|  |  | 

Көз қарас Саясат

«Қытай қазақтарының жайын айтқаным – адамгершілік парызым»


Германияда тұратын этникалық қазақ Өмірхан Алтын. Алматы, 1 шілде 2017 жыл.

Германияда тұратын этникалық қазақ Өмірхан Алтын. Алматы, 1 шілде 2017 жыл.

Дүниежүзі қазақтарының құрылтайында президент Назарбаевқа шеттегі қандастарының жайын айтқан этникалық қазақ «үлкен кісі көп нәрсені жақсы ойлайды, бірақ төңірегіндегілердің ынтасы мен ықыласы жетпей қалатын шығар» деп жориды.

Азаттық жазған жайт – Қытайдағы қазақтардың «қысым көріп жатқандары»Астанада өткен дүниежүзі қазақтарының бесінші құрылтайында да сөз болды. Жиында оны Германияда тұратын этникалық қазақ Өмірхан Алтын айтып, Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаевтан көмек сұраған.

Өмірхан Алтын Азаттық тілшісімен әңгімесінде осы оқиға туралы және шеттегі қазақтар қандай жәрдемге мұқтаж екені жайлы пікірлерін айтты.

Азаттық: – Құрылтайда Қытай қазақтарының қысым көруі жайлы мәселені көтеруіңізге не себеп болды?

Өмірхан Алтын: – Дүниежүзі қазақтары құрылтайға не үшін жиналады? Меніңше, шетелде тарыдай шашырап жүрген қазақтардың жайын, болашағын талқылау үшін жиналады. Сондықтан қазақтың үлкен бір бөлігі тұрып жатқан Қытайдағы қазіргі жағдайға назар аудармаса, құрылтайдың қандай мағынасы болады? Сол себепті адамгершілік парызымды өтеу үшін Қытай қазақтары туралы бір ауыз сөз айтып қалуым керек болды.

Азаттық: – Дүниежүзі қазақтары қауымдастығы басшыларының бірі құрылтай қарсаңында «Жиында Қытай қазақтарының мәселесі айтыла ма?» деген сауал қоймақ болған Азаттық тілшісіне «Басымды қатырмашы» деп жауап берген еді.

Осы орайда сіз қауымдастық айтпаған мәселені қозғап, көңілдеріне қаяу түсірген жоқсыз ба?

Өмірхан Алтын: – Жоқ, ондай болады деп ойламаймын. Сөз сұрағанымда елбасының өзі «шығып сөйле» деді. Менің ойымша, үлкен кісі (президент Нұрсұлтан Назарбаевты айтады – ред.) көп нәрсені жақсы ойлайды. Бірақ төңірегіндегілердің ынтасы мен ықыласы жетпей қалатын шығар, қызметтік деңгейі мен санасы жетпей қалатын шығар. Сондайлардан болып көп нәрсе ескерусіз қалып жатқан болса керек. Әйтпесе қазақ билігінің Қытай қазақтарына деген көзқарасы өте жақсы.

Азаттық: – Оны неден байқауға болады?

Өмірхан Алтын: – Еуропадағы қазақтарға Қазақстан визасы бір жылға берілетін болса, Қытайдағы ағайындарға үш жылға виза ашып отыр. Бұл – арғы беттегі ағайындарға ерекше көңіл бөлу деген сөз. Ептеп болса да жағдайларын жасауға мүмкіндік туғызу. Әрине, Қазақстан миллиардтаған халқы бар Қытай секілді алып ел емес бірден талап қоятын. Бұл да – мемлекеттік саясат.

Өмірхан Алтын (оң жақ төбедегі экрандағы адам) дүниежүзі қазақтарының құрылтайында Қытайдағы қазақтардың жағдайын айтып тұр. Астана, 23 маусым 2017 жыл.

Өмірхан Алтын (оң жақ төбедегі экрандағы адам) дүниежүзі қазақтарының құрылтайында Қытайдағы қазақтардың жағдайын айтып тұр. Астана, 23 маусым 2017 жыл.

Біз Қытайдан көп нәрсе сұрап отырған жоқпыз. Мысалы, мен Ішкі Қытайды барып көрдім. Олардың еркіндігі туралы салыстырмалы түрде айтсам, көшедегі қарапайым адамнан полициясы қорқады. Ал Үрімжіде керісінше. Біз тек жергілікі қазақтардың Ішкі Қытайдағы тұрғындармен бірдей ерікті болуын ғана сұрап отырмыз. Бұл соншалықты қиын нәрсе емес. Мәселен, осыдан жетпіс неше жыл бұрын аталарымыз да осындай қысым көрді. Енді келіп 21-ғасырда адамдардың сол қысымды тағы көруі деген – масқара, миға қонбайтын нәрселер.

Ол жақтағы қазақтар – екі ел арасындағы көпір. Енді келіп сол көпірді шайқасаң, ол қандай достық?

Екі ел көрші. Кеше ғана «Жібек жолы» ашылды, сауда саттық пен алым-берім бар. Ал ол жақтағы қазақтар – екі ел арасындағы көпір. Енді келіп сол көпірді шайқасаң, ол қандай достық? Менің ойымша, бұл мемлекет басындағылардың емес, жергілікті биліктің жасап отырған тірлігі секілді көрінеді. Сондықтан осы мәселелерді екі ел басшысы тең жағдайда отырып, сөйлесіп шешуге болады.

Азаттық: – Қазақстандық баспасөзде «Қытай қазақтарының мәселесі Германия парламентінде қозғалды» деген ақпарат тарады. Бұл қаншалықты рас?

Өмірхан Алтын: – Германияда адам құқықтары мәселесімен айналысатын әрбір партияның өзінің жеке бөлімшелері бар. Соларға хабарластым. Олар «Кел, сөйлесейік, қандай мәліметтерің бар?» деді. Осы жерде бір нәрсені анықтау керек. Бұл мәселе әлі бундестагқа жеткен жоқ. Әзірге тек облыстық парламент деңгейінде. Бірақ осы күзде парламент сайлауы болады. Осы мәселені қозғауға уәде беріп отырған адам – Бундестагқа өтетін адамдардың бірі. Олар осындай адам құқықтарына қатысты келеңсіздіктерге арнайы барып араласып, олардың жағдайын біліп, әшкерелеп, жария етіп жүреді. Бірақ олармен бет-бет отырып әңгімелесу үшін нақты бір дәлелдер керек. Ол үшін өзіміз бірлесе отырып әрекет етуіміз қажет. Егер бұл мәселеде Қазақстанның шамасы келмей жатса, содан кейін барып ол кісілермен тікелей байланысуға болады.

Азаттық: – Сырттағы қандастарын шақырған аз елдің бірі Германияның «оралмандарын» қабылдаудағы тәсілі қандай?

Өмірхан Алтын: – Қазақстаннан қоныс аударған неміс ұлты өте көп қой. Соларға олардың жасаған ең жақсы ісі – өздерінің неміс екенін құжат жүзінде дәлелдеу. Яғни осы жақта ол кісінің жеке бас құжатында неміс екені жазылса болды. Сосын олар Германияға барып құжат жинамайды. Германия азаматы екенін растайтын паспортты Германияның Қазақстандағы елшілігінен алып шығады. Осындағыдай «сотталмағандығы бар ма, жоқ па» деп құжат жинамайды. Бұл – ұзақ жылғы тәжірибемен келген нәрсе. Бірақ кешегі өткен құрылтайда құрылған қор болашақта көшіп келетін қазақтар үшін көп көмек болуға тиіс.

Азаттық: – Еуропадағы қазақтар бұған дейін түрлі себептермен саясатқа араласа алмады. Ондағы қазақ жастары өздері тұрып жатқан елдердің қоғамдық өміріне кіріге алды ма?

Францияда, Германияда үлкен саясатта болмаса да, біртіндеп жергілікті саясатқа келіп жатқан қазақ жастары бар.

Өмірхан Алтын: – Өзіңіз айтып отырғандай алдыңғы буында тілдік проблемалар болды, өмірге үйрене алмады. Қазіргі жастарда ондай проблемалар жоқ. Еуропаның жоғарғы оқу орындарын бітіріп, үлкен қызметтерге араласа бастады. Францияда, Германияда үлкен саясатта болмаса да, біртіндеп жергілікті саясатқа келіп жатқан қазақ жастары бар. Бірақ қазақ жастары үшін басты проблема – ана тілі.

Азаттық: – Соңғы кездері жиі айтыла бастаған «Еуропадағы қазақ жастары ана тілінен айрылып барады» деген сөз рас па?

Өмірхан Алтын: – Болашақта ақиқатқа айналады. Сол себепті ол жақтағы жоғары білімді мамандарды осында тартып, екі жақты барыс-келісті арттырып, жұмыстар атқару керек. Биылғы құрылтайға шетелде жүрген жас мамандарды көптеп шақырыпты. Бұл – жақсы үрдіс.

Азаттық: – Сұхбатыңызға рахмет.     Азат Еуропа / Азаттық радиосы 

Related Articles

  • Әкежан Қажыгелдин: “Назарбаев менен кешірім сұрады

    Қасым АМАНЖОЛ Қазақстанның бұрынғы премьер-министрі Әкежан Қажыгелдин (оң жақта) және журналист Қасым Аманжол. Скайп-сұхбат. 6 қыркүйек 2019 жыл. 1994-1997 жылдары Қазақстан премьер-министрі болып, 1998 жылы елден кеткен Әкежан Қажыгелдин Азаттыққа берген сұхбатында шетелде бірнеше рет Қазақстанның экс-президенті Нұрсұлтан Назарбаевпен кездескенін айтты. 6 қыркүйекте Алматыда «Ақиқат» жалпыұлттық социал-демократиялық партиясының 15-съезінде партия басшыcы Ермұрат Бапиға ЖСДП мүшелері сенімсіздік білдіріп, ақырында Бапи төрағалықтан кетіп, партиядан да шығарылды. Жиында кейбір партия мүшелері Бапидың биыл көктемде бір топ белсендімен Парижге барып, Қазақстанның бұрынғы премьері Әкежан Қажыгелдинмен партия рұқсатынсыз кездескенін айыптады. Бапидің орнына Асхат Рақымжанов партия жетекшісі болып сайланды. Дәл осы күні Нұр-Сұлтанда президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың қатысуымен Ұлттық сенім кеңесінің алғашқы жиыны өтті. Бұл кеңесті Тоқаев халық пен

  • ҚЫТАЙ ЭКСПАНСИЯСЫНЫҢ ҚАТЕРІ

    Жазушы-публицист Марат Бәйділдәұлы (Тоқашбаев): Қытайлық 51 (55) зауытты Қазақстанға көшіру жобасы халқымызға мәңгі құтылмайтын бодандық қамытын кигізуі ықтимал. Қытай береді деп үміттеніп отырған 26,5 млрд доллар Қазақстан тағдырын тәлкекке салатын қақпан тілшігіндегі «дәмді сырға» ұқсайды. Қазақстанға көшірілетін 51 зауытпен келетін қытайлар қазақтарды байытады деу ақылға сыймайды! Іс жүзінде 51 қытай зауытын көшіріп келу Қазақстан үкіметінің ел экономикасын басқаруға мүлде қабілетсіз екендігін көрсететін дәрменсіз әрекет. Мемлекет рейдерлік басқыншылықсыз, коррупциясыз жағдай туғызып берсе өз бизнесмендеріміз-ақ 50 емес 500 зауыт салып беруге құмыл. Қазақстанда жалпы ішкі өнім неге жылдан жылға өрлемейді? Бұған осы кезге дейін бірде бір үкімет жауап берген емес. Бұрын ешқандай үкіметтік бағдарламаларда көзделмеген, ешқашан талқыланбаған «51 қытай компаниясын Қазақстанға көшіру

