|  |  | 

Көз қарас Саясат

Соғыс кезіндегі өкілеттікті “анықтайтын” тұжырымдама 


Ұжымдық қауіпсіздік шарты ұйымы елдерінің бірлескен әскери жаттығуы. Алматы облысы, 22 мамыр 2018 жыл.

Ұжымдық қауіпсіздік шарты ұйымы елдерінің бірлескен әскери жаттығуы. Алматы облысы, 22 мамыр 2018 жыл.

Екі апта бұрын қоғамдық талқылауға ұсынылған “соғыс жағдайы мәселелері жөніндегі” заңнамаға түзету енгізу туралы жоба тұжырымдамасына (онда Қазақстанда тұрақсыздық болса, онымен күресу үшін “гибридтік” әдіс қолдану мүмкіндігі туралы жазылған) ешбір пікір айтылмады. Кей сарапшылар президентке қосымша өкілеттік беру қарастырылған құжатта саяси контекст бар дейді.

ӨКІЛЕТТІКТІ “АНЫҚТАУ”

“Қазақстан Республикасының соғыс жағдайы мәселелері жөніндегі кейбір заңнамалық актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы” заң жобасының тұжырымдамасы соғыс бола қалған жағдайда президенттің, үкімет пен билік органдарының өкілеттігін “нақтылауды” ұсынады. Құжат тамыздың 22-сі күні нормативтік-құқықтық актілер сайтына шықты – қоғамдық талқылауға бөлінген екі аптада (қыркүйектің 5-інде аяқталған) ол бойынша ешкім пікір жазып, реакция білдірмеген.

Тұжырымдама ең алдымен 2003 жылы қабылданған “Соғыс жағдайы туралы” заңға және тағы 13 заңға өзгеріс пен толықтыру енгізу қажеттігіне негізделген.

Тұжырымдама авторларының пікірінше, заңнамамы өзгерту қажеттігі қазіргі заманғы әскери жанжалдар сипатынан туындайтын, ықтимал қарсылас елде тұрақсыздық жасау және әскери-саяси мақсатына жету үшін “гибридтік” күрес әдістерін қолдануы мүмкін дегенге негізделген. Сондықтан, тұжырымдама әзірлеушілердің сөзінше, Қазақстанның әскери қауіпсіздігі мен қорғанысы үшін “мемлекеттің жиынтық күш-қуатын пайдалану үшін билік органдарының “өкілеттігін нақтылау” қажет.

Тұжырымдама президенттің өкілеттігін кеңейтуді – оған соғыс жағдайы кезінде үкіметтік емес ұйымдардың, соның ішінде “соғыс жағдайында елдің қауіпсіздігі мен қорғанысын бұзатын іс-әрекет пен үгіт-насихат жүргізетін саяси партиялар, өзге де қоғамдық және діни бірлестіктер, олардың одақтары (қауымдастықтар), сондай-ақ, шетелдік және халықаралық ұйымдардың” қызметін тоқтату құқығын беруді ұсынады.

Тұжырымдамада үкіметке, мысалы, жекелеген қаржылық-экономикалық қызмет түрлеріне, оның ішінде тауар, қызмет пен қаражатты орналастыруға шектеу қоятын құқық беру қажет деп көрсетілген.

Тұжырымдаманы дайындағандар “соғыс жағдайы кезінде азаматтардың құқығы мен бостандығы төтенше жағдай кезіндегінен де үлкен ауқымда шектелуі ықтимал ” деген қорытынды жасаған. Құжатта ақпаратты іздеу, алу, беру, өндіру және тарату құқығын уақытша шектеу туралы тармақ бар.

КҮШКЕ ҒАНА ЖҮГІНУ МЕ?

Адам құқығы жөніндегі қазақстандық бюроның директоры Евгений Жовтис соғыс жағдайы туралы заңда және оны дамытатын тұжырымдамада соғыс бола қалған күнде мемлекеттегі күш құрылымдарының үстемдігіне ерекше акцент берілген дейді. Бірақ, оның айтуынша, ақиқатына келсек, елде бейбіт күннің өзінде күш құрылымдары де-юре және де-факто үстемдік етіп отыр. Жовтис ұсынылған тұжырымдама ішкі саяси бағытты көбірек көздейді деп санайды.

