Täuelsizdiktiñ 25 jılı işinde sırttağı köptegen qandastarımız elge kelip qosılıp, mereyimizdi ösirip, aybınımızdı asqaqtata tüsti. Atajwrtqa at basın bwrğan ağayınnıñ köş-kerueni aldağı uaqıtta da jalğasa bermekşi.
Osı orayda, biz Densaulıq saqtau jäne äleumettik damu ministrligi Eñbek, äleumettik qorğau jäne köşi-qon komitetiniñ törağası Ahmädi SARBASOVQA birneşe saual qoyğan
edik.
– Qazirgi tañda täuelsizdigimizdi alğalı beri özge elderdegi 1 millionğa juıq qandasımız atajwrtına oraldı degen mälimet jii aytıladı. Osı körsetkişti naqtılap berseñiz.
– Naqtılay aytqanda, 1991 jıldan bastap 2016 jılğı 1 qazanğa deyin 981 743 qandasımız elimizge kelip, oralman märtebesin aldı. Bwl jalpı halqımızdıñ 5,5 payızın qwraydı. Osı arada swraq körsetkişterdiñ naqtılığına baylanıstı bolğandıqtan ayta keteyin, olardıñ 61,5 payızı Özbekstannan, 11,6 payızı Qıtay Halıq Respublikasınan, 12,0 payızı Moñğoliyadan, 7,3 payızı Türikmenstannan, 3,9 payızı Reseyden, 3,7 payızı özge elderden kelgender.
– Ötken jıldıñ qaraşa ayında Elbası «Qazaqstan Respublikasınıñ zañnamalıq aktilerine halıqtıñ köşi-qonı jäne jwmıspen qamtıluı mäseleleri boyınşa özgerister men tolıqtırular engizu turalı» Zañğa qol qoyğan bolatın. Osı Zañnıñ eñ mañızdı twstarına toqtala ketseñiz. Bwrınğı zañdardan ayırmaşılığı qanday?
– Zañda etnostıq qazaqtarğa qatıstı atap aytarlıqtay oñtaylı normalar qarastırılğan. Olardıñ negizgilerine toqtalar bolsaq, etnostıq qazaqtarğa qonıstanğan öñirine qaramastan, oralman märtebesi beriledi. Bwrın oralman märtebesi tek Ükimet ayqındağan öñirlerge qonıstanğan etnostıq qazaqtarğa beriletin. Bwdan bölek, soñğı zañda oralmandardıñ twraqtı twruğa rwqsat alğannan keyin birden azamattıq aluğa ötiniş bildiru qwqığı engizildi. Bwğan deyin oralmandar azamattıq aluğa ötiniş bildiru qwqığına Qazaqstanda 4 jıl twraqtı twrğannan keyin ğana ie bolatın. Bwl rette qazir oralmandar Qazaqstan Respublikasınıñ azamattığın jeñildetilgen tirkeu tärtibinde, yağni ötiniş jasağan küninen bastap 3 ay işinde aladı.
Sonımen birge, Ükimet ayqındağan öñirlerde oralmandardı qonıstandırudıñ öñirlik kvotası belgilenedi jäne kvotağa engen oralmandar Qazaqstan Respublikasınıñ halıqtı jwmıspen qamtu turalı zañnamasına säykes, jwmıspen qamtuğa järdemdesudiñ belsendi şaralarına qatısuşılarğa közdelgen memlekettik qoldau şaralarımen qamtamasız etiledi. Bwrın mwnday qoldau körsetilmeytin.
Tağı bir ayta keter jayt, Ükimet belgilegen öñirden bes jıl işinde erikti türde öz betinşe ketken (köşken), nemese Qazaqstan Respublikasınıñ azamattığın aludan bas tartqan jağdayda oralmandarğa berilgen memlekettik qoldaudı qaytaru jöninde jauapkerşilik belgilengen. Bwğan deyingi zañdarda bwl mäsele qaralmağan edi.
Bwlarğa qosımşa aytarım, qızmettik päteri nemese jekemenşik baspanası bolmasa oralmandar beyimdeu jäne kiriktiru ortalıqtarında, uaqıtşa ornalastıru ortalıqtarında bir jılğa deyingi merzimge tirkele aladı. Bwl da bwrınğı zañdarda közdelmegen-di. Tağı bir mäsele, qazir etnostıq qazaqtar vizalardıñ sanatına qaramastan köşi-qon policiyasına jüginip, twraqtı twruğa rwqsat ala aladı. Al bwrın twraqtı twruğa rwqsat alu üşin etnostıq qazaqtardıñ twraqtı twruğa köşip baradı degen vizası bolu kerek bolatın nemese şıqqan eliniñ lauazımdı organınıñ basqa elde twraqtı twruına qarsılığı joqtığı turalı anıqtaması bolu kerek-twğın. Mine, osı mäseleler qazirgi zañnıñ tiimdiligin körsetedi.