  • АҚШ мемлекеттік хатшысының орынбасары Дэвид Хейл Нұр-Сұлтандағы саммитке қатысады

    АҚШ мемлекеттік хатшысының орынбасары Дэвид Хейл. АҚШ мемлекеттік хатшысының саяси мәселелер жөніндегі орынбасары Дэвид Хейл 20-23 тамыз аралығында Орталық Азия елдеріне ресми сапармен келеді. Сапардың негізгі мақсаты – 21 тамызда Нұр-Сұлтанда өтетін Орталық Азиядағы бес елдің жоғары деңгейдегі жиынына қатысу. С5+1 деген атаумен белгілі жиын барысында Хейл Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан мен Түркіменстан сыртқы істер министрліктері өкілдерімен келіссөздер өткізеді. “Олар Орталық Азиядағы қауіпсіздік, даму және қарым-қатынасты бірлесіп нығайту жайын талқылайды” деп хабарлады АҚШ мемлекеттік департаменті 19 тамызда. С5+1 форматы 2015 жылы қарашада АҚШ пен Орталық Азияның бес елі арасында экономикалық интеграцияны дамыту, қоршаған ортаны қорғау мен қауіпсіздік мәселелерін бірлесіп шешу мақсатында құрылған. Бұған қоса Хейл Қазақстанның жоғары лауазымды шенеуніктерімен “екіжақты кеңейтілген

  • Шарқи Түркістаншыл мен Чин Түркістаншыл арасындағы қақтығыс

    1947-1948 жылдың өрара кезеңінде Үрімжідегі қазақ игі-жақсылары мен зиялылары, саясаткерлері өлкелік үкіметтің төраға, хатшыларымен бірлесіп Үрімжі қаласына қарасты Қаратау (қытайша 南山) баурайында Наурыз мерекесін тойлап шағын құрылтай жиналысын өткізеді. Наурыз мерекесіне тігілген оншақты кигіз үйдің және өлкелік үкімет төрағалары мен әскери адамдардың (қазақ әскері де бар) суретін анық көре аласыз. 1947-1948 жылдары Шарқи Түркістаншыл күштер мен Чин Түркістаншыл күштер арасындағы қырғиқабақ қақтығыс қатты ушығып тұрған кез еді. 1946-1947-1948 жылдары Манас, Құтыби, Бөкен (Фукаң), Жемсары, Шонжы, Мори аудандарынан қазақ әскері жасақталып Манас өзенінің күнбатыс бетіндегі Шарқи Түркістан әскеріне арнайы қарулы қорғанысқа өткен кезең еді. Сонымен Манасты шекара еткен Шарқи Түркістаншыл күштер мен Чин Түркістаншыл күштер болып екі жаққа бөлінген қазақтардың саяси

  • Қарақалпақтар жаппай қазақ боп жазылып жатыр

    Өзбекстан Республикасының құрамына кіретін Қарақалпақстан азаматтары жаппай қазақ болып жазылып жатыр. Бұл туралы  IWPR басылымының тілшісі Ольга БОРИСОВА хабарлайды.. Жуырда Қарақалпақстан астанасы Нүкіс қаласында біздің тілмен айтқанда ХҚО сияқты мекеменің басшысы тұтқындалған. Ол пара алып адамдардың ұлтын өзгертіп отырыпты. Яғни қарақалпақтарды қазаққа айналдырған. Жергілікті полицияның айтуынша, соңғы кездері осындай қылмыстар көптен тіркелуде. Демография және миграция агенттігінің ақпаратына сүйенсек 1991 жылдан бері Қарақалпақстаннан Қазақстанға 100 мың адам көшіп кеткен. Халықаралық Аралды құтқару қорының мәліметінше соңғы жеті жылдың ішінде 250 мың адам Қазақстанға қоныс аударған екен. 1 млн 842 мың халқы бар Қарақалпақстан үшін бұл үлкен көрсеткіш. Сондай-ақ, қазір ол жерге өзбектер санының артып келе жатқанын да ескеру қажет. 2018 жылғы статистикаға сүйенсек

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: