Алматыда Қазақтың көрнекті ғалымы Қайым Мұхамедхановтың 100 жылдығына арналған салтанатты кеш өтті

Jañalıqtar Tarih Twlğalar Qazaq handığına 550 jıl Ädebi älem

Almatıda Qazaqtıñ körnekti ğalımı Qayım Mwhamedhanovtıñ 100 jıldığına arnalğan saltanattı keş ötti

| May 16, 2016

2016 jıldıñ 16 mamır küni keşte M.Äuezov atındağı qazaq memlekettik akademiyalıq drama teatrındağalım, abaytanuşı, aqın, QR memlekettik sıylığınıñ iegeri, qoğam qayratkeri Qayım Mwhamedhanovtıñ 100 jıldığına arnalğan saltanattı keş ötti.

Almatı qalası äkimdiginiñ wyımdastıruımen ötken keşke ziyalı qauım ökilderi, ädebietşiler men öner maytalmandarı qatıstı.
Mereytoylıq koncerttiñ bastalu sözin Almatı qalası mädeniet basqarma basşısınıñ mindetin atqaruşı

Ötelbaywlı Ğalımjan Almatı qalasınıñ äkimi Bauırjan BAYBEKtiñ qwttıqtau sözin jetkiziumen bastadı.

Aqın Şömişbay Sarievtıñ Qayım Mwhamedhanovtıñ 100 jıldıq mereytoyına arnau öleñi, Qayım Mwhamedhanovqa arnalğan «Jan ağa» äni, Qayım Mwhamedhanovtıñ «Jambıl» attı dastanına üzindi orındaldı. Keşte sonday-aq, Abaydıñ äni «Ayttım sälem, Qalamqas», Şäkärimniñ äni «Än turalı», Halıq äni «Ahau, Semey!», «Jerim meniñ» jäne t.b. el, tuğan jerge arnalğan änder şırqaldı.

Qayım Mwhamedhanov (Ğabdulqayım) (1916-2004) 5 qañtarda Şığıs Qazaqstan oblısı Semey qalasında tuğan.

Qayım Mwhamedhanov ğalım, abaytanudı ğılımi negizdeuşi, äri alğaşqı tekstologı, wstaz, aqın, jazuşı, dramaturg. Şäkärimtanudıñ negizin qalauşı. Qazaq KSR Gimniniñ avtorı, KSRO Jazuşılar odağınıñ müşesi, ädebi audarmaşı, Semeyde Abaydıñ mwrajayın wyımdastıruşısı. Qazaqstannıñ Memlekettik sıylığınıñ, Jazuşılar odağı sıylığınıñ, Halıqaralıq «Alaş» ädebi sıylığınıñ jäne Halıqaralıq Abay akademiyasınıñ (London) Altın medaliniñ iegeri, professor, KSRO jäne Qazaqstan halıq ağartu isiniñ üzdigi; Semey qalasınıñ, Ayagöz, Jañasemey, Abay audandarınıñ Qwrmetti azamatı; jariyalanğan 800-den asa ğılımi eñbektiñ avtorı. «Abaydıñ aqın şäkirtteri» attı tört kitaptan twratın jinaq qwrastırdı. «Abay» jurnalınıñ qayta jarıq köruine köp eñbek siñirdi. «Tolqın», «Maydannan maydanğa», «Er Bilisbay» p'esalarınıñ avtorı. Äzirbayjan dramaturgi U.Gadjibekovtıñ «Arşin mol alan», tatar jazuşısı Ş.Kamaldıñ «Qajı äpendi üylenedi» p'esaların qazaqşalağan. 1996 jılı «Abay» enciklopediyasın şığarudağı eñbegi üşin QR Memlekettik sıylığınıñ laureatı atandı. KSRO jäne Qazaq KSR ağartu isiniñ üzdigi. Semey qalasınıñ Qwrmetti azamatı. Abaydıñ düniejüzilik akademiyasınıñ altın medalimen marapattalğan.

Jwmabay Mädibaywlı

kerey.kz

IMG-20160516-WA0012

IMG-20160516-WA0011

IMG-20160516-WA0010

IMG-20160516-WA0008

IMG-20160516-WA0007

IMG-20160516-WA0006

IMG-20160516-WA0005

IMG-20160516-WA0004

Tek tilge baylanıstı…

kerey.kz

Qazaq Respublikasında bir ğana memlekettik til bar. Ol- qazaq tili. Qazaq tilinen basqa eşbir ekinşi tilge memlekettik märtebe berilmeui kerek! Otız jıldan astam uaqıttan beri geosayasi ahualdı sıltauratıp keldik. Endi bizdiñ de minezimizdi häm mısımızdı körsetetin uaqıt keldi. QR-nıñ azamatı häm salıq tapsıruşı qatardağı twrğını retinde talap etemin! Aldağı bes jılda Qazaq Respublikasında eleuli demografiyalıq özgerister boladı. Atap aytqanda 2030 jılınan keyin qazaqtardıñ respublikadağı jalpı ülesi 80-85% ke deyin artadı. Slavyan halıqtarınıñ ösimi azayıp 10%-ğa deyin tüsedi. Esesine eldegi türkitildes özbek, tatar, wyğırlardıñ ösimi eselep ösip tipti 10-15 jılda orıstardıñ ornın basıp ozuı mümkin. Sol kezde Qazaq Respublikasındağı jalpı türkitildes halıqtardıñ üles salmağı 85-90% ke jetedi. Nätijesinde qazaq mektepteriniñ sanı,
Memlekettik til: Qauqarlı ma, älde äli de deklaraciya ma?

kerey.kz

Serik Erğali Suretter: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz sayttarınan alındı. Ata Zañ jobasınıñ talqısı Qazaqstandağı eñ sezimtal, eñ wzaq talqılanıp kele jatqan mäseleniñ biri — memlekettik tildiñ naqtı märtebesi. Konstituciyada qazaq tili memlekettik til dep jazılğanına otız jıldan astı. Alayda qoğamdağı şınayı swraq äli de aşıq: qazaq tili — basqarudıñ tili me, älde simvoldıq märtebedegi til me? Til mäselesi nelikten şeşilmey keledi? Sebebi biz wzaq uaqıt boyı tilge: – mädeni qwndılıq retinde ğana qarap keldik; – onı memlekettik basqaru tili retinde naqtı bekitpedik. Nätijesinde: – Konstituciyada bir mätin, – täjiribede basqa jağday qalıptastı. Bwl qayşılıq tildiñ emes, konstituciyalıq ayqındıqtıñ älsizdiginen tuındadı. 9-baptağı bastı tüyin Joba boyınşa: 1. Qazaqstan Respublikasınıñ memlekettik tili – qazaq tili. 2. Memlekettik wyımdarda
“Töñkeris jasauğa maşıqtanğandar” kim? Qañtar qwpiyası aşılsa, saldarı ne boladı? Deputatpen swhbat

kerey.kz

Nwrbek TÜSİPHAN Qazaqstan parlamenti mäjilisiniñ deputatı, zañger Abzal Qwspan Azattıqqa swhbat berip otır. Astana, 26 qazan, 2023 jıl Qañtardı kim wyımdastırğanın bilik bile me, bilse nege aşıq aytpadı? Parlamentte nege Qañtar boyınşa tağı tıñdau ötpeydi? Prezident Toqaev Qañtar “töñkeris jasauğa äbden maşıqtanğan mamandardıñ jetekşiligimen” wyımdastırıldı dedi. Olar kimder? Mäjilis deputatı Abzal Qwspan osı swraqtarğa jauap berdi Azattıq: Abzal mırza, siz – Qañtar oqiğasına bir taraptan emes, jan-jağınan qarauğa mümkindik alğan adamsız. Eñ aldımen sol oqiğağa tikeley qatıstıñız, jwrttı alañğa şığuğa şaqırdıñız. Odan keyin qandı qırğında qamauğa alınğandardı bosatuğa at salısıp, zañger retinde de aralastıñız. Odan bölek mäjilis deputatı esebinde de jaña bir rakurstan qarap otırsız. Aytıñızşı, jan-jağınan qarağanda Qañtar oqiğasında sizge
Ateister men täñirşilderge mıñ alğıs!

kerey.kz

Eldes Orda Suret: Avtordıñ jeke arhivinen alındı. Qazaq qoğamında jaña intellektualdıq kezeñ tuıp keledi. Birinşi, qazirgi qazaq qoğamında senim mäselesine qatıstı pikirtalastardıñ küşeyui kezdeysoq qwbılıs emes. Bwl degeniñiz äleumettik jelilerdiñ, aşıq aqparattıq keñistiktiñ jäne jahandıq intellektualdıq ağımdardıñ ıqpalımen qalıptasqan jaña qoğamdıq oylau formasınıñ körinisi. Ateistik közqarastardıñ aşıq aytıluı, täñirşildik ideyalardıñ qayta jañğıruı jäne dästürli dini orta arasındağı pikir qaqtığısı ziyalı ortada alañdauşılıq tudırğanımen, şın mäninde bwl qwbılıs qoğamnıñ ruhani älsireuin emes, sanalı izdeniske bet bwrğanın körsetedi. Ekinşi, wzaq uaqıt boyı qazaq qoğamındağı dini diskurs negizinen MONOLOGTIQsipatta boldı. Uağız aytıldı, al tıñdauşı tarap onı talqılausız qabıldauğa tiis edi. Swraq qoyu kümänmen, kümän älsiz imanmen teñestirildi. Mwnday ortada senim däleldeudi emes, qaytalaudı talap etti. Ğılımi
Oljas Süleymenov. Men bilem!..

kerey.kz

Serik Erğali Suretter: madeniportal.kz jäne S.Erğali mwrağattarınan alındı. «YA znayu!..» kitabınan üzindi-audarma. OSIRIS ZAÑI I Biz adamzat tarihın öte naşar bilemiz. XIX ğasırdıñ basında Napoleon älemge Mısırdı aştı, al ğalımdar bwl eldiñ qirandıların zerttep, onıñ şamamen b.z.d. III mıñjıldıqqa tiesili ekenin anıqtadı. Sol kezde adamzat tarihı tağı da qos mıñjıldıqqa tereñdey tüsti. Birneşe mıñjıldıq bwrın (men bilem) adamzat (nemese onıñ keybir böligi) tañbalı jazudı qoldanıp, jazıp jürgen. Bwl bilimderdi qalpına keltiru arqılı biz XX ğasırdıñ basında jasandı türde üzilgen tilimizdiñ tarihına qatıstı qoljeter şındıqtı qayta tanuımızğa tura keldi. 1926 jılı Bakude ötken alğaşqı türkologiyalıq kongresten keyin türkologiya ğılım retinde qalıptasa almadı… …2018 jılı Nazarbaev meni äñgimelesu üşin Aqordağa şaqırdı. Ülken üsteldiñ basında