– Bwrın sırt elderden kelgen qandastarımız äleumettik kömekke qol jetkizu üşin köp qwjat jinap sabılatın. Qazir osı mäselege qatıstı nendey jeñildikter közdelgen?
– Äleumettik kömekter oralmandarğa Qazaqstan Respublikasınıñ azamattarımen birdey körsetiledi. Sondıqtan äleumettik kömek alu üşin jinalatın qwjattardıñ ayırmaşılığı joq.
– Soñğı eki-üş jılda qandastarımızdıñ elge oralu körsetkişi tömendep ketti degen söz bar. Şınında solay bolsa, bwl tüytkilge ne sebep?
– 2013 jılğı 10 jeltoqsanda qabıldanğan zañğa säykes oralman märtebesin tek Ükimet ayqındağan öñirlerge kelgen etnostıq qazaqtar ala alğandığına jäne oralmandardıñ azamattıq alu qwqığı tek twraqtı twrğanına 4 jıldan asqan soñ payda bolatınına baylanıstı köşu ürdisiniñ sayabırlanğanı ras. Mısalı 2013 jılı 33 952 adam qonıs audarğan bolsa, 2014 jılı 8 247 adam, 2015 jılı 4882 etnostıq qazaq tarihi Otanına oraldı. Al 2015 jılğı zañ qabıldanğan soñ körsetkiş ösip, 2016 jılğı 9 ayda elimizge 23 971 etnostıq qazaq (11 488 otbası) qonıs audardı. YAğni, sırttağı qandastarımızdıñ elge oraluı qaytadan jandandı.
– Memleketimizdiñ işki köşi-qon sayasatında qanday şeşimin kütken mäseleler bar? Oñtüstik öñirler twrğındarınıñ soltüstikke köşu üderisinde qanday jağımdı körsetkişter bayqaladı? Bwl mäselede sizderdiñ komitetteriñizdiñ röli qanday?
– Elimizde işki köşi-qon sayasatın oñtaylı jürgizu bağıtı «Jwmıspen qamtudıñ jol kartası-2020» bağdarlamasınıñ üşinşi bağıtı «Aumaqtıq wtqırlıqtı arttıru» şeñberinde iske asırıluda. Atalğan bağıttı iske asıruğa 2016 jılı 4,1 milliard teñge bölinip, qazirgi kezde 1,8 milliard teñge (43,9%) igerildi.
Bwl rette işki köşi-qon üderisi Qazaqstan Respublikası Ükimetiniñ 2016 jılğı 18 aqpandağı № 82 qaulısımen bekitilgen qonıs audaruşılardıñ öñirlik kvotası şeñberinde iske asırıluda. Däliregi, 2016 jılğa kvota Şığıs Qazaqstan oblısına 40 otbasına, Qostanay oblısına 22 otbasına, Pavlodar oblısına 200 otbasına, Soltüstik Qazaqstan oblısına 201 otbasına belgilengen. Qazirgi kezde 119 otbası atalğan öñirlerge qonıs audarıp «Jwmıspen qamtudıñ jol kartası-2020» bağdarlamasında qarastırılğan kömekterdi aldı.
– Biıl qanşa qandasımızdı qabıldauğa qarjı bölinip otır?
– Ükimettiñ osı jılğı 18 aqpandağı № 82 qaulısımen 2016 jılğa 1259 otbasına oralmandardıñ öñirlik kvotası bekitilgen. Ükimet ayqındağan öñirlerge kelgen jäne oralmandar men qonıs audaruşılardı qabıldaudıñ öñirlik kvotasına engizilgen oralmandar men qonıs audaruşılarğa köşuge subsidiya jäne soğan baylanıstı şığıstarğa ötemaqılar otağasına elu aylıq eseptik körsetkiş, otbasınıñ ärbir müşesine 35 aylıq eseptik körsetkiş mölşerinde beriledi. Atalğan otbasıların qabıldap aluğa qajetti qarjı közi «Jwmıspen qamtudıñ jol kartası-2020» bağdarlaması şeñberinde qarastırılğan.
Äñgimelesken
Joldıbay BAZAR,
«Egemen Qazaqstan»
Pikir qaldıru