|  | 

Тарих

Хуаң ПУ әскери мектебінен білім алған Шығыс Түркістандық қазақтар

21616289_934379660058955_147339601436112667_n

Eldes Orda

20-шы ғасыр басында дүние жүзінде төрт үлкен әскери оқу орны болса, соның бірі- Хуаң ПУ әскери мектебі (黄埔军校) деп жазады қытай жазушылары. Шынымен де бұл әскери мектептің дәуірлік рөлі ересен зор болған. Бүгінгі қытай мемлекетінің қалыптасуына тікелей тариxи ықпал жасаған үздік оқу орны. Минго үкіметінің президенті Жаң ҚАЙШЫ (蒋介石) өзінің саясаттағы өмірін осы әскери оқу орнында орынбасар меңгеруші болудан бастаған. Тіпті, көменес қытайдың премьер министрі Жу ЫҢЛАЙ (周恩来) да саясаттағы ғұмырын осы оқу орнында саяси меңгеруші болудан қалыптастыра бастаған-тын. Хуаң ПУ әскери мектебі қытайдың таяу заманғы үш үкіметіне әскери, саяси тұлғаларды, қағылез САЯСАТТАНУшылар мен атақты ТЫҢШЫЛАРды да жетістіріп берген оқу ордасы. Бір қызық жәйіт, осы әскери оқу орнынан білім алған ҚАЗАҚтарды біле бермейміз. Хуаң ПУ әскери оқу орны құрылғаннан бері одан ұзын саны онға жуық ҚАЗАҚ оқушылары әртүрлі салада білім алған. Керек десеңіз, біріккен коалецсия үкіметі кезінде Қадуан Ханым бастаған ҚАЗАҚ депудаттары Минго (民国) астанасы Нәнкиіңде (南京) Хуаң ПУ әскери мектебінен білім алып жатқан Шығыс Түркістандық соңғы қазақ оқушыларымен кездескен деген дерек бар. 21616195_934379666725621_156967519312442857_n
Біз Ыстанбұлдан, Қазан мен Бұқарадан білім алған Шығыс Түркістандық қазақтардың дерегін білеміз. Бертінгі жылдарда Зайсан, Алматы және Ташкеннен әртүрлі мамандық саласында оқыған Шығыс Түркістандық Қазақтарды деректерден қарап білеміз, ал неге Нәнкиң мен Гуаң ЖУда Хуаң ПУ әскери мектебінде білім алған ҚАЗАҚтар туралы біле бермейміз? Бұның себебі меніңше мынада:
Біріншіден, бұған дейін фб жазбамда жазғамын Чин Түркістаншылдар мен Шарқи Түркістаншылдардың айқасы туралы. Ішкі қытайда білім алушының көбі Чин Түркістаншыл болды, Совет одағының күшімен Көменестермен ымыраға келген Шарқи Түркістаншылар оларды Шыңжаңнан “аластай” бастады. Шыңжаңға оралған оларды түрлі жақтан қақпайлады. Оларға саяси тұншықтыру жасады. Олар саяси, руxани, тариxи жақтан адам нанғысыз соққыға ұшырады. Ал, Шарқи Түркістаншылдардың зиялылары бірмезгіл көменестермен саяси ымырада болғандықтан тариxи, мәдени, тұлғалық жазбаларды тек өз мүдделеріне бейімдеп жазып-сызып, олар туралы шынайы танымдық ақпараттық мәлімет жазылмады. 21558727_934379730058948_5792459101663636116_n
СОСЫН, ішкі қытайдан білім алған Чин Түркістаншыл ҚАЗАҚ оқушылары көбінде ОСПАН Батыр жағында болды, сосын да кейбірі атылып кетті. 1983- жылдары Гоминдаңның (国民党) Биңтуан (兵团) дәрежелі әскери кадрлары ақталса да ҚАЗАҚтар ақталмады. Олар туралы мағлұматты ғылми айналымға ендіру үлкен саяси қателікке әкелетін болған соң еш айтылмай қалып кете берді.
Тағы бір себеп, Шың ДУБАН үкіметінің алды артындағы Шыңжаң қазақтарының мәдени, ағарту тариxы өкінішке орай толық ашылмады. Кейінгі жазушылар ҮШ АЙМАҚШЫЛДЫҚ шеңберден шықпады, ал одан соңғылар Көменестік идеялогиялық құрықтан алыстай алмады.
Жұрттың назарында болса екен деп жазып отырмыз, артық-кемі болса айып етпеңіздер!

Related Articles

  • Жолымбет алтын кенішінің атауы туралы

    Атақты Жолымбет биден – Қали, Қалидан – Бектаза, Бектазадан – Азнабек тарайды. Азнабек Алексеев ауданына қарайтын «Искра» совхозы бөлімшесін басқарып келген. Азнабектен – Амангелді, Алтынбек, Дәулетбек, Асылбек, Азаматтар тарайды. Жолымбет жайлауын басып өтіп Ащылы-айрық өзені 92 шақырым ағып Сілеті өзеніне құяды. Күрсары керей – Жебеке – Жанғабыл – Дәулетбай – Құдайбарген – Тәңірберген – Шақабай – Сыздық. Қамаш (Қамаридден) аға Сыздықов 1915 жылы дүниеге келген. Атасы Шақабай Қына ауылында туған. Қимаш Сыздықов 77 жасында ата-бабасының зиратына дұға бағыштауға жолға шығады. Қына ауылында жасы сексенге келген Нұртаза Шәріповпен кездеседі, «Шақабай желісін» көрсетуді сұрайды. Жасы келіп қалған Нұртаза сіздермен жүру оңай болмас қоймас деп, Азнабек Бектазаұлы Қалиевтің үйін көрсетеді. Жалпы осы маңайдағы

  • Қазақ Сібір хандығына – 800 жыл!

          Соңғы жылдары жарық көрген ғылыми еңбектер де Қазақ хандыгының тарихы бір жақты көрсетіліп жүр. алғашқы Қазақ хандығымен соғысқан көрші елдер халқымыздың бітіспес жауы ретінде баяндалады. Солардың бірі – Сібір хандығы. Ғасырлар бойы Қазақ Хандыгының теріскей жағында жатқан қазақ тайпалары Сібір хандыгының құрамында ғұмыр кешкені белгілі. Бүгінде Ноғай ордасы мен Сібір хандыгын Ресей ғалымдары меншіктеп алып жүр. Ал қазіргі қазақ елінің құрамына кіретін керей тайпасының сол заманда өз хандығы болған. Керей хандарының ғасырдан ғасырға созылған ежелгі әулеті Оң ханмен, Сәнгүнмен бітпейді. Әрқилы тарихи жағдай, әртүрлі кейіпте одан әрі жалғасқан. Оң ханның «Жинақты тауарих» пен «Қастерлі шежіреде» арнайы аталмайтын ұлдарының бірі, кей деректерде, немересі Тайбұға (Тай-Бұқа) азды-көпті жасағымен, Тұрғақтарымен,

  • Қазақ ру-тайпаларының отбасы саны тралы тізім дәптері

    (Цяньлуна жылнамысының 23-жылы 1-ай) 1758-жылы ақпан 21-құжат 1758 жылғы ақпан айында хатталып, тіркелген «Қазақ тайпаларының саны туралы» тізбеде: «Орта жүзде: тарақты, арғын, найман, керей, уақ, төлеңгіт, қыпшақ қа­тарлы 7 тайпа бар», екендігі көрсетіледі де, олардың саны, кімнің билігінде екендігі құжат түрінде жазылған. Көне тарихи мағлұмат ретінде , бұл деректер «Қожаберген батыр»  атты зерттеу кітабтің  192-194 беттерінде толық берілген. Мұнда біз әуелі 21-құжатты ерекше атағымыз келеді, өйткені, өзгеқұжаттарда сақталған мағлұматтарға қарағанда, бұл құжаттың арғытүпнұсқасын өзге емес, Абылай ханның өзі жазып берген. Демек, мұндағыаталған тұлғалар – Абылай хан мойындаған, санасқан Орта жүз қазақбасшылары.                  Ашамайлы-керейдің 10 000 отбасы Тұрсынбай батырдың (Балта-керей Тұрсынбай атанаған батыр. –З.Т.)

  • ДӘСТЕМ САЛ ҚАРАБАСҰЛЫ

    Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы биылғы жылдың сәуір айында еліміздің бас газеті «Егем- енді Қазақстан» газетінде жариялаған мақаласында туған жер тарихын, оның тәуел-сіздігі мен бостандығы үшін күрескен тұлғалар есімін қайта жаңғыртуды ұсынды. Осы ретте бүгінгі қазақ елінің солтүстігінде өмір сүрген ру-тайпалар тарихы осы күн- ге дейін маман-тарихшылар назарынан тыс қалып келе жатқандығ белгілі. Бүгінгі жастар түгіл ақсақалдардың өзі елдің кешегісі турал жарытып ештеңе айта алмайды. Оған оларды кіналаудың өзі қиын сияқты. Кешегі кеңес үкіметі заманындағы қысаң саясат өткенімізді білуге мұрша бермегендін қалай жасыра аламыз. Қазақстанның солтүстігі мен Батыс Сібір өлкесі орта ғасырда біріңғай саяси-этника- лық аумақ болған. Керейдің тайпасының Тайбұға әулеті негізін қалаған, тарихта «Сібір хандығы» деп аталатын мемлекет аумағында тек керейлер

  • ҚОЖАБЕРГЕН БАТЫР

    Бахыт Еженханұлы тарих ғылымдарының докторы , «Қожаберген батыр» кітабының авторы 1756-1767 жылдарда қалыптасқан мәнжу-қытай мұрағат құжаттары негізінде 1. Кітабымызға енгізілген Қожаберген батырға қатысты тарихи құжаттар Қолыңызға тиген бұл кітап абақ крейдің шыбарайғыр руынан шыққан Қожаберген батырдың 1756-1767 жылдары аралындағы тарихы туралы сыр шертетін, өз дәуірінде қалыптасқан нақты мұрағат құжаттар негізінде жазылған. Кітап үш бөлімнен тұрады: 1. Аталмыш тарихи кезеңде қалыптасқан қазақ-цин қарым-қатынасы және ондағы Қожаберген батырдың ықпалы сынды тақырыптарға арналған зерттеулер; 2. Қожабергенге қатысты мәнжу-қытай тілдерінде қалыптасқа нақты мұрағат құжаттардың қазіргі қазақ тіліне аудармалары (тарихи-деректанулық ғылыми талапқа сай, мұнда мәнжу тілдегі құжаттардың транскрипциялары да берілген); 3. Құжаттардың факсимиле көшірмелерінің таңдамалы топтамасы. Кітапқа жалпы 70 құжат енгізілді. Уақыт жағынан айтқанда, бұл

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: