Zuqa batır jäne äkemniñ ätteñi…
kerey.kz
Älqissa, aytpağım aumalı-tökpeli almağayıp zamanda Allanıñ aq jolımen jürip, joqqa järdemşi, älsizge qorğan bolıp, ädildikti tu etip, kertartpa ökimettiñ zäre-qwtın qaşırıp Ör Altayda aldaspanday jarqıldağan Zuqa batır jayında bolmaq. Biıl batırdıñ düniege kelgenine 150 jıl tolıp otır. Osı mereytoyğa oray, batırmen zamandas, dämdes bolğan öz atalarımnıñ arasındağı jaqın qarım-qatınası jäne batırdıñ qazası jaylı äkemniñ «ätteñin» aytudı jön körip otırmın. Abaq Kerey Jäntekeyde bes Qıstaubaydıñ biri, Bwlanbay ruınan şıqqan atamız Şabırbay qajı Qilıbaywlı Altay betinde aldına jılqı salmağan äygili jüyirik Burıl atımen, şalqığan däuletimen öz zamanında qatarınıñ aldı bolğan kisi. 1903 jılı atamız Zuqa batır Säbitwlımen birge qajılıqqa attanıp, saparlas, sırlas bolıp, mıñjıldıqqa serttesip besiktegi nemerelerine qwdalasadı. Eki qajı dünieden ötkennen keyin, yağni, batırdıñ ülken wlı Swltanşärip eldi bastap Gimalay aspas bwrın adam jiberip, «äkemniñ amanatınan attay almaymın, kelinderiñdi alıp qalıñdar» dep habar aytadı. Sonımen, seksen taylaq qalıñ malın berip, batırdıñ nemeresi, Ğaziza Swltanşäripqızı Abzal Namazaywlımen üylenip, Bwlanbay auılına kelin bolıp tüsedi. 1929 jılı Şabırbay qajınıñ inisi, Bwlanbay ruınıñ zäñgisi, atamız Sarıbay Maşparwlına Qıstaubaydan Asılhan degen jigit Sarısümbeden Vey Djin Go men Ma Darın äsker şığarıp, Zuqa batırdı twtqındağalı jatqanın habarlaydı. Jaysız habardı esti sala Sarıbay zäñgi Qalimolla degen kisini habar aytqızıp Zuqanıñ eline şaptıradı. Habarşı Qalimolla eliñe jau şapqalı kele jatır dep aldımen Iteliniñ täyjisi Jaqıpbekke ayta ketudi jön sanap, bwrıladı. Jaqıpbek täyji Twlabay batırmen aqıldasıp, habarşı Qalimollağa «atıñ boldırıp kelgen eken, osında tınığıp alıp, auılıña asıqpay qaytarsıñ. Habardı Zuqa batırğa özimiz jetkizemiz» deydi.
Jaqıpbek täyji Zuqa batırmen arada qayşılığı bolğandıqtan Sarıbay zäñgi jibergen habardı ölseñ öle berge salıp, aytpay qoyadı. Kezinde batırdıñ meyiri tüsip, qañğıp jürgen jerinen asırap alğan aram düngen Ma Darınğa qay kezde batırdıñ auılında adam bolmaytının aytıp, altın üşin satılıp ketedi de, jar astına jasırınıp, añdıp kelgen jau aqırı batırdıñ ordasına basıp kirip, basın alıp, tizgin wşımen Sarısümbedegi qara köpirge iledi. Äkemniñ aytatın ättegen-ayı da osı jer: «Qayran batır osılay satqındıq kesirinen qapıda jau qolında qaza boldı. Ätteñ… Ağayınara alauızdıq bolmay, Sarıbaydıñ habarı batırğa der kezinde jetse, tiri qalar edi. Batırdıñ özi twrmaq,wlı Swltanşärip-aq jaudı qoyday qırıp tastar edi ğoy. Ätteñ, amal qanşa?!» dep wzaq ünsiz otıratın äkem marqwm. Bwl oqiğa Batırhan Qwsbeginniñ «Zuqa batır» tarihi romanınıñ bes jüz toqsan altınşı betindegi üşinşi bölim, birinişi tarau, «qaralı künderdesinen» oqısañız, keyipkerlerdiñ esimi jäne barlıq şındıq egjey-tegjeyli jazılğan.
Büginde türli mädeni şaralar men mereytoylar ötkizilip, batırdı wrpaqtarı wlıqtap jatır. Bärin ayt ta, birin ayt, batırdıñ bükil ğwmırındağı önegeli isteri men elin-jerin süygen qaytpas ruhınan bügingi wrpaqtıñ üyreneri köp.
Batır twlğası beyne bir tau siyaqtı. Taular alıstağan sayın biik körinedi. Batır da tura sonday, jıldar jıljıp, uaqıt ötken sayın ruhı asqaqtap, biiktey beredi.
Qaysarbek Känzalwlı
Pikir qaldıru