Ақселеу Сейдімбек:”Біздің министрлеріміздің 90 пайызы “Елім-ай” әнін білмейді.”
kerey.kz
ШЫННЫҢ ЖҮЗІ бағдарламасындағы сұхбаты
Абыз ақсақал, этнограф ғалым, жазушы, академик, мемлекет және қоғам қайраткері, біртуар тұлға марқұм Ақселеу Сейдімбек ата мен қарымды журналист, ұлтжанды азамат Қасым Аманжол сұқбатынан:
Қ. А:”Аға біз осы нені жоғалттық?
Неден айырылдық?”
А. С:”Айырылғанымыз көп ғой…мысалы, бір нәрсеге пүшәйман болам. Біз уәдеге берік халық едік, уәдеден тайдық….Менің ішімнен шыққан балам өзіне қатысты іс болмаса берген уәдесінде тұрмайды. Ол балам басқаға не істемейді…және де бұл жалғыз жарым мінез емес екенін де жақсы білем. Демек, біздің халықтың бұл ең ұлы құндылықтарының бірі еді. Әрбірден соң құранды өзінің моральдық этикалық нормасына бұрып алған мынандай мәтел бар.”Құдайдың мың бір аты бар, бір аты-уәде” немесе “Уәде-Құдайдың аты” дейді. Қазақ даласына 20-ғасырға дейін келген сыртқы этнографтар бір-ақ нәрсеге таң қалады. Өте ірі, тағдырлы істер тек ғана уәдемен шешіле береді бұл далада.
Ал, қәзір уәде беріп тұрып, көзіңді бақырайтып тұрып, ол аздай ақ саған қол хат жазып беріп тұрып қақпанға түсіріп кетеді….
Осындай, осындай жоғалған құндылылықтарды тізіп тауыса алмайсың. Өте көп…Әсіресе біздер, менің қатарластарым, қос кіндік ұрпақ қаймағы бұзылмаған ауылдың, көшпелі өмір салтың соңғы түтінін иіскеген, ошағына жылынған ұрпақпыз. Одан кейін мына жаңа қоғам, жаңа жүйемен беттестік. Біз салыстыру арқылы ненің жоғалғанын, нені жоғалтып отырғанымызды қатты сезінетін ұрпақпыз. Бұл ретте біз халықтың тамаша, аяулы асыл қасиеттерін көмескілеп бара жатырмыз. Тағы да қайталап айтамын, үлкен мемлекеттік деңгейде тамаша шаралар жасалып жатыр. Ел болу үшін, мемлекет болу үшін, ұлт болу үшін бірақ, осы салада мән беріліп жатқан қарқынды қимылды сезбеймін…
Мен қәзір жоғары оқу орнында сабақ беремін. Бізде білім мазмұны да жоқ.
Қ. А:”Қалай?”-
А. С:”Кез-келген білімнің мазмұны болады. 1-курстың, 2-курстың, 3-курстың не болмаса 1-сыныптың ,2-сыныптың білім мазмұндары, білім деңгейлері болады. Білім мазмұндарының ішінде біздің ұлттық ділімізді, минталитетімізді сақтауға, ұштауға, жетілдіруге бағытталған білім жоқ. Мазмұн жоқ!
Керісінше онда басқа құндылықтар бел алып жатыр….Біздің төл табиғатымызға жат құндылықтар бел алып жатыр…
Демек, бұл өте терең сезіну арқылы тегеурінді харекет жасайтын өрістеріміздің бірін сөз етіп отырсың.
Қ. А:”Мұның бәрі советтік дәуірден бері әбден жолға қойылып, әрі соның салдарымен келе жатқандықтың белгісі ме әлде советтік дәуір кезінде дегенмен қарсы күрестер болып кейіннен барып айырылып қалдық па?”.
А. С:”Бұл жанағы алғашқы айтқан уәжіңнің жөн жобасы бар.
Совет заманында не керек еді. Елдің басшыларының қоғамның қандай болу тетіктерін білетін басшының керегі жоқ. Тек шаруашылық басшылар ғана керек еді. Біздің Қазақстан тәуелсіздік алғаннан бастап осы үрдіс, осы бір жаман әдет әлі жалғасып келе жатыр.
Мемлекетімізді басқарып отырған басшыларымыз, әсіресе сала-саланың тізгініне ие болып отырған министрлеріміз олар өзінің саласының шаруашылығының қалай жүргізу керектігін өте жақсы біледі. Бірақ, мемлекеттік құрылысты жетілдірудің, мемлекеттік құрылыс аясындағы ұлттың төлтумалығын сақтап қалудың, жаһанданудың ұлы көпірінде ұлтқа араша түсудің мүлде тетіктерін білмейді. Былайша айтқанда мемлекеттік тұлғалар емес, шаруашылық ғана тұлғалары.
Совет заманындағы негізгі ұстаным болған құйтырқы әдет қанымызға кіріп, бізден әлі күнге дейін сүйретіліп қалмай келе жатыр….
Біз әлі күнге дейін министрлерімізді өзінің шаруашылық саласын жақсы білгені үшін, экономиканы дұрыс дөңгелеткені үшін, ақшаны жақсы есептей алғаны үшін ғана қоямыз.
Бірінші басымдық қасиетті соған береміз. Олай емес! Бірінші басымдық қасиетті ұлт болмысын қалай біледі?! Мемлекет болып және де ұлт болып, ұлттық мемлекет болып сақталып қалу үшін қай тетікті басуды біле ме?! Ұлтқа жаны ашитын ұлттық намысы, рухы бар ма?! Ұлт тарихын, салт-санасын, дәстүр ғұрпын біле ме?!
Міне, осындай кретерийлер жетіспейді!
Біздің министрлеріміздің 90 пайызы “Елім-ай” әнін білмейді. Бұл символды мысал. “Елім-ай” әнін білмеу, ұлтты білмеу! Өкінішке орой бізде осы бір талғамсыз дәстүр, ел тағдырын сеніп тапсыратын азаматтарға қатысты мүлде ескерілмей келе жатыр….”.
Пікір қалдыру