«Soñğı kezde elimizdiñ halqın dür silkindirgen oqiğalardıñ biri Aqtöbedegi qandı qırğın bolğandığı eşkim joqqa şığara almaydı. Ökinişke oray, «sol qandı qırğınıñ negizgi sebepteri osı jolı da aşılmay qaladı ma?» degen qauip kün ötken sayın küşeyip keledi. Öytkeni, biz mwnday qandı qırğındı 2011 jılı da basımızdan ötkerip, odan tiisti qorıtındı şığarmağandıqtan, 2016 jılı sol oqiğağa tağı da tap bolıp otırmız. Egerde osı jolı da osı qandı qırğındardıñ bastı sebebi aşılmay qalatın bolsa, onda üşinşi ret biz memlekettigimizdi, qazaq halqın, qazaq halqınıñ ruhani-mädeni bolmısın saqtap qala almaytınımız anıq.

«Bwl jerde bwğan jetkizgen qanday sebep edi?» degen zañdı swraq tuındarı anıq. Bwğan elimizge ene salıp, tör meniki degen uahhabilik-salafilik ağım sebepker boldı. Bwl ağımnıñ ıqpaldı qoldauşıları Aqtöbedegi qandı qırğınğa qalayda, uahhabilik-salafilik ağımnıñ qatısı joqtığın däleldeu jolında barın salıp bağuda. Salafilik ağım ökilderiniñ jetekşileriniñ biri bolıp tabılatın B.Tileuhanov «Dinniñ bwl oqiğağa eşqanday qatısı joq» dep mälimdeme jasadı. Al, uahhabilik-salafilik ağımnıñ qazaq jerine taraluınıñ ğılımi negizin jasağan A.Izbairov mırza bolsa, «Prejde vsego, aktivizaciyu v mire radikal'nıh islamistskih struktur, otnosyaşih sebya k halifatu sozdannogo DAIŞ. Aktobe v dannom sluçae yavlyaetsya zvenom odnogo obşego processa, obuslovlennogo kak raz taki aktivizaciey etih radikal'nıh elementov. Kak mı znaem, terroristiçeskaya struktura DAIŞ perejivaet segodnya tretiy etap svoego razvitiya» dep bwl oqiğağa salafilerdiñ qatısı joqtığın däleldemek boldı» delingen onda. YAğni Zikiriya Jandarbek Qazaqstandağı salafittik bağıttıñ  kösemderi men teoriyalıq negizin salğan adamdardı qolmen qoyğanday aytuda. Osı rette tuındaytın bir swraq, dini radikaldıq bağıttı wstanatın jäne sol bağıttı qoldaytın adamdardıñ biliktiñ zañ şığaruşı tarmağında otırğanı ras pa? Eger, ras bolsa, bilik bwğan aşıqtan aşıq nege jol berip otır?

Zikiriya Jandarbektiñ maqalasınan keyin jurnalist Ardabek Soldatbaywlı öziniñ feysbuk paraqşasında «Zikiriya Jandarbek säläfitterdi nege jek köredi?» degen oylarımen bölisipti.
Onda jurnalist aşıqtan aşıq sälaftardı qoldauğa jäne olardıñ asa beybit joldı wstanatındığını däleldeuge tırısadı. Jäne Zikiriya Jandarbektiñ Maks Bokaevtı bosatudı qoldağan instagram paraqşasımen bölisip, olardı bülikşiler qatarına qosadı. Äri bwlardıñ qatarına «Swltan-Äziret» meşitiniñ imamı Qayrat Joldıbaydı da qoyadı. Ol ol ma, Ardabek Soldatbay sopılardı qazaqtıñ bas jauı dep ayıptaydı: «Zikiriya Jandarbek sekildi halıqtı azdırıp, adastırıp, jiktep, bölip, bir-birine aylap salatın zikirşi-sopılar – qazaqtıñ bastı jauı. Bwlardıñ tağı biri Qayrat Joldıbaywlı kezinde patşağa qarsı köteriliske şığıp ölgen adamdardı şahidke teñep edi, endi namaz oqımasañ oqımay-aq qoy, odan käpir bolıp ketpeysiñ dep onsız da imanı älsiz jwrttı aldap, azdırıp jür. Mwndaylardı adamnıñ işinen şıqqan şaytandar deydi. Ol şaytanıñ tipti ğwlama atanıp jürui mümkin. Sondıqtan, kimge erip, kimdi tıñdap jürgenderiñizdi bilip alıñızdarşı aldımen».

Meniñşe, bwdan bılay «qazaqqa kim jau, kim dos» degen talqılaular bastalatın sekildi. Söytip, ru, jüz nemese territoriyalıq bölinis arasına sına qağa almağan qazaqtı din bölşekteyin dep twr.

Qazaq ejelden imandı halıq. Eşuaqıtta bes uaqıt namazın qaza qılmağan, söyte twra qazaqtıñ wlttıq salt-dästürlerin de tärik etpegen meniñ äjem imandı qazaqtıñ eñ bir ädemi ülgisin somdap ketken adam. Atamızdı molda bolğanı üşin 3 äriptiñ adamdarı wstap ketkende, äjem nebäri 25 jasta eken. 7 jıl otasqan qosağınan arabşa bilim alıp, Qwrannıñ alğaşqı ilimin üyrenip qalğan äjemizdiñ jüreginde eki senim boldı: biri – Qwday qosqan qosağınıñ tüptiñ tübinde otbasına oralatını, ekinşisi – Allağa degen senimi. Osı senim ol kisini HHİ ğasırğa deyin jetelep äkeldi. Kommunisterdiñ qılışınan qan tamıp twrğan zamanda da ol kisi 5 uaqıt namazın qaza qılmadı. Mektepte qwday joq dep üyretip, Darvinniñ ilimimen sanamızdı ulap, «Adam – maymıldan jaratılğan» degen ideologiyanı estip össek, üyge kelgende Allasın auzınan tastamaytın apamnıñ nasihatın tıñdauşı edik. Sol apam eşuaqıtta ötirik aytpaytın, adamdı sırtınan ğaybattamaytın jäne eşkimniñ ala jibin attamaytın. Jan jarınan ayırğan Keñes ükimetiniñ qwytırqı sayasatına da lağınet aytpaytın. Jarınan erte ayrıldı demeseñ, 90-nıñ törine kelip, jalğız wlınan tarağan nemere-şöbereleriniñ arasında şalqıp ömirden ötti. Men osıdan artıq qanday iman bolu kerek ekenin elestete almaymın. Qalğan ağımnıñ bäri – sayasat, ideologiya. Din sayasattan jıraq deymiz. Biraq, bügingi sayasatımız – dinnen alıstay almay otır. Salafiler men sopılardıñ da, özge de dintanuşılardıñ da aytısı, osı sayasattan tuındap otır. Beybit, auzın aşsa jüregi körinetin aq köñil, jaydarı, twrmıs tauqımetimen azdap agressiyağa da boy aldıra alatın, aldına kelse äkesiniñ de qwnın keşire salatın – qazaqtı ärtürli dini ağımdarmen laylaudıñ qanday qajettigi tuındap otır. Ärine, qazaqqa ıqpal etudiñ, iedologiyasın jürgizudiñ, söytip nadan eldi basqarudıñ amalı ğana. Qazir, salafiler basqarğan Saud Arabiyasında, Siriyada, Auğanstanda, t.b. qay jerlerdi alıp qarasañ da dünieaui közqarastan alşaq, päni jalğandı tärk etip, özge jwmaq añsaumen ömir sürip jatqan nadan halıqtı köresiñ. Söytip örkeniet köşinen köş keyin qalıp qoyğan eldiñ ideologiyasına bas iyuge, solardıñ sayasatın qoldauğa beybit eldi şaqırudıñ soñı ornı tolmas ökinişke wrındıratının şınımen tüsinbey me, bizdiñ ziyalılar. Joq, aqşanıñ küşi şınımen elin satuğa deyin itermeley me?

Esengül Käpqızı

minber.kz