زۋقا باتىر جانە اكەمنىڭ اتتەڭى…
kerey.kz
القيسسا، ايتپاعىم اۋمالى-توكپەلى الماعايىپ زاماندا اللانىڭ اق جولىمەن ءجۇرىپ، جوققا جاردەمشى، السىزگە قورعان بولىپ، ادىلدىكتى تۋ ەتىپ، كەرتارتپا وكىمەتتىڭ زارە-قۇتىن قاشىرىپ ءور التايدا الداسپانداي جارقىلداعان زۋقا باتىر جايىندا بولماق. بيىل باتىردىڭ دۇنيەگە كەلگەنىنە 150 جىل تولىپ وتىر. وسى مەرەيتويعا وراي، باتىرمەن زامانداس، دامدەس بولعان ءوز اتالارىمنىڭ اراسىنداعى جاقىن قارىم-قاتىناسى جانە باتىردىڭ قازاسى جايلى اكەمنىڭ «اتتەڭىن» ايتۋدى ءجون كورىپ وتىرمىن. اباق كەرەي جانتەكەيدە بەس قىستاۋبايدىڭ ءبىرى، بۇلانباي رۋىنان شىققان اتامىز شابىرباي قاجى قيلىبايۇلى التاي بەتىندە الدىنا جىلقى سالماعان ايگىلى جۇيىرىك بۋرىل اتىمەن، شالقىعان داۋلەتىمەن ءوز زامانىندا قاتارىنىڭ الدى بولعان كىسى. 1903 جىلى اتامىز زۋقا باتىر سابيتۇلىمەن بىرگە قاجىلىققا اتتانىپ، ساپارلاس، سىرلاس بولىپ، مىڭجىلدىققا سەرتتەسىپ بەسىكتەگى نەمەرەلەرىنە قۇدالاسادى. ەكى قاجى دۇنيەدەن وتكەننەن كەيىن، ياعني، باتىردىڭ ۇلكەن ۇلى ءسۇلتانشارىپ ەلدى باستاپ گيمالاي اسپاس بۇرىن ادام جىبەرىپ، «اكەمنىڭ اماناتىنان اتتاي المايمىن، كەلىندەرىڭدى الىپ قالىڭدار» دەپ حابار ايتادى. سونىمەن، سەكسەن تايلاق قالىڭ مالىن بەرىپ، باتىردىڭ نەمەرەسى، عازيزا سۇلتانشارىپقىزى ابزال نامازايۇلىمەن ۇيلەنىپ، بۇلانباي اۋىلىنا كەلىن بولىپ تۇسەدى. 1929 جىلى شابىرباي قاجىنىڭ ءىنىسى، بۇلانباي رۋىنىڭ زاڭگىسى، اتامىز سارىباي ماشپارۇلىنا قىستاۋبايدان اسىلحان دەگەن جىگىت سارىسۇمبەدەن ۆەي دجين گو مەن ما دارىن اسكەر شىعارىپ، زۋقا باتىردى تۇتقىنداعالى جاتقانىن حابارلايدى. جايسىز حاباردى ەستي سالا سارىباي زاڭگى قاليموللا دەگەن كىسىنى حابار ايتقىزىپ زۋقانىڭ ەلىنە شاپتىرادى. حابارشى قاليموللا ەلىڭە جاۋ شاپقالى كەلە جاتىر دەپ الدىمەن يتەلىنىڭ ءتايجىسى جاقىپبەككە ايتا كەتۋدى ءجون ساناپ، بۇرىلادى. جاقىپبەك ءتايجى تۇلاباي باتىرمەن اقىلداسىپ، حابارشى قاليموللاعا «اتىڭ بولدىرىپ كەلگەن ەكەن، وسىندا تىنىعىپ الىپ، اۋىلىڭا اسىقپاي قايتارسىڭ. حاباردى زۋقا باتىرعا ءوزىمىز جەتكىزەمىز» دەيدى.
جاقىپبەك ءتايجى زۋقا باتىرمەن ارادا قايشىلىعى بولعاندىقتان سارىباي زاڭگى جىبەرگەن حاباردى ولسەڭ ولە بەرگە سالىپ، ايتپاي قويادى. كەزىندە باتىردىڭ مەيىرى ءتۇسىپ، قاڭعىپ جۇرگەن جەرىنەن اسىراپ العان ارام دۇنگەن ما دارىنعا قاي كەزدە باتىردىڭ اۋىلىندا ادام بولمايتىنىن ايتىپ، التىن ءۇشىن ساتىلىپ كەتەدى دە، جار استىنا جاسىرىنىپ، اڭدىپ كەلگەن جاۋ اقىرى باتىردىڭ ورداسىنا باسىپ كىرىپ، باسىن الىپ، تىزگىن ۇشىمەن سارىسۇمبەدەگى قارا كوپىرگە ىلەدى. اكەمنىڭ ايتاتىن اتتەگەن-ايى دا وسى جەر: «قايران باتىر وسىلاي ساتقىندىق كەسىرىنەن قاپىدا جاۋ قولىندا قازا بولدى. اتتەڭ… اعايىنارا الاۋىزدىق بولماي، سارىبايدىڭ حابارى باتىرعا دەر كەزىندە جەتسە، ءتىرى قالار ەدى. باتىردىڭ ءوزى تۇرماق،ۇلى ءسۇلتانشارىپ-اق جاۋدى قويداي قىرىپ تاستار ەدى عوي. اتتەڭ، امال قانشا؟!» دەپ ۇزاق ءۇنسىز وتىراتىن اكەم مارقۇم. بۇل وقيعا باتىرحان قۇسبەگيننىڭ «زۋقا باتىر» تاريحي رومانىنىڭ بەس ءجۇز توقسان التىنشى بەتىندەگى ءۇشىنشى ءبولىم، ءبىرىنىشى تاراۋ، «قارالى كۇندەردەسىنەن» وقىساڭىز، كەيىپكەرلەردىڭ ەسىمى جانە بارلىق شىندىق ەگجەي-تەگجەيلى جازىلعان.
بۇگىندە ءتۇرلى مادەني شارالار مەن مەرەيتويلار وتكىزىلىپ، باتىردى ۇرپاقتارى ۇلىقتاپ جاتىر. ءبارىن ايت تا، ءبىرىن ايت، باتىردىڭ بۇكىل عۇمىرىنداعى ونەگەلى ىستەرى مەن ەلىن-جەرىن سۇيگەن قايتپاس رۋحىنان بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ ۇيرەنەرى كوپ.
باتىر تۇلعاسى بەينە ءبىر تاۋ سياقتى. تاۋلار الىستاعان سايىن بيىك كورىنەدى. باتىر دا تۋرا سونداي، جىلدار جىلجىپ، ۋاقىت وتكەن سايىن رۋحى اسقاقتاپ، بيىكتەي بەرەدى.
قايساربەك كانزالۇلى
پىكىر قالدىرۋ