Алтайдың Саңылағы

| Dec 17, 2015

Түс мезгілінде Зуқа Батыр, үйдің қасында атын ерттеп тұрған ұлын іздеп жүрген болып; “Әй Шәми, шешең шақырып жатыр үйге жүр!” дейді.
Атасының кіші-кірім жұмыстарға жіберетініне үйреніп алған Шәми үйге кіріп отбасына келіп бір дізелеп отыра қалады. Анасы Қызыке оның алдына бір табақ қуырдақты әкеп қояды. Шәми әптен қарның тойғызған соң Зуқа Батыр үйге кіреді де бәйбішесі Қызыкеге, “қуырдақтың майын маған әкеп бер!” дейді. Қызыке анамыз бір тостаған майды отағасына әкеп береді. Зуқа атамыз майлы сорпаны бір ұрттап болған соң Шәмиге беріп мынаны жұтып ал дейді.
Ол кезде Шәмимен ағасы Шәдет, атасы не айтса соны істей береді екен. Өйткені өзінен үлкен ағалары Шәймәрдәнмен Насырдай бола алсақ бізде әкеміздің қасында отырамыз дейді екен. Сонымен қарнын әптен тойғызған Шәми, шыныдағы майды көзін жұмып тұрып алып жұтып алады.
Сөйтіп Зуқа атамыз екінті мезгілінде Шәмиді Көктоғайдан қызы Рақиманың үйіне тігім машинкасын алып келуге аттандырады да ертең осы уақытқа шейін үйге орал дейді.
Екі ауданның арасы екі тәулік жол екен. Зуқа атамыз Шәмиді сынап бір тәулік уақытқа шейін келесін дейді.
Сонымен Шәми Хажы атамыз әлгі ерттеген жирен қасқа атына мініп екінті мезгілінде жолға аттанады. Түн ортасында бір жерге келгенде қатты боран соғып, қара тұман болып кетеді. Астындағы аты да тоқырап жүре алмайды да ықтасынға келіп тыңданып отырады.
Ай қараңғы түнде Шәми ата, осында тоқтап, демалып ұйықтап қалады. Бір заматта қасындағы жирен қасқа аты Шәми атамызды мұрнымен түрткілейді. Бұдан ояна келсе таң атып қалыпты. Ұшып-тұрып қайта жолға шығып, екінтімен намазшам арасында әрең әпекесі Рақиманың үйіне келеді. Әпекесі оны тамақтандырып болған соң Шәми атамыз ерте жатып қалады. Таңертен ерте тұрып, тігім машинкасын алады да қайта жолға шығады. Сонымен екі тәулікті асқанда ауылына таяйды.
Зуқа Батыр, ұлының енді келеді деген уақытында бір төбеге шығып аңдып отырады. Қас қарая Шәми атамыз да көрінеді. Ауылдың шетіне таяғанда жирен қасқа аты жерге шөгіп жүре алмай жығылады. Онымен бірге Шәми атамыз бірге құлайды.
Осыны көріп отырған Батыр Зуқа бабамыздың ұшып түрегелгенін көрген қасындағы ығай-сығайлар, Шәмидің қасына шауып барады. Сонда Шәми талықсып жатса да атының мойнын сипап тұр екен.
Әлгі ығай-сығайлар кейіндеп тұрып екеуінің қимылына қараса, қызыл жирен ат қайта түрегеліп Шәмиге тағзым еткендей алдына келіп жүгініп тұр екен.
Жаңағы жетіп келген жолдастардың біреуі атты жетектеп, ал біреуі болса Шәмиді өзі аттарына міңгізіп үйге алып келеді.
Шәми атамның осы “жирен қасқа” аты Алтайдан Баркөлге келген жылдары қартайып өлген екен. Осы ат туралы бір әңгімені тағы айта кетейін:
Бір соғыс кезінде Шәми Хажы атамыз жардың астында жауға оқ жаудырып жатқанда жирен аты да осында оны аңдып тұрады. Мылтық дауысының көбейіп, иесінің жауға төтеп бере алмайтынын білген жирен қасқа ат, Шәмидің қасына кісінеп келіп сүйемелдеп жата қалады. Шәми атамыз атына міне сала жирен қасқа аты оны ала жөнеледі де бір төбешіктің артына айналып кетеді. Шәми атамыз осында тағы бір жардың астына тасаланып жатып жауға оқ жаудырады.

Kuddüs Çolpan

Тұрсын Жұманбай «Үйсінбай кітабы»

kerey.kz

Бұл Дағандел, Бақанас өлкесінен шыққан би Үйсінбай Жанұзақұлы хақында құрастырылып жазылған кітап. Тың толықтырылған еңбекте болыс Әлдеке Күсенұлы, Дағанделі болысының басшылары мен билерімен қатар Әбдірахман Әлімханұлы Жүнісов сынды айтулы тұлғалар жайлы әңгіме қозғалған. Олардың ел алдындағы еңбектері, билік, кесім – шешімдері, халық аузында қалған қанатты сөздері мен өмір жолдары, ата – тек шежіресі қамтылған. Сонымен қатар мұрағат деректеріндегі мәліметтер келтірілген. Кітапқа есімі енген ерлердің заманы, үзеңгілес серіктері туралы жазылған кей мақалалар, жыр –дастандар, үзінділер енген. Кітап қалың оқырман қауымға арналған. Тұрсын Жұманбай «Үйсінбай кітабы», - Жебе баспасы, Шымкент қаласы.134 бет толық нұсқасын төмендегі сілтеме арқылы оқи аласыз. Үйсінбай кітап kerey.kz
Зеленскийдің “жалғыз сенері әрі оң қолы”. Андрей Ермак кім?

kerey.kz

Рэй ФЕРЛОНГ Андрей Ермак (сол жақта) пен Украина президенті Владимир Зеленский (оң жақта). 2019 жыл. Андрей Ермак ұшақтан түсе сала өзінің бастығын құшақтады. 2019 жылы қыркүйекте президент Зеленскиймен жылы жүздесу жаңадан басталып келе жатқан саяси серіктестіктің басы еді. Бұл – Ермактың Ресей түрмесінде отырған 35 украиналықты Мәскеуден алып келген сәті. Ал 2020 жылы Ермак Зеленский әкімшілігінің басшысы болды. Бірақ Украинадағы жемқорлық шуынан кейін оның қызметіне жұрттың назары ауды. Себебі Ермак Украина энергетикалық инфрақұрылымына бөлінген қаржы жымқырылған коррупция схемасында негізгі рөлде болған деген ақпарат тараған. Бірақ тергеушілер бұл жайттың жай-жапсарын толық ашқан жоқ. Ермактың өзі Азаттықтың Украина қызметінің ресми сауалдарына жауап берген жоқ. Сонымен Зеленскийдің кеңсесін басқарып отырған Ермак кім? ТЕЛЕВИДЕНИЕДЕН
«Алғашқы кітап» деректі бейнефильмі

kerey.kz

Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Мәдениет комитетіне қарасты Ұлттық киноны қолдау мемлекеттік орталығының тапсырысымен «JBF company» компаниясы Семей қаласында, Шыңғыстау өңірінде, Алматы облысының Жамбыл ауданында «Алғашқы кітап» атты деректі бейнефильм түсіруде. Деректі фильм Абайдың 1909 жылы Санкт Петербургтегі Илья Бораганский баспасында басылған алғашқы шығармалар жинағының жарық көруіне арналады. Ұлы Абай мұрасының қағаз бетіне таңбалану тарихын баяндайды. Қазіргі адамдар бұрынғы уақыттың, Абай заманының нақты, деректі бейнесін, сол кездегі адамдардың әлпетін, киім үлгісін көз алдарына елестетуі қиын. Көпшіліктің ол уақыт туралы түсінігі театр мен кинофильмдердегі бутафорлық киімдер мен заттар арқылы қалыптасқан. Алайда Абай уақытындағы қазақ тіршілігі, қазақтардың бет-әлпеті, киім киісі, үй – жайы, бұйымдары таңбаланған мыңдаған фотосуреттер сақталған. Бұлар Ресей, Түркия, Ұлыбритания
Миллиардер Билл Гейтс бар байлығын Африка елдеріне аудармақ

kerey.kz

Microsoft компаниясының негізін қалаушы және әлемдегі ең бай адамдардың бірі саналатын Билл Гейтс өзінің байлығын қайда жұмсайтынын ресми мәлімдеді. Кәсіпкер Африка елдеріндегі денсаулық сақтау, білім беру және кедейлікпен күрес салаларына шамамен 200 миллиард доллар инвестиция салуды жоспарлап отыр. «Жуырда мен өз байлығымды 20 жылдың ішінде толықтай тарату жөнінде шешім қабылдадым. Қаражаттың басым бөлігі осы жерде, Африкада, түрлі мәселелерді шешуге көмектесуге бағытталады», – деді Билл Гейтс өзінің қорымен бірлескен баспасөз мәслихатында. Басты басымдықтар: – инфекциялық аурулармен күрес (соның ішінде безгек, туберкулез, ВИЧ); – ана мен бала денсаулығын жақсарту; – ауылдық аудандардағы білім беру сапасын арттыру; – таза ауызсу мен санитария инфрақұрылымын дамыту; Билл Гейтс: «Бұл – қайырымдылық емес, бұл – инвестиция.
ШОҚАН УӘЛИХАНҰЛЫ ДЕГЕН ЕКЕН..

kerey.kz

Ел аузында қазақ оқымыстылары айтты деген сөздер аз емес. Белгілі ғалым, этнограф А. Сейдімбек құрастырған тарихи тұлға, асқан оқымысты Шоқан бабамыздың тапқыр сөздерін назарларыңызға ұсынамыз. * * * Омбыға оқуға жүрер алдында бала Шоқан әкесінің ел іші мәселесін шешудегі кейбір өктем, ожар қылықтарына көңілі толмай, «оқуға бармаймын» деп қиғылық салса керек. Тіптен көнбей бара жатқан баласын қатал Шыңғыс жәрдемші жігіттеріне байлатып алмаққа ыңғайланып: «Шықпаса көтеріп әкеліңдер, арбаға таңып аламыз!» − дейді. Сонда дәрмені таусылған Шоқан әкесіне: «Байлатпа! Абылай тұқымынан байланғандар мен айдалғандар жетерлік болған!» − деп тіл қатады. Бала да болса ақиқат сөзді айтып тұрған баласынан тосылған әке дереу Шоқанды босаттырып жібереді. * * * Петербургте Сыртқы Істер министрлігінің бір