|  | 

Әдеби әлем

Рух жыры

Мен – сол, баяғы Менмін!
Үзілмей қалған деммін…
Ұлы далада қасқырдай ұлып,
Заманға есесі кеткен елмін!

Қазақ

Менің ата-бабаларым арбаның дөңгелегін ойлап тапқан күннен бастап, тіршілік тізгініне жан бітіп, мына дүние дөңгеленіп жүре берді. Содан бастап өр рухым – мәңгі өлмеске бекіп, орнынан түрегелді.
…Тыныштық пен үнсіздік тылсым әуенге тұншығып, бесіктей тербеліп тұрды. Тылсым әуеннен сиқырлы үн шығарып, уілдеген үннен саз құраған ұлы дала ұлағаты – сол, менің өр рухыма дем беріп тұрды.
Ата тілім – Сақа тілім еді!.. Тәңірмен де тең сөйлесетін. Ана тілім – мейір тұнған тұма тілім еді, даламның тасын да тебірентіп, тербететін!
…Күннің қатты ыстығы, айдың жұмсақ жылуы бауырынан түлеген аспаптардың атасы – Қобызды ойлап тапқан да, жұмыр жердің жүрегін ән мен күйге бөлеген де – менің ата-бабам!

Мен – дүниенің барын түгендеп, жоғын іздедім.
Адам боп қалудың жолын іздедім.
Мәңгіліктің мәстегіне мініп алып,
Қорқыт боп жүріп, өлместің емін іздедім.

Алдында тұрып, Тәңір дейтін тақсырдың.
Ата жауымды ат тұяғына тапсырдым…
Саф алтын сауыт кисем де,
Бір құдайдан құрық бойы пәс тұрдым.
Тірі өлікті бүктетіліп, бүрместен
Өлексені назарыма да ілместен,
Асқақтығымды аласартпай аш жүрдім.
Өйткені мен – өрлігіне ғана құл болған
Бөлтірігі емес, бөрісі едім ғой қасқырдың…
Тіл мен ділім, дінім – бәрі бір өлшем,
Бөлшектенбей қайта қалқып шығатын
Табанында қалса-дағы тарих дейтін тасқынның.
Қас қылғанды – дос қылдым.
Достың өзін пенделікке қас қылдым.
…Дүниені түгел аралап,
Әлемді құшағыма алып, қапсырдым!..

Үмітімді дем үзілгенше, үзбедім.
Күй боп төгіліп,
жыр боп өріліп, тарихта жатыр іздерім.
Жұмыр жердей жүрегімді көтеріп,
Асанқайғы боп жерұйығымды іздедім!
Батырлығым – дала жырында.
Асылдығым – даралығымда.
Ақындығым мен хакімдігім –
Абайдың даналығында!..

Қилы-қилы қыңыр өткен заманды,
Қырсық шалып, бұрын өткен заманды,
Қиюы мен қыры кеткен заманды,
Зәузатыма жететіндей зауалды,
Зары менен мұңы жеткен заманды,
Қазақ болып өткізгенмін басымнан.
Ғапыл көріп, ғарасатты ғасырдан.
Аманат пен өсиеттің қолымен
Қасиетімді жинап келем шашылған.
Қосылмас та ажырамас ақ пен қара секілді,
Қайран дүние, қайда бұрдың бетімді?!
Дәстүр-дінімді дуалап,
Салт-санамды сыналап,
Кім өшірді менің нұрлы отымды?!
Көп отырғам,
қазан-қазан ой қайнатқан ошақтың
көмейінен от көрмей, сырт жағынан сығалап.
Оты ұрланған кәрі Шаһар секілді.

Тұрса-дағы арманыңның жолы алда
…көң тергізіп, қоң жинатқан қоғамда,
Ақшаның буымен буыны бекіп,
басқаның тілімен бұғанасы қатқан
сорлы ұрпақтың ертеңі – қорқынышты ертегі…
Балаң түгіл, бабаң шошып оянар!..
Сосын әлгі…
Жылап оянған баладай
Күні бойы көңілсіз боп, күмілжіп,
Шақша басы – шарадай
бір ынжықты жұбатады бір ынжық;
Соқырдың тілі өткір,
мылқаудың көзі өткір,
Қорқақтың қолы қатты,
Батырдың да жаны тәтті…
Соған бола мен қайтейін түңіліп,
Өмір ғой ол – жататұғын бір сүрініп-жығылып.
Соқырдың да көзіне тік қарағам,
Көк жүзіндей көкірегіне үңіліп…
Мылқаудың да жан айқайын естігем
Пәк-пышақтай бүктетіліп, бүгіліп…
Өлерменнің өзегінде өртенген
Өкініші өткір еді, не деген!..
(Тірі өлсе де… пәлен-түген демеген)
…Шаһитты да жерлеп тұрып, ерте өлген
өр намысын алып қалдым,
Еш бір жауға бермеген.
Құдайсынған пендеңді де ұрғам жоқ,
Кеуде соғып, «Мен!» деген.
Ар-намысты асқақ тұтқан рухым бар
Ешбір жаннан жеңілмеген, жеңбеген…
Жеңілмесем – кетпегені елге есем.
Ар жолынан аттамадым – жеңбесем.
Міне, осындай, менің рухым – алдаспан,
Мәртебем де мәңгілікке жалғасқан.
Бар адамзат ойсыз-мұңсыз тыңдаған
Менің «Бесік жырым» еді – алғашқы ән!
Әлдилеген әуенім де пәк еді
Пенделік-ай, әуезіне мұң қосқан,
Қу тірлік-ай, өзегіне зар қосқан…

Мысалы, анау, күн мен түндей, алма-кезек ауысып,
Жақсы менен жаманның да жүрегіне жабысып,
Бір пәле жүр!..
«Пәле, кет!» – деп айта алмайсың сен оған.
Өзің қашып құтылмайсың тағы да…
Оны өлтіру – өзіңді өзің өлтіру!
Өйткені ол – мына сенің,
жарқанаттай жабысып ап жаныңа,
сіңіп кеткен, жүрегіңе-қаныңа!
Иә, ол – Пендешілік!!!
О, Пенделік,
Күн мен түндей бір-біріне кіріге алмай, кіре алмай,
от пен судай бірін-бірі сүйе алмай не қия алмай,
«Мен – Ұлымын!..» дейді тағы ұялмай!

Адамдық пен пенделіктің арасы –
қас-қағым сәт болғанмен,
ортасында сан мың жылдың іздері бар,
азап көріп, қан кешкен!
Бесік-табыт, өмір-өлім арасы –
Қас пен көздің арасындай болғанмен,
Қадымдардың қасіретіне шомылып,
қазақ болып зар көшкен…
бұл ғаламда ештеңе жоқ мәңгі өшкен!

Қай қоғам да қайтара алмас ер намысын, ел сесін
Өйткені олар тіктеп алған өр рухымен еңсесін!
Бірақ мынау
жұмыр ай мен жұмыр күннің жүрегіндей жұмыр жер
талмаусырап жатқандығын,
сендер біле жүріңдер!
Ей, жүргіндер, …иә, біліңдер!
Бір кезде ол да жас еді…
Жасыл еді, жұмаққа тән жұпарлы.
Пенделіктің ең алғашқы оты неден тұтанды?!
…Сол-ау, бәрін бүлдірген.
Қызғаныштың қызыл итін үргізген.
Бақастық пен бақталастық, менмендік –
Ынтымақ пен берекенің
зерлі етегін түргізген.
Әйтпесе,
Күннің көзі солғын тартты дер ме едің?
Нұрдың өзі көр-құрсақты дер ме едің?
Бәрі-бәрі тірлігі еді пенденің!
Һәм анау,
Ібілістің нәті – әлгі, оттан дүр
Содан болар, сол сайтандар әлі күнге оттап жүр!

Бақ деген не?
Қорға айналған сұлбасы ма пенденің?
Құт деген не?
Мұңы болар, Қорқыт-Қобыз – кеуденің?
Осыны айтып зарлайды-ау кеп,
жүректегі жұмыр жер,
О, Жаратқан,
жүрегімдей жұмыр жерге ғұмыр бер!

Жерді айтсам, топырақ жылайды .
Желді айтсам, жапырақ жылайды.
Елді айтсам, азамат жылайды.
Ерді айтсам, қазанат жылайды.
Сөзді айтсам, ақындар жылайды.
Езді айтсам, батырлар жылайды.
Ұлтты айтсам, арыстар жылайды.
Рухты айтсам, намыс зар жылайды.
Көрді айтсам, күрегің жылайды.
Сорды айтсам, жүрегің жылайды.
Жылайды бәрі, жылайды бәрі, жылайды…
Тек жылатып алмаңдаршы,
Жүректің ішіндегі Құдайды!!!

Өйткені мен – мұңлымын да зарлымын…
Зарлап жүріп, зау көгіңе қарғыдым.
Қайғырғанда – қанатымнан от шаштым,
Қуанғанда – мұңменен дос ән-жырым.
Шапақ жиып шаттанам да кешқұрым,
Қарсы аламын Тәңір жүзді таң нұрын.
Келешекке – кемел болсын тағдырым,
Болашаққа – бедел болсын ар-жүгім.

…Ал бүгін,
етек-жеңін жинаған ел болсам,
Ата-баба аманатын сөйлеттім.
Жерұйыққа айналып жатқан жер болсам,
Жүрегімді адалдыққа шөлдеттім.
Астанадай Алты Алашқа төр болсам,
Аманатты арқалап жүріп ержеттім.
Ел үшін туған ер болсам,
Мен – кебінге емес, кебенекке айналар жөргекпін!

Бақыт БЕДЕЛХАНҰЛЫ Халықаралық «Алаш» сыйлығының иегері                                                                                                    zhasalash.kz

Related Articles

  • ҚАРАБАЙ

    …Моңғолия қазақтары арасында аты аңызға айналған бір кісі өтті, есімі Қарабай,тегі (тек өзінің айтуы бойынша Найман) сойы беймәлім. Өте жұмбақ жан деседі.Төбесіне көтерген бір кеп жүгі бар,көбі кітаптар дейді. Келген жағы – Өр Алтай, Сарысүмбе. Арғы жағы көне Құлжаға қарай сұлбалап келген ізі жатыр. Түрлі аңыз, әңгімелер бойынша – Қарабай 1935 жылы Советтер тарапынан сталиндік саяси нәубет қудалауға ілігіп, ату жазасына кесілген құрбан. Содан Өр Алтайға қашып бас сауғалаған. Қасында Ғұбайдолда Садық деген жора – жолдасы болыпты. Дос болатұра екеуі үнемі қажақтасып жүретін көрінеді. Бұлар Моңғолда Бердіқожа Жолтаев, Жағыпар Тінәлин қатарлы Қазақстандық топ ағартушылармен әріптес және солардан арнайы қолдау тауып Қобда бетіне екі дүркін келіп, кеткен. Қашып жүріп Құлжада, соңыра

  • Мұхтар Мағауин. “Аңыз адам” журналына сұхбат 

      – Әмірхан, көпке мағлұм, өзің де білесің, мен сұхбат бергенді жақсы көрмеймін, өйткені өзім жазатын адаммын. Екіншіден, сұхбат алған адамдар сөзді бұрмалап жібереді. 1990 жылы Совет өкіметі құламай тұрып, Мәскеуден жаңадан шығып жатқан орыс газетінің тілшісі арнайы келіп сұхбат алды, бірақ сөзімнің бәрін басқаша бұрмалап жіберіпті, сонан кейін ешқайда «сұхбат бермеймін» деп шештім. Қазақтардан да сұхбат алғандар, менің әңгімемді тыңдағандар басқашалап жатады. Бұдан соң, жиырма бес жылдың ішінде екі-үш рет қана сұхбат беріппін. Саған көңілім түсіп отырғаны – қазаққа пайдалы, әрі танымал басылымға қызметке келіпсің, жақсы көретін, білгір інімсің, меселдең қайтпасын дедім. Оның үстіне, маған көрсетуге «Аңыз адам» журналының бірнеше санын әкеліпсің: Шыңғыс хан, Абылай хан, Абай, Шоқан, Әлихан

  • Таласбек Әсемқұлов. Сұлулықта ояну

    Осы, өлең деген не? Талғам деген не? Жаңа өрнек, жаңалық деген не? Кванттық физиканың пайғамбарлары С.Вайнберг, С.Хокинг, «Ғылым ақыр-соңында жаратылыстың барлық сырын түсіндіріп бере алатын біртұтас, бір ғана теорияға келеді» деген пікір айтады. «Осыдан кейін адам шын мәнісінде болмыстың әміршісіне айналады. Осыдан кейін біздің өркениетті ешқандай апат күйрете алмайды». Әр сөзіне жауап беретін ұлы ғалымдардың пікірі осылай. Мен де армандадым. Өнердегі түрлі ағымдарды, түрлі түсініктерді татуластырып, басын қосып, ақырында ешкім күмән келтіре алмайтын, мәдениеттің, өнердің барлық құбылыстарын түсіндіріп бере алатын бір ғана теория жасалса деп армандадым. Көп оқыдым. Ұққаным, әр ғасырдың, әр қоғамның, әр қабиланың өнер, мәдениет жайындағы өзіне ғана тән түсініктері болады екен. Жылжып уақыт өтті. Есейдім. Осы кезде

  • Бақытбек Бәмішұлының “Алтын Аралдың Арғымақтары” атты шығармашылық кеші өтеді.

    Биыл Оспан батырдың туғанына 120 жыл толуына байланысты “Ер Жәнібек батыр” атындағы халықаралық қоғамдық қоры жыл басынан бері Қазақстан Жазушылар одағымен бірлесіп бірқатар мәдени іс-шаралар өткізіп келеді.  Алдағы күндері қор ұжымы Жазушылар одағымен бірлесіп,  аталмыш шаралардың көшін жалғастырып, өнер сүйер жұртшылықты маусымның 19 күні өтетін белгілі ақын-жазушы, публицис, аудармашы, филрлргия ғылымдарының кандидаты, Қазақстан Жазушылар одағының және Қазақстан Журналистер одағының мүшесі Бақытбек Бәмішұлының  шығармашылық кешіне шақырады. Өтетін орыны: Алматы Ұлттық кітапханасы. Уақыты: 19 маусым, сағат 16:00 де. Бақытбек Бәмішұлы: Баян-Өлгей аймағының Бұлғын сұмынында Үлкен Теміртінің Норты жайлауында  1958 жылы 25 мамырда дүниеге келген. 1975 жылы Бұлғын сұмындық 8 жылдық, 1977 жылы Ұланбатыр қаласында Хосе Марте атындағы 52- ші он жылдық орта мектепті бітірген.

  • Жәди Шәкенұлының жаңа бес кітабының тұсауы кесілді.

    2019 жылы сәуірдің 11 күні Алматыдағы Жазушылар одағының әдебиетшілер үйінде, Жазушы Жәди Шәкенұлының Бес бірдей кітабының тұсаукесері болып өтті. Ғылыми зерртеу еңбектер мен көркем әдебиетке бірдей қалам тербеп, еңбек етіп жүрген жазушы осы жолы да оқырман қауымға «Бозмұнар» роман-хикаяттар кітабы мен қатар «Алтай алыптары», «Оспан батыр және Шығыс түркістан мәселелері» атты зерттеу еңбектері, «Қытай қазақтарының әдебиеті» атты әдеби сын-зерттеулері, «Бегзат сөз» атты қаламгер шығармашылығы жайында жазылған өзге авторлардың мақалалар жинағы сынды құнды бес жаңа кітабін ұсынып отыр. Бұларға қоса, оқырмандар сұранысы бойынша  А.Байтұрсын үлгісіндегі төте жазуда «Қаралы көш» кітабы қайта басылып шықты. Биылғы Оспан батырдың 120 жылдығына орай «Ер Жәнібек» халықаралық қоғамдық қоры Қазақстан Жазушылар одағының қолдауында, «Ел аманаты»  қоғамдық

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: