|  | 

Руханият

Өмірден кім өткенін білесіз бе?

Айналасына шуақ шашып жүрушi едi

Өмірден кім өткенін білесіз бе?

Көрнектi әдебиетшi-ғалым, сыншы, филология ғылымдарының докторы, профессор, қадiрмендi ұстаз Тұрсынбек Кәкiшев өттi дүниеден. 89 жасқа қараған шағында.
“Бiз – ең алдымен Кәкiшевке қарыздармыз!”. 1970 жылдан кейiн ҚазҰУ-дың филология факультетiн бiтiрген әдебиетшi-ғалымдардың басым көпшiлiгi осылай дейдi. Неге? 1968 жылдан бастап өмiрiнiң соңына дейiн ҚазҰУ-дың филология факультетiнде ұстаздық еткен Тұрсынбек Кәкiшев университет бiтiрген өзiнiң талант­ты шәкiрттерiн әр жыл сайын Алматыға алып қалуға тырысатын. “Ауылда жүрiп сен ғылыммен қалай айналысасың? Әдебиетшi болу үшiн әдеби ортада жүру керек!” деп және ерiнбей-жалықпай зыр жүгiрiп, беделiн салып, бiр шәкiртiн – Әдебиет институтына, екiншi шәкiртiн – Тiл бiлiмi институтына, үшiншiсiн – әдеби журналға, төртiншiсiн әдеби музейге орналастыратын. “Филология факультетiнде қыздар көп оқыды ғой, қайбiр жылы едi, осы факуль­теттi 9 жiгiт бiтiрдi, соның 8-iн Алматыға алып қалып, бәрiн де әдебиетшi қылып шығардым ғой…” деушi едi Тұрсынбек ағамыздың өзi де ағынан жарылып. Т.Кәкiшевтiң Алматыға алып қалған жiгiттерiнiң денi – қазiргi күнi iрi әдебиет­шi­лер. Қазақ әдебиеттануының көшiн өгiздей өрге сүйреп келе жатқан да– осылар.
Айналасына ұдайы шуақ шашып, жақсылық жасап, iзгiлiк сеуiп жүретiн Т.Кәкi­шев­тiң артында үлкен мұра қалды. Ол тек бiр ғана Сәкен Сейфуллин туралы 12 кiтап жазыпты. Соның iшiнде “Сәкен сүйген сұлулар”, “Мағжан – Сәкен”, “Тар жол, тайғақ кешудiң” тағдыры” –бертiнде жазылған дүниелер. Бұдан өзге еңбектерi (“Қазақ әдебиетi сынының тарихы”, “Сәбең әлемi”, “Санадағы жаралар”, “Кер заманның кереғар ойлары” және т.б.) қаншама?! Мұның бәрi де – құнды дүниелер. Әсiресе, дере­гiмен. Нақты дерекке жүгiнуiмен әрi жүйелеуiмен.
Тұрсынбек Кәкiшев – қазақ сыншыл ойы­ның iрi өкiлдерiнiң бiрi. Көрнектi ғалымның есiмi мен еңбегiнiң де қазақтың сыншыл ойы­мен бiрге мәңгi жасай беретiнiне сенiмiмiз кәмiл.

“Жасалаштықтар”.

Related Articles

  • Тоқаев мырза тіл жайлы тағы бірдеңе депті 

    Тоқаев мырза тіл жайлы тағы бірдеңе депті 

    Zhalgas Yertay Орыс тілінің мәртебесін еш төмендетпедік, оның бәрі күңкіл сөз деген екен. Қазақ тілінің де мәртебесі төмендеді деп байбалам салмаңдар деп ұрсыпты. Алдымен жауабы жоқ сұрақтардан бастайық. Тоқаев мырза, егер ештеңе өзгермесе, онда “тең” сөзінің “қатарға” ауысуы жай көз алдау әрекеті ме? Қоғамдағы градусты басуға талпыныс қана ма? Қазіргі мемлекеттік бюрократиялық аппараттың статус-квоны сақтап қалуға тырысуы деп бағаласа бола ма? Енді Тоқаев мырзаның әр сөзіне тоқталсақ.“Жаңа Конституция мәтінінің ресми құжат ретінде қазақ және орыс тілдерінде жариялануы көп нәрсені аңғартпай ма? Бұл жерде түсініктеме беріп, ақталудың өзі артық”Иә, қазіргі қазақ тілінің проблемасы да сол – қазақ тілі мен орыс тілінің құқықтық теңдігі мемлекеттік тілді кемсітіп тұр. Өйткені бюрократия құжаттарды орысша әзірлеп, кейін

  • Конституцияда қазақ тілін мемлекеттік әрі ресми тіл етсек, басқа тілдердің құқы шектеле ме?

    Конституцияда қазақ тілін мемлекеттік әрі ресми тіл етсек, басқа тілдердің құқы шектеле ме?

    Бұған нақты жауап – жоқ, бұл шешімнен ешбір тілдің, соның ішінде, орыс тілінің де құқы шектелмейді. Неге? Өйткені конституциядағы мемлекеттік тіл мәртебесі биліктің жұмыс тілін ғана реттейді. Ол норманың қарапайым адамдардың қатынас тіліне қатысы жоқ. Яғни, мемлекеттік тіл – мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару ұйымдары жұмыс істейтін тіл деген сөз. Бұл шешім орысша сөйлейтіндердің құқығын шектемейді, орысша сөйлеуге тыйым салмайды. Қарапайым адамдар үйінде, қоғамдық орындарда, бизнесте, медиа мен мәдениет ошақтарында қалаған тілінде сөйлей де, жұмыс істей де алады. Бұған конституцияның басқа баптары нақты кепіл болып отыр. Ал жаңа конституцияда 9-баптың 2-тармағы қазіргі күйінде қалса, бұл – қазақ тілінің құқығын шектейді. Себебі мемлекеттік органдар құжаттарды өздері үйренгендей алдымен орысша жазып,

  • Қазіргі биліктің ең үлкен қорқынышы…

    Қазіргі биліктің ең үлкен қорқынышы…

    Zhalgas Yertay Конституциядан орыс тілін алып тастасақ, Ресей бізге соғыс аша ма? Билік осылай қорқыта бастады. Бірақ ол сұраққа қысқа жауап – жоқ. Себебі, Ресейге қарсы Әзірбайжан да, Армения да неше түрлі әрекетке барды, барып та жатыр, бірақ оларға қазір соғыс қаупі төніп тұрған жоқ. Бұл әдісті саяси манипуляция дейді, шын мәнінде, бұны қазіргі статус-кво жағдайын сақтап қалғысы келетін жүйенің асығыс ойлап тапқан аргументі деуге болады. Ойлап көріңізші, Ресейге біздің мемлекеттік органдар қай тілде іс-қағаз жүргізетіні емес, лоял болғанымыз керек. Ендеше, Ресей біздің лоялдығымызды сақтап қалғысы келсе, конституциядағы тіл мәселесіне қарсы болмауы керек. Себебі бұл ішкі тұрақтылық мәселесі. Дені сау елдің билігі өз көршісіне осындай қарсы аргумент айтар еді. Енді

  • Тек тілге байланысты…

    Тек тілге байланысты…

    Қазақ Республикасында бір ғана мемлекеттік тіл бар. Ол- қазақ тілі. Қазақ тілінен басқа ешбір екінші тілге мемлекеттік мәртебе берілмеуі керек! Отыз жылдан астам уақыттан бері геосаяси ахуалды сылтауратып келдік. Енді біздің де мінезімізді һәм мысымызды көрсететін уақыт келді. ҚР-ның азаматы һәм салық тапсырушы қатардағы тұрғыны ретінде талап етемін! Алдағы бес жылда Қазақ Республикасында елеулі демографиялық өзгерістер болады. Атап айтқанда 2030 жылынан кейін қазақтардың республикадағы жалпы үлесі 80-85% ке дейін артады. Славян халықтарының өсімі азайып 10%-ға дейін түседі. Есесіне елдегі түркітілдес өзбек, татар, ұйғырлардың өсімі еселеп өсіп тіпті 10-15 жылда орыстардың орнын басып озуы мүмкін. Сол кезде Қазақ Республикасындағы жалпы түркітілдес халықтардың үлес салмағы 85-90% ке жетеді. Нәтижесінде қазақ мектептерінің саны,

  • Мемлекеттік тіл: Қауқарлы ма, әлде әлі де декларация ма?

    Мемлекеттік тіл: Қауқарлы ма, әлде әлі де декларация ма?

     Серік Ерғали Суреттер: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz сайттарынан алынды. Ата Заң жобасының талқысы Қазақстандағы ең сезімтал, ең ұзақ талқыланып келе жатқан мәселенің бірі — мемлекеттік тілдің нақты мәртебесі. Конституцияда қазақ тілі мемлекеттік тіл деп жазылғанына отыз жылдан асты. Алайда қоғамдағы шынайы сұрақ әлі де ашық: қазақ тілі — басқарудың тілі ме, әлде символдық мәртебедегі тіл ме? Тіл мәселесі неліктен шешілмей келеді? Себебі біз ұзақ уақыт бойы тілге: – мәдени құндылық ретінде ғана қарап келдік; – оны мемлекеттік басқару тілі ретінде нақты бекітпедік. Нәтижесінде: – Конституцияда бір мәтін, – тәжірибеде басқа жағдай қалыптасты. Бұл қайшылық тілдің емес, конституциялық айқындықтың әлсіздігінен туындады. 9-баптағы басты түйін Жоба бойынша: 1. Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі – қазақ тілі. 2. Мемлекеттік ұйымдарда

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: