|  |  | 

Зуқа батыр 150 жыл Тұлғалар

Ақсақ қасқырдың айласы

Сакен Ибраимұлы суреті.

Атақты Зуқа батырды білесіңдер ғой. Батыр атамыз бүкіл Алтайды уысында ұстап тұрды. Сол жылдары батырдың жылқышылары қос-қос жылқысын қыста жоңғар ойпатына, құмға отарлатып қайтады екен. Онда жабайы жылқы – тарпаңдар көп болады. Тарпаңдар жылқыдан кішілеу, құланнан ірі болады. Оның айғыры үйірін қасқырға алдырмайды. Тіптен, кез келген құйынды, қарлы боранда ыққан жылқыны алып шыға алады.

Соны білетін жылқышылар жылқы үйірлерін тарпаңдарға жақындатып, қосып, алыстан қарауылдап бағады екен. Осылайша тарпаңдармен қан араласыпты. Тіптен бір тарпаң айғыры жылқыға үйірлесіпті.

Сонымен көктемде отардан қайтқанда әлгі тарпаңның айғырын да қоса қайырып, Алтайға оралыпты. Бірде жылқышылар тарпаң айғырды қолға үйрету үшін ұстамақ болады. Алайда тарпаң өте қандес, жансебіл екен. Жылқышылар үлкен сайдағы орман арасына қамап, қолдарына құрықтары мен шалмаларын ұстап, қаумалай бастайды.

Сол маңға жер шалып жүрген Зуқа батыр да келіп қалыпты. Асауды ұстауға батыр да қасындағы серіктерімен қоса жан салып кіре кетеді. Белі жуан мықты аттарымен сайланып келген жылқышылардан қашып құтылмасын білген тарпаң айғыр Зуқа батырға қарай тап беріпті. Батырдың астындағы сыралғы айғыр да тарпаңға қарсы шапқан. Екі айғыр бір-біріне қарсы келіп, шайнаса кеткенде Зуқаның қолы тарпаңның кекіліне ілінген екен. Қарулы батыр тарпаңды бастан басып, тұқыртып әкеткенде әккі жылқышылар қаптап келіп, байлап алыпты.

Сол тарпаңның айғыры қолға да үйренген. Ең кереметі – үйірін қасқырға да алдырмай, бораннан да ыңғайлы жерге ықтатып, алып шығады екен.

Бір жолы, үйірлі көкжалдың айтағына түсіпті. Әсілінде, қасқыр үйірі тарпаңды аңдып, байқап жүреді екен. Бірде ақсақ ақ қасқыр қиралаңдай қашып құлынға тап берген ғой. Тарпаң қуып беріпті. Ақ қасқыр ақсаңдай қашып, айғырды құздың басына шырғалап әкеткен. Дәл сол кезде аңдыған қасқырлар жан-жақтан жабылғанда тарпаң құздан бір-ақ секіріпті.

Міне, болған оқиға. “Құлынның таңын да тарттырмаған” тарпаң айғырдан айласын осылай асырған бөріні қалай ақылсыз деуге болады. Марқұм Зуқа батырдың тағдыры да сол тарпаңның тағдырындай болды. Елдің қамы үшін өзін жауға байлап берді, – деп ескіні еске түсірген ақсақал көзіне ыстық жас алды.

Сакен Ибраимұлы  facebook парақшасынан алынды

Related Articles

  • Тұрым батыр

    Тұрым батыр Орынбай ұлы (1830 ـــ 1904) тұрым 15 жасынан бастап батырлықпен аты шыққан екен. Әсіресе оның 15 жаста үш бірдей ұрыны қызыл қолмен ұстап алғаны, 17 жасында аюмен алысқаны сол кезде елге аңыз болып тараған. Тұрым 19 жасынан бастап, өз елін асыраудың әбігерлігіне түсіп, ерлігімен төңірегіне таныс болған. Россияның орта жүз елінің қоныстанған өңірлеріне өртең салып, тың ашып, әскер түсіруі ондағы елді ерен шошындырып, ел тозғындап, бытырай бастағанда, 1860 – жылдары елді берекеге шақырып, қанды қырғын соғыс салып, совет жерінен үш жүз семиәмен жеменей шекарасынан көшіп өтеді, мұнда 180 дей уақ руы Тарбағатайды бетке алып бөлініп кетеді де, 120 дай ителі түтіні тұрыммен бірге өрлеп, көктоғайдың Үліңгір өзені бойындағы

  • МАҒЖАН МЕН СМАҒҰЛ

    Алаш зияларының арасындағы тығыз байланыс, олардың бір-бірін рухани һәм материалдық тұрғыдан демеуі – шынайы тарихи факт болса, осы шындық сәт сайын ашылып жатқанына жаның қуанады. Алматыдан Астанаға араға кемі екі-үш күн салып жететін «Жас қазақ» апталығы 2014 жылы 7 қарашада (№ 44) жарқ еткізіп Байқал Байәділовтің «Сурет құпиясы» атты материалымен қоса арасына Мағжан енген бір топ азаматтың (оқушы балалар да бар) фотосуретін жариялады. Мақала авторы мұны Еңбекшілдер ауданы «Казгородок» мекенінде тұратын Зура Темірхановадан алғанынан айтады. Оның арғы жағында бұл кісінің әкесі Темірхан – М.Жұмабаевтың шәкірті болғанын жеткізеді. Сөйтіп материалының соңында «оқырман суреттегі азаматтарды танып жатса, газетке хабарласса екен» деп ой тастады. Апталықтағы суретті көре сала, бір тұлғаның бейнесі көзімізге оттай

  • Марал ишан Құрманұлы.

    Керей руының Тарышы тайпасына жататын Ақсары атасының Нұрымбет әулетіне жатады. Бұл елдің атақонысы осы күнгі Ресейдің Қорған облысы, Солтүстік Қазақстан облысының Жамбыл ауданы, Қостанай облысының Ұзынкөл ауданы. Біз әңгіме еткелі отырған Марал Құрманұлы жөнінде революцияға дейін де, одан кейін де, біздің заманымызда да біршама кітап, газет-журнал беттерінде мақалалары шықты. Бабамызға байланысты материалдарды энциклопедия беттерінен де табуға болады. Марал ишан сол қозғалыстың рухани көсемі болған адам. Қазақ қоғамының осы тұста дағдарысқа ұшыраған ұлттық рухын көтеруге діннің ықпалын пайдалануға тырысқан Марал бабаның азаматтық ерлігін ұмытуға болмайды. Ишанның әкесі Құрман Кенжебайұлы бес уақыт намазын қалдырмаған, әрі батыр, әрі діндар адам болыпты. Оның ерекше бір қасиеті – адам емдейтін тәуіп екен. Абылайдың батырларының бірі,

  • Шанышқылы Бердіқожа батыр – біртұтас қазақ әскерінің бас қолбасшысы

    Шанышқылы Бердіқожа батыр – қазақ халқының жері мен елін қорғаушы сардары. Шанышқылы Бердіқожа батыр – Қазақ хандығының көрнекті қайраткері, ұлттың ардақты тұлғасы, есімі Ресей және Қытай еліне танымал болған, әйгілі сардар, қолбасшы. Батыр туған елін жаудан қорғау жолында бүкіл ғұмырын сарп еткен. Батыр ұрпақтары Шығыс Қазақстан және Ақмола облысының Ерейментау ауданында және Қытайда да өмір сүреді. XVIII ғасырда қазақтың үш жүзінің басын біріктіріп жоңғар басқыншылығына қарсы қолбасшылық еткен батырларымыз аз болмаған: орта жүзде – Қанжығалы Бөгенбай, Қаракерей Қабанбай, Кіші жүзде – Табын Бөкенбай, Тама Есет, Ұлы жүзде – Шанышқылы Бердіқожа, Шапырашты Наурызбай және т.б. Қазақтың жазылмаған заңы бойынша батырлар мен сардарларды өз руының шыққан тегімен атау дәстүрі қалыптасқан. Бұл батырға

  • Төлке Қарағұл тайшы қызы (1592-1670)

    Төлке Қарағұлқызы – сүйегі ойраттың шорас тайпасынан шыққан қалмақ нояны Қарағұл тайшының қызы. Көшпенді Жоңғар мемлекетінің негізін қалаған Ерден батырдың (Батыр хонтайшы) туған қарындасы. Бір мың бес жүз тоқсан екінші жылы туған – бір мың алты жүз жетпісінші жылы жетпіс сегіз жасында қазіргі Омбы облысы Тары қаласының аумағында дүниеден өткен. Ерден батырдан жеті жас кіші қарындасы. Сары (Сарғатбек) Есболұлының бәйбішесі. Сары Есболұлы 1578 туып 1671 жылы тоқсан үш жасында бәйбішесі Төлкенің асын бергеннен кейін көп ұзамай бақилық болған. Дүниеден өтер алдында – Түсіме Атекем (әкесі Есболдан мүшел жас үлкен ағасы Есенәлі) жарықтық аян берді. Аяқ – қолыңды жина, тырнақтарыңды алдыр, алдағы сәрсенбі-бейсенбінің сәтінде ұзақ сапарға аттанасың. Қайтып оралуың екіталай. Жол

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: