazuşısı Ş.Kamaldıñ «Qajı äpendi üylenedi» p'esaların qazaqşalağan. 1996 jılı «Abay» enciklopediyasın şığarudağı eñbegi üşin QR Memlekettik sıylığınıñ laureatı atandı. KSRO jäne Qazaq KSR ağartu isiniñ üzdigi. Semey qalasınıñ Qwrmetti azamatı. Abaydıñ düniejüzilik akademiyasınıñ altın medalimen marapattalğan.

Jwmabay Mädibaywlı

kerey.kz

IMG-20160516-WA0012

IMG-20160516-WA0011

IMG-20160516-WA0010

IMG-20160516-WA0008

IMG-20160516-WA0007

IMG-20160516-WA0006

IMG-20160516-WA0005

IMG-20160516-WA0004

ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq
El qorğanı – Almat Sardar

kerey.kz

Sardar Almat Tobabergenwlı – öz däuirinde el basqarğan, bedeldi twlğalardıñ biri bolğan. Ol Irğızda bolıs qızmetin atqarıp, halıq arasında sıylı adam retinde tanılğan. Almat Tobabergenwlınıñ erlik pen eldik toğısqan dara jolın keyin balaları Samırat pen Töremwratta jalğıstırdı. Al onıñ şöberesi Ğalımjan Äbdisalamov Europa men Orta Aziyağa tanımal qazaqtan şıqqan twñğış skripkaşı bolğan. HİH ğasırdıñ basında düniege kelip, sol ğasırdıñ soñğı on jıldığında ömirden ötken almat Tobabergenwlı basındağı biligi men bedelin eliniñ igiligine, jwrtınıñ twrmıs-tirşiligine arnalğan öz zamanınıñ aytulı twlğalarınıñ biri edi. «Arjağı da ataqtı er…» Tağı bir jüz jıl äri jıljıp, HVİİİ ğasır tarihın paraqtasaq, ol kezeñde el basınan ötken qayğılı oqiğalar köp bolğanın köremiz, «aqtaban şwbırındı, alqaköl swlama» halqımızdı
Naurız merekesi qwrmetine Panfilov köşesindegi Sahnada «Än qanatındağı Naurız» attı dästürli önerde jürgen jas orındauşılardıñ än keşi ötti.

kerey.kz

Bügin Almatı qalası äkimdigi Mädeniet basqarmasınıñ wyımdastıruımen Panfilov köşesi boyındağı sahnada Naurız merekesine arnalğan «Än qanatındağı Naurız» attı jas orındauşılardıñ dästürli än keşi joğarı deñgeyde ötti. Almatı qalası HH ğasırdıñ 30-jıldarınan bastap wlt mädenietiniñ wyıtqısı, ordası qızmetin atqarıp keledi. Dästürli önerdiñ iri ökilderi, zertteuşileri osı qalada twrıp, eñbek etti. Qazir de professionaldıq tiptegi dästürli muzıkanıñ eñ iri oşağı – Almatı. Mwnda etnomuzıkanıñ belgili qayratkerleri, dästürli dombıraşı, qobızşı, sıbızğışı, änşi-termeşiler äzirleytin arnaulı orta jäne joğarı oqu orındarı, öner wjımdarı şoğırlanğan. Qazaq köne muzıka aspaptarınıñ jer betindegi jalğız muzeyi men elimizdegi jalğız dästürli öner teatrı da osında. Soñğı uaqıttarı Almatı qalasında dästürli önerdi nasihattap jürgen jas önerpazdardıñ arnayı än keşi ötpep edi.
Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
14 naurız – Matematikter küni

kerey.kz

Kafedra professorı Matematikter künine arnalğan «Tañğı Studio» tañğı şouında 15 naurız, 2025 14 naurız – Matematikter künine oray «Tañğı Studio» tañğı şouınıñ qonağı belgili ğalımdar: fizika-matematika ğılımdarınıñ doktorı, professor Qangujin Baltabek Esmatwlı men PhD-doktor Jwmabay Mädibaywlı boldı. Efirde olar matematikanıñ mañızdılığın, merekeniñ tarihın, qazaq matematikteriniñ ğılımnıñ damuına qosqan ülesin talqıladı. Professor Baltabek Esmatwlı matematikanıñ ğılımdardıñ patşayımı sanalatındığına toqtaldı. Ol bir jağınan ğılımi bilimniñ şıñında twrsa, ekinşi jağınan basqa pänderdiñ damuına negiz bolatın kömekşi ğılım ekenin atap körsetti. Ğalım şeksizdik pen matematikalıq esepteulerdiñ däldigin bildiretin π sanınıñ şığu tarihına da toqtaldı. Doktor Jwmabay Mädibaywlı bwl künniñ 1988 jıldan bastap «π sanı küni» (π – irracional san, şamamen 3,14142… teñ) retinde toylana