Адам құқығы жөніндегі қазақстандық бюроның директоры Евгений Жовтис. Алматы, 17 қазан 2016 жыл.

Адам құқығы жөніндегі қазақстандық бюроның директоры Евгений Жовтис. Алматы, 17 қазан 2016 жыл.

– Бұл тұжырымдама биліктегілерді жұбату үшін керек, олар бәрін қарастырып, алдын ала жазып қойсақ дейді. Екіншіден, қоғамға жанама түрде болса да ескерту жасап, қорқытып қойғылары келеді, – дейді құқық қорғаушы.

Тұжырымдамаға байланысты биліктің өз-өзін қайрап, іле-шала “әдемі жазылған қағаздың” көмегімен тағы да өзін тыныштандырып отырғаны байқалады деп қорытады Адам құқығы жөніндегі қазақстандық бюроның директоры Евгений Жовтис.

Қазақстандық саясаттанушы, Тәуекелді бағалау тобының директоры Досым Сәтпаев аса үлкен аумақта орналасқан, шекарасы созылыңқы, халқының саны аз Қазақстан сынды мемлекет армиясын халқы сөзсіз қолдаса ғана агрессияға төтеп бере алады дейді. Сәтпаевтың пікірінше, қаржылық жағдайы нашарлай түскен ел билігі жемқорлығымен, авторитарлық іс-әрекетімен, құқық пен еркіндікке полицияның тізе батыруымен ықтимал патриоттарды өзіне қарсы қойып отыр.

Тәуекелді бағалау тобының директоры Досым Сәтпаев.

Тәуекелді бағалау тобының директоры Досым Сәтпаев.

– Элитаның басында пайда болған дағдарыс кейін қоғамға ауысады, оны сыртқы ойыншылар мақсатына пайдаланып, мемлекетті қирата бастайды. Бізде ресми құрылым деңгейінде қауіпсіздік мәселесіне тым немқұрайлы қарайды – тек күш блогын нығайтқан жөн деп ойлайды, мұндай жағдайда қоғамдық пікірмен, қоғам санасымен еш санаспайды. Соның салдарынан Қазақстан тұрғындарының белгілі бір бөлігі қазіргі билікке бейіл емес – оны билік өз қолымен жасады, – дейді Досым Сәтпаев.

“ГИБРИДТІК” ӘДІС ДОКТРИНАСЫН ЖАЛҒАСТЫРУ

Саясаттанушы Бөріхан Нұрмұхамедов тұжырымдаманы қазіргі заман талабына сай және елдің қауіпсіздік қорғанысын нығайту үшін қажет құжат деп санайды.

“2014 жылы Украинаның Қырымнан айрылуы және, шындығында сыртқы агрессия кесірінен елдің оңтүстік-шығысындағы жанжал, 2016 жылы Түркияда әскери төңкеріс жасамақ болған әрекет – осыған ұқсас жайттар мен қазіргі заманның өзге де сыртқы және ішкі қауіп-қатерлерін терең талдап, солардың нәтижесінде дұрыс қорытынды жасап, оны заңнамада бекіту керек”, – дейді Нұрмұхамедов.

Ресейдегі әскери ойындарға қатысушы қазақстандық сарбаздар. Мәскеу облысындағы Алабино полигоны. 11 тамыз 2018 жыл.

Ресейдегі әскери ойындарға қатысушы қазақстандық сарбаздар. Мәскеу облысындағы Алабино полигоны. 11 тамыз 2018 жыл.

Совет одағы Ауғанстанда жүргізген соғысқа қатысқан запастағы полковник Сергей Пашевич соңғы уақытта Қазақстан заңнамасында “агрессор” деген терминнің пайда болғанын, бірақ әскери доктринада да, соғыс жағдайы туралы заңда да, тұжырымдамада да “агрессордың” кім екені көрсетілмегенін айтады. Тұжырымдамада (Ресей Қырым түбегін аннексия жасағалы бері өзекті болған) “гибридтік” соғыс әдістері туралы түсінік қамтылғанына қарап полковник Пашевич агрессор деп Ресейді айтатын болар деп болжайды. Оның ойынша, бұл тұжырымдаманың әскери емес, сыртқы саяси мәнге ие екенін меңзейді.

Қазақстанда алғаш рет “гибридтік” күрес әдістері туралы ескерту былтырғы жылдың соңында қабылданған әскери доктринада айтылған. Онда ықтимал қарсыластардың “мемлекеттегі жағдайды тұрақсыздандыруды көздейтін астыртын іс-әрекеттер, соның ішінде …сепаратистік қозғалыстарды” қолдануы мүмкін екені айтылған. Доктрина Қырымды аннексия жасаған соң үш жарым жылдан кейін әзірленген, бірақ онда Украинадағы оқиғаға тікелей сілтеме жасалмаған.

Қазақстанда өткен халықаралық жаттығулар кезінде қойылған тарихи перформанстың жанында тұрған қазақстандық полицей. Отар, 2 тамыз 2016 жыл.

Әскери доктринаға күрестің «гибрид» тәсілдері ұғымы енгізілді

Қазақстан Ресейдің сөзі жүретін Ұжымдық қауіпсіздік шарты ұйымына (ҰҚШҰ) мүше. Осы екі елмен бірге құрамында Армения, Белоруссия, Қырғызстан мен Тәжікстан бар ұйымның міндеті – мемлекеттердің аумақтық-экономикалық кеңістігін халықаралық терроршылар, ауқымды табиғи апаттар және “кез келген әскери-саяси агрессордан армия мен қосымша бөлімшелердің көмегімен бірлесе қорғау” деп жарияланған.

 

Азаттық радиосы

Related Articles

  • Кремльдің «жансызы» Бағлан Майлыбаевтың құпиялары

    Мемлекеттік құпияны жариялағаны үшін сотталған ҚР Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары Бағлан Майлыбаев шет мемлекеттің өкілдерімен тығыз қарым-қатынаста болғаны баршаға мәлім. Алайда осы ынтымақтастықтың егжей-тегжейін көпшілік біле бермейді. Ал дәл осы ақпарат соңғы жылдарда орын алған көптеген оқиғаларды айқындай түсер еді.  ҚР ҚК 361-бабының 4-бөлігімен және 185-бабының 3-бөлігімен көзделген қылмыстарды жасағаны үшін 2017 жылдың маусым айында бес жылға бас бостандығынан айыруға сотталғаннан кейін ҚР Президенті Әкімшілігі басшысының бұрынғы орынбасары Бағлан Майлыбаев баспасөз назарынан тыс қалды. Дегенмен, оның резонансты ісі әлі де көңіл бөлуге тұрарлық, өйткені, біріншіден, Кремльдің теріс реакциясына қарамастан, тіпті өте жоғары деңгейдегі қазақстандық мемлекеттік қызметкерлердің ресейлік әріптестерімен қажетсіз байланыстарын тоқтатуға Ақорданың қабілетін көрсетеді, және, екіншіден, Қазақстанда билік басындағылармен жанжалдасудың

  • Назарбаев: Сириядан оралғандарды ұдайы бақылау керек

    Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев Сыртқы барлау қызметінің директоры Ғабит Байжановпен кездесіп отыр. Астана, 27 тамыз 2018 жыл (Сурет ресми akorda.kz сайтынан алынды). Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев Сыртқы барлау қызметінің (Сырбар) директоры Ғабит Байжановпен кездесіп, террорлық идеяларды ұстанушыларды, оның ішінде Сириядан оралғандарды ұдайы бақылауда ұстауды тапсырды. Бұл туралы Ақорданың баспасөз қызметі хабарлады. Кездесу барысында Байжанов Назарбаевқа сыртқы барлау қызметінің биылғы жылдың алғашқы жарты жылында атқарған негізгі қызметі туралы есеп берді. Назарбаев оған Қазақстанның көрші елдермен достық қарым-қатынасын сақтап қалудың маңызды екенін айтып, шетелдердің арнайы органдарымен тығыз қарым-қатынаста болу керегін еске салды. Президент террорлық идеяларды ұстанушыларды үнемі қадағалап отыру – Сыртқы барлау қызметінің негізгі бағыты саналатынын айтып, Байжановқа бірқатар тапсырма берді. Бұған

  • Қытайдан 500 мыңдайы ғана Қазақ еліне оралады.

    Қазір қытайда 1.5 миллион да 2 миллион айналасында Қазақ бар десек, алдағы уақытта соның ұзаса шамамен 500 мыңдайы ғана Қазақ еліне оралады. Және мен бұл 500 мыңдайы деп ұялғанымнан, мемлекетшіл жандардың көңіліне су сеппейін деп ойлағанымнан көбейтіп айтып отырмын. Ал, қалған 1 миллион немесе одан да көп Қазақ әлі де болса қытайда тұрмыс-тіршілігін жалғастыра береді. 1991-жылдан соң Қазақстанға оралған қытай Қазақтарының ұзын саны ұзаса 200 мыңның айналасы ғана екен. Олар кімдер: * Ұлтшыл Жастар; * Ұлтшыл Зиялылар; * Туысшылдар (1955-1962жж Сәбетке қашқандардың туыстары); * Студенттер (оқуға түскендер); *Қарапайым жандар (малшы, егінші); тб Қытайдан осындай бір буын ұрпақ іріктеліп кетіп қалғандықтан олардың қытайдағы орнын қытай мен ұйғыр жастары, зиялылары басып кетті.

  • Адвокат Құспан халықаралық қолдауды мақтады

    Қасым АМАНЖОЛ Адвокат Абзал Құспан (алдыңғы қатарда сол жақтан бірінші) Сайрагүл Сауытбайдың сотында отыр. Жаркент, 13 шілде 2018 жыл Азаттықтың тікелей трансляциясында көрермендер сұрақтарына жауап берген адвокат Абзал Құспан Қазақстаннан пана іздеуші Қытай қазағы Сайрагүл Сауытбайдың тамыздың 1-інде сот залынан босатылуына әсер еткен факторларды сипаттады. Панфилов аудандық соты Сауытбайды Қазақстан-Қытай шекарасын заңсыз кесіп өткені үшін алты айға шартты түрде соттап, шетке шығарудан бас тартқан. Азаттық: Заңдық тұрғыда Сайрагүл Сауытбайдың ісі шешілді ме? Шешімін тапты деп айта аламыз ба? Абзал Құспан: Толық шешілді деп айта алмаймыз. Назар аударған болсаңыздар, сот әдетте қарарды ғана оқып, толығын кейін беретін еді. Кеше судья басынан аяғына дейін сот үкімін оқып шықты. Сот үкімінде айтылған фактінің бәрі –

  • Қытай қазақтарының мәселесі “Сайрагүлге дейін және Сайрагүлден кейін”

    Сайрагүл апайдың жеңісін шын жүректен құттықтаймын. Сот шешімінен кейінгі қуанышты бейнесін қайта қайта көріп қатты қуандым. Қуанбаған жұрт жоқ екен сол маңда. Сайрагүл апайдың бейнесіне қарап сан ойға баттым… Қытай қазақтарының мәселесі туралы осыған дейін де азаматтық пікірімді айтқамын, пост тұр. Менің жеке пікірімше қытай қазақтарының мәселесі “Сайрагүлге дейін және Сайрагүлден кейін” деп дәуір бөлгіштік сипатқа өзгеруі мүмкін. Қазір, біздің жұрт тек ғана қуанышты құттықтап тойлаумен әбігер боллып жатыр екен бірақ мәселеге үлкен маштабтан қарап стратегиялық талдау сараптау жасау жағы жетпей тұр. Қытайдан заңсыз шекара бұзып өту оқиғасы Сайрагүлге дейін де болған (меніңше Сайрагүлден кейін де болады…), Сәбет-Қытай арасындағы қырғиқабақ кезінде қытайдағы Сәбетшіл қазақ ұлтшылдары мен жас зиялылардың біразы заңсыз

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: