|  | 

Мәдениет

АНА ТІЛІМ – БАЙЛЫҒЫМ

Кокажаева А.Б.

Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университеті,
математика кафедрасының қауым.профессор м.а.Qazaq

Заман талабына сай инновация мен технологияның жаңа кезеңіне қадам
басқан халқымыз үшін басты мәселелердің бірі ол – тіл тағдыры, яғни «Тіл
тағдыры – ұрпақ тағдыры, ұрпақ тағдыры – ел тағдыры».
Елбасымыз атап көрсеткен жаңғырудың Үшінші кезеңіне көшуіміз
жаһандық технологиялық бәсекелестігімізді арттырумен қатар, рухани-
мәдени  дамуымызға да серпін берері баршаға мәлім. Осыған орай, қазіргі
заманауи қоғам азаматтары тілдік ортаны жетілдіруге, оның ішінде қазақ
тілін өз еліміздің болашақ дамуы үшін ортақ тілге айналдыруға
атсалысуымыз қажет.
Тіл мәселесі – болашақ ұрпаққа мақтанышпен тапсыратын ата-
бабамыздың қалдырған аманаты. Осы ана тіліміз қарым-қатынас жасап келе
жатқан ұрпағымыздың өткені мен бүгінгісін салмақтай келе, келешегі баянды
болатын халықтың мәңгілік бейнесін көрсетеді. Тілдерді дамыту мен
қолданудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламаға
негізделген Республика көлемінде тілдің мәртебесін көтеріп, қолданыс аясын
кеңейтуге бағытталған ісшаралар жоспары әзірленіп, жұмыс барысы бүгінгі
күні әр салада жүйелі жолға қойылуда.
Жалпы мемлекеттік тілді қоғам өмірінің барлық саласына енгізу арқылы
2025 жылға дейін қазақ тілін меңгерген қазақстандықтардың үлесін арттыру
көзделіп отыр. Бұл тапсырма баршамызға үлкен жауапкершілік жүктейтіні
белгілі. Осы бағытта мемлекеттік тілге жанашыр, яғни оған жан-жақты көңіл
бөлу, ана тілде сөйлейтін, өз қызмет ортасында осы тілге төрден орын
беретін жанашырларының қатарын көбейтіп, оның қолданыс аясын
кеңейтуге күш салу. Бұл дегеніміз Ана тілімізге деген шексіз құрметтен,
ұлтқа деген сыйластық пен мейірімділіктің нысаны.
Сөз өнерін қадір тұтып, киелі санап, тілді барынша насихаттап жүрген
жастарға қолдау көрсету – ұлтымыздың рухани жаңғыруы мен отаншылдық
қасиеттерін көтерудің бірден-бір негізгі мақсаты. Егеменді елімізде
көкжиегімізді кеңейтіп, рухани кемелденуіміздің кепілі болмақ. Өркениеттің
өр биігіне шығарар берік тұғыр – ұлттық болмыс десек, сол ұлттық
болмыстың бір қиыры тілмен сабақтас. Қоғамдық сананы рухани тұрғыдан
жаңғырту рухани қазыналарымызды, соның ішінде қастерлі қазаақ тіліміздің
тұғырын одан әрі биіктете түсумен және оны ұрпақ кәдесіне жаратумен
тығыз байланысты екекні баршаға аян. Сондықтан, осындай
құндылықтарымызды бағалап, өскелең ұрпаққа әдемі күйінде аманат ету
бүгінгі міндеттердің бірі.
Мемлекеттік тіл саясатына ақпараттық қолдау көрсету арқылы оны
бұқараға кеңінен насихаттау, сол арқылы қоғамдық пікір қалыптастыру

мақсатында бұқаралық ақпарат құралдарының, интернет-ресурстарының
әлеуеті кеңінен пайдаланылады.  Тілдік ахуалды одан әрі жақсарта түсу
мақсатында бүгінде алдымызда үлкен міндеттер тұр. Осылардың ішіндегі ең
бастыс мәселе – қоғамдық сананы жаңғырту бағдарламасы аясында қазақ
әліпбиін латын графикасына көшіру.
Тәуелсіздіктің тірегі – ұлттың тілі және діні. Тәуелсіз елімізде көптеген
ұлт өкілдері алаңсыз өмір сүріп келе жатқаны баршамызға аян. Елбасының
көреген саясатының арқасында еліміздегі ұлттар өз тілдеріне ешқандай
нұсқан келтірмей, мемлекет қолдауымен өркендеп дамуда.
Сонымен қатар, тілдерді құқықтық тұрғыдан қорғау Қазақстан
Республикасының Конституциясымен, ҚР «Қазақстан Республикасындағы
тіл туралы» Заңымен және өзге де заң актілерімен қамтамасыз етілген.
Тәуелсіз Қазақстанда көптеген ұлттардың өкілдері тату-тәтті өмір сүріп
жатқанын мақтанышпен айтуға болады.
Бүгінгі таңда Қазақстан әлемдегі ең бейбітшіл, саяси тұрақтылық,
әлеуметтік-экономикалық өркендеу қалыптасқан мемлекет ретінде танылып
отыр. Бұл жетістік қазақстан халықтарының көз қарашығындай сақтайтын
байлығы деп айтсақ артық болмас.
Осы орайда еліміздегі ұлтаралық келісімге, әлеуметтік – экономикалық
даму үрдісіне, азаматтық қоғамның орнығуына кепілдік болып отырған
Президентіміз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың жүргізіп отырған саясатын
ел болып бағалай білуіміз қажет.
«Ана тілінде еркін сөйлеп, шын жүрегіңмен құрметтесең ғана өзгелерге
де ана тіліңді құрметтете аласың», – деп атақты жазушы бабамыз Ахмет
Байтұрсынов айтқандай, ана тіліміз өркендеп, асқар шыңдардан көріне
берсін!. Қазақ тілі – бай да құнарлы тілдердің қатарына жатады. Ежелгі
бабаларымыздың тарихы, шежіресі және түрлі әдеби мұралар бүгінгі ұрпаққа
өзіміздің осы ана тіліміз арқылы жетіп отыр. Тіл тарихы халық тарихына
ұқсас. Қоғамның жылжып, өзгеруіне байланысты тіл де дамып, өзгеріп
отырады.
Бүгінгі қазақ тілінің тағдыр мен болашағы қазіргі жастардың қолында.
Сондықтан да болар Елбасының «Қазақстанның болашағы – қазақ тілінде»,
«Ана тілі – бәріміздің анамыз, өйткені ол – ұлтымыздың анасы» деген сөзі
бар. Ал соңғы жолдауында айтылған «Қазақ тілі, біздің мемлекеттік тіліміз
өсіп-өркендеп келеді. 2020 жылға қарай мемлекеттік тілді меңгергендердің
қатары 95 пайызға дейін жететін болады. Еліміздегі барлық мектептер мен
оқу орындарында қазақ тілінде оқыту үрдісі жүріп жатыр» деген.
Тіл – ұлтымыздың байлығы, тіл ұмтылса – салт-дәстүріміз де ұмтылады,
«Өзге тілдің бәрін біл өз тіліңді құрметте» демекші, өз тілін білмеген адам
ата – баба тарихын ешқашан түсіне алмайды.
Сөзімізді қорытындылай келе, тілдердің әлеуметтік-коммуникативтік
қызметін кеңейту мен нығайту, белсенді қолданылуын қамтамасыз ету,
жалпы мәдени қызметін сақтау – баршамыздың ортақ міндетіміз болмақ.

Kerey.kz

Related Articles

  • Оспан батырдың ертоқымы елге жетпей жатыр

    Осыдан 63 жыл бұрын, Оспан батырды соңғы оғы таусылғанша  осы ертоқымға жастанып өз қызы қорғады, батыр апамыздан мұра боп қалған ертоқымды ұрпақтары елге оралтуды ойлайды.     Ерлік рухтың , батырлықтың куәсі болған мұраны орталық мұражайға аман жетуіне тілектес Алаш жұрты осы іске қол үшін беруді сұрайды! kerey.kz

  • ҚАЗАҚТЫҢ АДАМТАНУ ІЛІМІ

    Әрбір халықтың табиғи жаратылысында өзін басқалардан ерекшелеп тұратын кемел қасиеті болады. Айталық, ағартушы Ыбырай Алтынсарин 1879 жылы Орынборда жарық көрген «Қазақ хрестоматиясы» атты еңбегінде, қазақ жаратылысы өте таза халық, оның сана-сезімі мен сұңғылалығы біреу салып берген тар шеңберге сыймайды десе, ХІХ ғасырда өмір сүрген поляк зерттеушісі А.Янушкеевич күнделігінде, «қазақтардың ақыл-ой қабілеті мен сұңғылалығына еріксіз таңырқай, таңданбасқа басқа амал жоқ» деп халқымыздың басқалардан артық кемел қасиеті жайлы тамсана жазады. Демек, халықтың басқа жұрттан ерекшелігі – оның сұңғылалығы екен. Бірде атақты Қаз дауысты Қазыбек би таң бозымен жылқы үйірін шолып келе жатып, беткейде ерін жастанып ұйықтап жатқан жиені Жәнібек батырды көріп: «Еліңді ел етерсің, Ежелгі жерге жетерсің, Екі бөрің тұрғанда, Екеленбей не

  • Ясин Құмарұлы: Ежелгі Түркі тайпаларындағы төтемдік аң – құстардың аңыздық негіздері

    Анотация  Мақалада грифон, көкбөрі (Құсбөрі) тәңір ұғымдары мен атаулары төңірегіндегі сондай-ақ Сақ, Ғұн, Үйсін, Түркілердің бөрі төтемділігі және аттарының да бөріге байланыстылығы зерттеледі. Грифон және көкбөрі Грифон (griffon) қазірге дейінгі анықтамаға сай жартылай арыстан, жартылай құмай немесе басы, қанаты құс, денесі арыстан аңыздық мақұлық (狮鹫). Біреулер оны жауыздықтың символына баласа енді біреулер ізгіліктің (тіпті Христостың)нышаны деп біледі. «Этимология» атты  еңбекте: «Христос – арыстан, өйткені онда теңдессіз парасат және қүш-қуат бар, Христос әрі құзғын, өйткені ол қайта тірілген соң аспанға көтеріліп, жұмаққа шығады», – деп жазылған. Грифон көбіне грек аңыздарында жолығады. Оның арғы және кейінгі заманғы мәдениет, этнос, т.б. танудағы орны маңызды. Ол қиыр шығыстың айдаһары сияқты бір дәуір мәдениетінің символы. Десе де, грифон грек аңыздарында ғана сақталып қалмастан,  басқа  аймақтарда да  кеңінен  таралғандығы  байқалады.  Әсіресе оның археологиялық дерегі Орталық Азия өңірінен көп байқалады. Байырғы Еламдықтар оны архитектурада кеңінен пайдаланған. Геродоттың «Тарих» атты ұлы еңбегінде griffon  бірнеше  жерде  жолығады,  барлығы  сақтарға  байланысты.  Геродот  және сақтар  жерінде  грифонның  әйгілі  болғандығын  да  жазады.  (IV.79)  Тарихи деректерге,  аңыздарға  негізделгенде  грифон  Украинадан  Орта  Азияға  дейінге скиф даласында болған деп қаралады. Сақтардың грифон әсем өнері туралы: сақ молаларында бар. Берелде, Пазырықта, Есікте, Алагуде, тіпті ғұндардың көші және жойқын жорығымен бірге Қиыр Шығыс жеріне дейін жеткендігі байқалады. Геродоттың  айтуынша,  исседондардың  жоғарғы  жағында  аримаспы,  яғни жалғыз  көзділер  тұрады.  Ал  олар  тұрған  жерде  алтынды  қорып  жатқан  грифон болады  десе,  ол  тағы,  исседондардың  аримаспы  жағынан  ығыстырылып,  одан скифтер исседондар жағынан ығыстырылғандығын жазады [1]. Геродот:  «Бұл  арадан  шалғайдағы  жағдайлар  туралы  мәліметтерді  тек исседондардың айтқандарынан ғана білеміз. Олар жалғыз көзділер мен алтын қорып жатқан грифон туралы әңгімелейді. Скифтер бұл әңгімелерді исседондардан естиді. Одан скифтер оны гректерге жеткізеді. Сонымен біз оларды жалғыз көзділер деп атадық. Скифтер Arimaspi  дейді. «Arima» бір дегенді, «spu» көз дегенді білдіреді», – дейді [2].

  • Қазақ патриот құрылысшысы

    11 тамыз күні, бұрынғы Кеңес Одағының аумағында құрылысшылардың кәсіби мерекесі атап өтілді. Еріксіз, менің досым Александр Владимирович Рязановты (1958-2009) еске алдым. Иә, биылғы тамыздың басында Одесса қаласына қысқа сапар шектім. Осы аймақта өмір сүретін Алекеңнің туысқандарымен қауыштым: бөле ағасы Александр Браилов, бөле қарындасы Оксана Позняк, бөле інісі Андрей Барбакар. Одесса аймағының құрамасындағы Измаил қаласында тұратын оның досы, журналис Александр Ободовскиймен сөйлестім. Зымырап өтетін уақыттың қарқыны соншама: биыл А.В. Рязановтың мезгілсіз қазасына дардай он жыл толды. Қайран Александр Владимирович әйгілі американдық эстрадалық әнші Майкл Джексондей (1958-2009) жарқыраған жұлдыздай өтті. Еліміздің құрылыс саласында Алекең де біртуар жұлдыз емей немене? Алайда, кең-байтақ мемлекетімізде күні бүгінгі дейін оның құрметіне бірде-бір көше, алаң, даңғыл аталмады.

  • Қазақ тілі тек кедейлерге керек…  

        Еліміздегі жалпы  отбасының саны 2,3 млн-нан астам деседі.Жарияланған деректерге сүйенсек олардың  сексенге таяуы  әлемдік бахуатты байлармен теңесе  алатын шамалы  екен.Жалпы ұлттық буржуйлардың  негізі қаланған тәрізді.Екінші жағынан кедейлер де оларға сай, қалыспай өсіпті.Білікті уәлидің  сөзіне қарағанда әлеуметтік жағынан аз қам-тылған отбасы- 600 мыңға таяу көрінеді.Оларды тақыр кедейге санайтындар да бар екен. Қазақ қоғамының өткен тарихына  көз жүгіртсеңіз,өлкемізде,жалпы аумақта, тыныштық орнап,адамдар алаңсыз өмір сүріп, тірлік кешкен, «қой үстіне боз торғай жұмыртқалаған да», аштықтан қырылып-жойылып,тентіреп безіп,ауып-көшіп,зар еңіреген заман  да болыпты. Бірақ,қай-қайсысы да ұзаққа созылмапты.Елбасына жақсылықты орнатып,басын біріктіріп,мемлекет  құрып,халықтың әл-ауқатын қалпына келтіруде, хандардың,билердің,сұлтандардың,батырлардың,ойшыл-ғұлама ақылмандардың , күрес-керлердің,қайраткерлердің салихалы саясаты шешуші рөл атқарыпты.Ал,қырылып жойылу,тентіреп безу,басқаның қол астына еніп,бодандыққа айналу жауларымыздың жымысқы саясаты,ұлы державалық шовинистік пиғылы

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: