|  |  | 

Көз қарас Саясат

Соғыс кезіндегі өкілеттікті “анықтайтын” тұжырымдама 


Ұжымдық қауіпсіздік шарты ұйымы елдерінің бірлескен әскери жаттығуы. Алматы облысы, 22 мамыр 2018 жыл.

Ұжымдық қауіпсіздік шарты ұйымы елдерінің бірлескен әскери жаттығуы. Алматы облысы, 22 мамыр 2018 жыл.

Екі апта бұрын қоғамдық талқылауға ұсынылған “соғыс жағдайы мәселелері жөніндегі” заңнамаға түзету енгізу туралы жоба тұжырымдамасына (онда Қазақстанда тұрақсыздық болса, онымен күресу үшін “гибридтік” әдіс қолдану мүмкіндігі туралы жазылған) ешбір пікір айтылмады. Кей сарапшылар президентке қосымша өкілеттік беру қарастырылған құжатта саяси контекст бар дейді.

ӨКІЛЕТТІКТІ “АНЫҚТАУ”

“Қазақстан Республикасының соғыс жағдайы мәселелері жөніндегі кейбір заңнамалық актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы” заң жобасының тұжырымдамасы соғыс бола қалған жағдайда президенттің, үкімет пен билік органдарының өкілеттігін “нақтылауды” ұсынады. Құжат тамыздың 22-сі күні нормативтік-құқықтық актілер сайтына шықты – қоғамдық талқылауға бөлінген екі аптада (қыркүйектің 5-інде аяқталған) ол бойынша ешкім пікір жазып, реакция білдірмеген.

Тұжырымдама ең алдымен 2003 жылы қабылданған “Соғыс жағдайы туралы” заңға және тағы 13 заңға өзгеріс пен толықтыру енгізу қажеттігіне негізделген.

Тұжырымдама авторларының пікірінше, заңнамамы өзгерту қажеттігі қазіргі заманғы әскери жанжалдар сипатынан туындайтын, ықтимал қарсылас елде тұрақсыздық жасау және әскери-саяси мақсатына жету үшін “гибридтік” күрес әдістерін қолдануы мүмкін дегенге негізделген. Сондықтан, тұжырымдама әзірлеушілердің сөзінше, Қазақстанның әскери қауіпсіздігі мен қорғанысы үшін “мемлекеттің жиынтық күш-қуатын пайдалану үшін билік органдарының “өкілеттігін нақтылау” қажет.

Тұжырымдама президенттің өкілеттігін кеңейтуді – оған соғыс жағдайы кезінде үкіметтік емес ұйымдардың, соның ішінде “соғыс жағдайында елдің қауіпсіздігі мен қорғанысын бұзатын іс-әрекет пен үгіт-насихат жүргізетін саяси партиялар, өзге де қоғамдық және діни бірлестіктер, олардың одақтары (қауымдастықтар), сондай-ақ, шетелдік және халықаралық ұйымдардың” қызметін тоқтату құқығын беруді ұсынады.

Тұжырымдамада үкіметке, мысалы, жекелеген қаржылық-экономикалық қызмет түрлеріне, оның ішінде тауар, қызмет пен қаражатты орналастыруға шектеу қоятын құқық беру қажет деп көрсетілген.

Тұжырымдаманы дайындағандар “соғыс жағдайы кезінде азаматтардың құқығы мен бостандығы төтенше жағдай кезіндегінен де үлкен ауқымда шектелуі ықтимал ” деген қорытынды жасаған. Құжатта ақпаратты іздеу, алу, беру, өндіру және тарату құқығын уақытша шектеу туралы тармақ бар.

КҮШКЕ ҒАНА ЖҮГІНУ МЕ?

Адам құқығы жөніндегі қазақстандық бюроның директоры Евгений Жовтис соғыс жағдайы туралы заңда және оны дамытатын тұжырымдамада соғыс бола қалған күнде мемлекеттегі күш құрылымдарының үстемдігіне ерекше акцент берілген дейді. Бірақ, оның айтуынша, ақиқатына келсек, елде бейбіт күннің өзінде күш құрылымдары де-юре және де-факто үстемдік етіп отыр. Жовтис ұсынылған тұжырымдама ішкі саяси бағытты көбірек көздейді деп санайды.

Адам құқығы жөніндегі қазақстандық бюроның директоры Евгений Жовтис. Алматы, 17 қазан 2016 жыл.

Адам құқығы жөніндегі қазақстандық бюроның директоры Евгений Жовтис. Алматы, 17 қазан 2016 жыл.

– Бұл тұжырымдама биліктегілерді жұбату үшін керек, олар бәрін қарастырып, алдын ала жазып қойсақ дейді. Екіншіден, қоғамға жанама түрде болса да ескерту жасап, қорқытып қойғылары келеді, – дейді құқық қорғаушы.

Тұжырымдамаға байланысты биліктің өз-өзін қайрап, іле-шала “әдемі жазылған қағаздың” көмегімен тағы да өзін тыныштандырып отырғаны байқалады деп қорытады Адам құқығы жөніндегі қазақстандық бюроның директоры Евгений Жовтис.

Қазақстандық саясаттанушы, Тәуекелді бағалау тобының директоры Досым Сәтпаев аса үлкен аумақта орналасқан, шекарасы созылыңқы, халқының саны аз Қазақстан сынды мемлекет армиясын халқы сөзсіз қолдаса ғана агрессияға төтеп бере алады дейді. Сәтпаевтың пікірінше, қаржылық жағдайы нашарлай түскен ел билігі жемқорлығымен, авторитарлық іс-әрекетімен, құқық пен еркіндікке полицияның тізе батыруымен ықтимал патриоттарды өзіне қарсы қойып отыр.

Тәуекелді бағалау тобының директоры Досым Сәтпаев.

Тәуекелді бағалау тобының директоры Досым Сәтпаев.

– Элитаның басында пайда болған дағдарыс кейін қоғамға ауысады, оны сыртқы ойыншылар мақсатына пайдаланып, мемлекетті қирата бастайды. Бізде ресми құрылым деңгейінде қауіпсіздік мәселесіне тым немқұрайлы қарайды – тек күш блогын нығайтқан жөн деп ойлайды, мұндай жағдайда қоғамдық пікірмен, қоғам санасымен еш санаспайды. Соның салдарынан Қазақстан тұрғындарының белгілі бір бөлігі қазіргі билікке бейіл емес – оны билік өз қолымен жасады, – дейді Досым Сәтпаев.

“ГИБРИДТІК” ӘДІС ДОКТРИНАСЫН ЖАЛҒАСТЫРУ

Саясаттанушы Бөріхан Нұрмұхамедов тұжырымдаманы қазіргі заман талабына сай және елдің қауіпсіздік қорғанысын нығайту үшін қажет құжат деп санайды.

“2014 жылы Украинаның Қырымнан айрылуы және, шындығында сыртқы агрессия кесірінен елдің оңтүстік-шығысындағы жанжал, 2016 жылы Түркияда әскери төңкеріс жасамақ болған әрекет – осыған ұқсас жайттар мен қазіргі заманның өзге де сыртқы және ішкі қауіп-қатерлерін терең талдап, солардың нәтижесінде дұрыс қорытынды жасап, оны заңнамада бекіту керек”, – дейді Нұрмұхамедов.

Ресейдегі әскери ойындарға қатысушы қазақстандық сарбаздар. Мәскеу облысындағы Алабино полигоны. 11 тамыз 2018 жыл.

Ресейдегі әскери ойындарға қатысушы қазақстандық сарбаздар. Мәскеу облысындағы Алабино полигоны. 11 тамыз 2018 жыл.

Совет одағы Ауғанстанда жүргізген соғысқа қатысқан запастағы полковник Сергей Пашевич соңғы уақытта Қазақстан заңнамасында “агрессор” деген терминнің пайда болғанын, бірақ әскери доктринада да, соғыс жағдайы туралы заңда да, тұжырымдамада да “агрессордың” кім екені көрсетілмегенін айтады. Тұжырымдамада (Ресей Қырым түбегін аннексия жасағалы бері өзекті болған) “гибридтік” соғыс әдістері туралы түсінік қамтылғанына қарап полковник Пашевич агрессор деп Ресейді айтатын болар деп болжайды. Оның ойынша, бұл тұжырымдаманың әскери емес, сыртқы саяси мәнге ие екенін меңзейді.

Қазақстанда алғаш рет “гибридтік” күрес әдістері туралы ескерту былтырғы жылдың соңында қабылданған әскери доктринада айтылған. Онда ықтимал қарсыластардың “мемлекеттегі жағдайды тұрақсыздандыруды көздейтін астыртын іс-әрекеттер, соның ішінде …сепаратистік қозғалыстарды” қолдануы мүмкін екені айтылған. Доктрина Қырымды аннексия жасаған соң үш жарым жылдан кейін әзірленген, бірақ онда Украинадағы оқиғаға тікелей сілтеме жасалмаған.

Қазақстанда өткен халықаралық жаттығулар кезінде қойылған тарихи перформанстың жанында тұрған қазақстандық полицей. Отар, 2 тамыз 2016 жыл.

Әскери доктринаға күрестің «гибрид» тәсілдері ұғымы енгізілді

Қазақстан Ресейдің сөзі жүретін Ұжымдық қауіпсіздік шарты ұйымына (ҰҚШҰ) мүше. Осы екі елмен бірге құрамында Армения, Белоруссия, Қырғызстан мен Тәжікстан бар ұйымның міндеті – мемлекеттердің аумақтық-экономикалық кеңістігін халықаралық терроршылар, ауқымды табиғи апаттар және “кез келген әскери-саяси агрессордан армия мен қосымша бөлімшелердің көмегімен бірлесе қорғау” деп жарияланған.

 

Азаттық радиосы

Related Articles

  • АҚШ мемлекеттік хатшысының орынбасары Дэвид Хейл Нұр-Сұлтандағы саммитке қатысады

    АҚШ мемлекеттік хатшысының орынбасары Дэвид Хейл. АҚШ мемлекеттік хатшысының саяси мәселелер жөніндегі орынбасары Дэвид Хейл 20-23 тамыз аралығында Орталық Азия елдеріне ресми сапармен келеді. Сапардың негізгі мақсаты – 21 тамызда Нұр-Сұлтанда өтетін Орталық Азиядағы бес елдің жоғары деңгейдегі жиынына қатысу. С5+1 деген атаумен белгілі жиын барысында Хейл Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан мен Түркіменстан сыртқы істер министрліктері өкілдерімен келіссөздер өткізеді. “Олар Орталық Азиядағы қауіпсіздік, даму және қарым-қатынасты бірлесіп нығайту жайын талқылайды” деп хабарлады АҚШ мемлекеттік департаменті 19 тамызда. С5+1 форматы 2015 жылы қарашада АҚШ пен Орталық Азияның бес елі арасында экономикалық интеграцияны дамыту, қоршаған ортаны қорғау мен қауіпсіздік мәселелерін бірлесіп шешу мақсатында құрылған. Бұған қоса Хейл Қазақстанның жоғары лауазымды шенеуніктерімен “екіжақты кеңейтілген

  • Шарқи Түркістаншыл мен Чин Түркістаншыл арасындағы қақтығыс

    1947-1948 жылдың өрара кезеңінде Үрімжідегі қазақ игі-жақсылары мен зиялылары, саясаткерлері өлкелік үкіметтің төраға, хатшыларымен бірлесіп Үрімжі қаласына қарасты Қаратау (қытайша 南山) баурайында Наурыз мерекесін тойлап шағын құрылтай жиналысын өткізеді. Наурыз мерекесіне тігілген оншақты кигіз үйдің және өлкелік үкімет төрағалары мен әскери адамдардың (қазақ әскері де бар) суретін анық көре аласыз. 1947-1948 жылдары Шарқи Түркістаншыл күштер мен Чин Түркістаншыл күштер арасындағы қырғиқабақ қақтығыс қатты ушығып тұрған кез еді. 1946-1947-1948 жылдары Манас, Құтыби, Бөкен (Фукаң), Жемсары, Шонжы, Мори аудандарынан қазақ әскері жасақталып Манас өзенінің күнбатыс бетіндегі Шарқи Түркістан әскеріне арнайы қарулы қорғанысқа өткен кезең еді. Сонымен Манасты шекара еткен Шарқи Түркістаншыл күштер мен Чин Түркістаншыл күштер болып екі жаққа бөлінген қазақтардың саяси

  • Қарақалпақтар жаппай қазақ боп жазылып жатыр

    Өзбекстан Республикасының құрамына кіретін Қарақалпақстан азаматтары жаппай қазақ болып жазылып жатыр. Бұл туралы  IWPR басылымының тілшісі Ольга БОРИСОВА хабарлайды.. Жуырда Қарақалпақстан астанасы Нүкіс қаласында біздің тілмен айтқанда ХҚО сияқты мекеменің басшысы тұтқындалған. Ол пара алып адамдардың ұлтын өзгертіп отырыпты. Яғни қарақалпақтарды қазаққа айналдырған. Жергілікті полицияның айтуынша, соңғы кездері осындай қылмыстар көптен тіркелуде. Демография және миграция агенттігінің ақпаратына сүйенсек 1991 жылдан бері Қарақалпақстаннан Қазақстанға 100 мың адам көшіп кеткен. Халықаралық Аралды құтқару қорының мәліметінше соңғы жеті жылдың ішінде 250 мың адам Қазақстанға қоныс аударған екен. 1 млн 842 мың халқы бар Қарақалпақстан үшін бұл үлкен көрсеткіш. Сондай-ақ, қазір ол жерге өзбектер санының артып келе жатқанын да ескеру қажет. 2018 жылғы статистикаға сүйенсек

  • Қош бол, Советтік атаулар!

    Редакциядан: Күні бүгінге дейін Болат Бакауов басқаратын Павлодар облысына, ондағы тілдік мәселелерге, жер-су атауларына, әлеуметтік мәселелерге т.б. қатысты сыни сөз Abai.kz ақпараттық порталында аз жазылған жоқ. Біз жазсақ өткір һәм әділ сын жаздық. Біреуді нақақ қаралап, дерек бұрмалаған жоқпыз. Өзекті проблемаларға өз ойымызды қостық. Соның бірі – өңірдегі өгей атаулар еді. Ескі одақтың кезінде идеологиялық мәжбүрлеу арқылы енген сол бір саяси һәм бейсауат атаулардың күні бүгінге дейін сақталып келе жатқанын талай рет жаздық.  Бүгін редакциямыздың электронды поштасына Павлодар облысы Тілдерді дамыту жөніндегі басқармасының ономастика жұмыстары бөлімі өңірдегі жер-су, елді-мекен мен көше, аудан атауларын қазақыландыру бойынша атқарылған жұмыстар туралы егжей-тегжейлі баяндап, мақала жолдапты. Сөйтсек, Кереку жұрты “Қош бол, советтік атаулар” депті. Нақтылап

  • Қазақ тілі тек кедейлерге керек…  

        Еліміздегі жалпы  отбасының саны 2,3 млн-нан астам деседі.Жарияланған деректерге сүйенсек олардың  сексенге таяуы  әлемдік бахуатты байлармен теңесе  алатын шамалы  екен.Жалпы ұлттық буржуйлардың  негізі қаланған тәрізді.Екінші жағынан кедейлер де оларға сай, қалыспай өсіпті.Білікті уәлидің  сөзіне қарағанда әлеуметтік жағынан аз қам-тылған отбасы- 600 мыңға таяу көрінеді.Оларды тақыр кедейге санайтындар да бар екен. Қазақ қоғамының өткен тарихына  көз жүгіртсеңіз,өлкемізде,жалпы аумақта, тыныштық орнап,адамдар алаңсыз өмір сүріп, тірлік кешкен, «қой үстіне боз торғай жұмыртқалаған да», аштықтан қырылып-жойылып,тентіреп безіп,ауып-көшіп,зар еңіреген заман  да болыпты. Бірақ,қай-қайсысы да ұзаққа созылмапты.Елбасына жақсылықты орнатып,басын біріктіріп,мемлекет  құрып,халықтың әл-ауқатын қалпына келтіруде, хандардың,билердің,сұлтандардың,батырлардың,ойшыл-ғұлама ақылмандардың , күрес-керлердің,қайраткерлердің салихалы саясаты шешуші рөл атқарыпты.Ал,қырылып жойылу,тентіреп безу,басқаның қол астына еніп,бодандыққа айналу жауларымыздың жымысқы саясаты,ұлы державалық шовинистік пиғылы

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: