| 
  • كوز قاراس

    ۋكراينا اسكەرىندەگى قازاق: ەكى بالامنىڭ بويىندا ۋكراين قانى بار، ولاردى قورعاۋ – پارىزىم

    ءسانياش تويكەن رەسەيدىڭ ۋكرايناعا باسقىنشىلىعى كەسىرىنەن قيراعان تۇرعىن ۇيلەردىڭ قاسىنان ءوتىپ بارا جاتقان رەسەيشىل كۇشتەر اسكەري تانكى. پوپاسنايا قالاسى، لۋگانسك وبلىسى، ۋكراينا، 26 مامىر 2022 جىل. ارقالىقتىڭ تۋماسى، ۇلتى قازاق جاسۇلان دۇيسەمبين ءۇش جىل بۇرىن ۋكرايناعا كوشىپ بارىپ، قازىر سول ەلدىڭ اسكەرى ساپىندا رەسەي باسقىنشىلىعىنا قارسى كۇرەسىپ ءجۇر. ۋكراينالىق ايەلمەن شاڭىراق قۇرعان دۇيسەمبيننىڭ ەكى بالاسى بار. ول الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى پاراقشالارىندا مايدانداعى احۋال، قازاقستانداعى ساياسي جۇيە تۋرالى وي-پىكىرىن ءجيى ءبىلدىرىپ تۇرادى. جاسۇلان دۇيسەمبين ۇرىس دالاسىندا ۋاقىت تاۋىپ، ازاتتىققا سۇحبات بەردى. ء“ومىر بويى جالدامالى پاتەردە تۇردىق” ازاتتىق: جاسۇلان، ءوزىڭىز تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز، نەمەن اينالىساسىز، ماماندىعىڭىز قانداي؟ ۋكراينا اسكەرى قاتارىندا رەسەي باسقىنشىلىعىنا قارسى كۇرەسىپ جۇرگەن قازاق جاسۇلان دۇيسەمبين. جاسۇلان دۇيسەمبين: ارقالىق قالاسىندا تۋىپ-ءوستىم. 1999 جىلى

    817
  • تاريح

    احمەتتانۋشى جازۋشىنىڭ جاڭا كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى

    مادەنيەت جاڭالىعى ۇلت ۇستازى، الاش كوسەمدەرىنىڭ ءبىرى احمەت بايتۇرسىنۇلىنىڭ تۋعانىنا 150 جىل تاياۋدا  الماتىداعى  ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا  اقىن، جازۋشى جۇمات انەسۇلىنىڭ «تاريحي حيكاياتتار» اتتى كىتابىنىڭ  تۇساۋكەسەرى ءوتتى. بۇل كىتاپ  قازاق ءالىپبيى مەن گرامماتيكاسىنىڭ، ادەبيەتتانۋ عىلىمدارىنىڭ نەگىزىن قالاعان، الاش كوسەمدەرىنىڭ ءبىرى احمەت بايتۇرسىنۇلىنىڭ  1919-1920- جىلدارى العاشقى قىرعىز قازاق اۆتونوميالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرىلۋىنا سىڭىرگەن زور قايراتكەرلىك قىزمەتى  بايان ەتىلگەن. جاڭا كىتاپتىڭ اۆتورى ۇلت ۇستازى ا.بايتۇرسىنۇلىن  ۇنەمى ۇلىقتاۋىمەن وقىرماندارعا جاقسى ءمالىم. جۇمات انەسۇلىنىڭ احمەت بايتۇرسىنۇلىنىڭ  ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىن، الاش قوزعالىسى مەن پارتياسىنىڭ تاريحى بايان ەتىلگەن « ماقتانىشى ەلىمنىڭ»، ۇلتىنا عۇمىرىن ارناعان تۇلعا»، «الاش تۋىن كوتەرگەندەر اتتى  تاريحي كىتاپتارى ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ  كاتالوگىنا ەنگەن. جاڭا كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرىنە  بەلگىلى اقىن ايان نىسانالين، بەلگىلى جازۋشى ، «بالبۇلاق» جۋرنالىنىڭ

    86
  • تاريح

    يتەل(اتيل، يتەل، يدەل، ەدىل) قاعان

    يتەل(اتيل، يتەل، يدەل، ەدىل) قاعان يتەل قاعان كوكبورع اتالعان تۇستا، كوكبورع اتى كوكبۇلاق بولىپ تارالعان تۇستا… ەۋروپاعا اباق تاڭبا كوتەرىپ بارعان ۇلى اباقتى اتانىپ، كەيىن كەلە ۇرپاعى اقباقتى بوپ ەستە قالاتىن. اقباقتىدان ەسەن تۋدى دا، ەسەن-اباقتى دەلىنگەن، ەسەن-اباقتى ەسەنباقتى بولىپ كارپاتتىڭ يىعىنا كومىلگەن…. يتەلدەردىڭ جارتىسى ورال تاۋدا تۇرادى، يتەلدەردىڭ جارتىسى التايدا ءىشىپ بۇلاعىن… ءبىرى باشقورت ىشىندە، ءبىرى قازاقتىڭ قوڭىر تۇسىندە، ۋلاپ-شۋلاپ شىعادى… قۋرايدان تارتىپ قوڭىر كۇي، تارقاتىپ ءىشىپ قۇمارىن… ەدىلدەن الاقانىمەن كوسىپ ىشكەن كەزدەرىن ەسكە اپ، سەلكىلدەپ بيلەر “جورعاعا” قوزعالتىپ اباق تۇمارىن… مىنە، وسىلاي ورمان ەلىنەن تاراعان سۇلۋ تاريح، يتەل قاعاننىڭ اتتارى دالا كىلەمىن تۇياعىمەن سىرعىتىپ اعىلىپ… كوكبورى مۇباراك قيزاتۇلى

    272
  • تاريح

    يتەلى – كەرەي مەن ۋاقتىڭ ەڭ ەسكى رۋى

    وتكەندە «”ۆ”دىبىسىنىڭ ءومىرى» اتتى ماقالامىزدا يتەلى، مولقى اتاۋلارىنىڭ ءبورى ۇعىمىمەن تىعىز قاتىستىلىعى تۋرالى ءماندى دە،ماعىنالى اڭگىمە ايتقانبىز. سونى قايىرا ۇسىنامىز. كوك-ۆولك(كوك ءبورى) اتاۋى ۋاقىت وتە كەلە كوكبۇلاق بولىپ ايتىلىپ، يتەلى شەجىرەسىنىڭ نەگىزگى اتاۋىن تۇلعالاندىرعان. كوك ءبورى سوزىنەن شىققان كوكبۇلاقتى كوشپەندى ومىردەگى ءبورىنىڭ اتىن تىكە اتامايتىن ادەت بويىنشا، كوكبۇلاقتىڭ تۇقىمدارىن “يت ەلى” اتاپ كەتكەن. ەندى وسى اقمەرگەن(كۇيىك), اقباقتى، اقمالاي(تىنىبەك) دەپ تانىلعان ءۇش يتەلىنىڭ اتاسى بولعان كوكبۇلاقتىڭ احمەتالى، اقبەردى دەگەن ەكى ۇلىنىڭ ىشىندە، احمەتالىدەن ۇشەۋى تارايدى. كوكبۇلاقتىڭ كەلەسى ءبىر ۇلى بولعان اقبەردى اتاۋىنا كەلسەك، اح-بورت(اقبورى) دەگەن ءسوزدىڭ كەڭىتىپ ايتىلۋىنان كەلىپ شىققان. قازاقتىڭ الاشا رۋى اقبەرلى، توقبەرلى دەگەن ەكى ۇلكەن تارماققا بولىنەدى. ياعني، اق ءبورىلى، توق ءبورىلى دەگەن ماعىنالاردا. وسى توقبورلىدەن بورىشە تۇقىمى

    121
  • تاريح

    تۇعىرىل حاننىڭ الەمدى بيلەگەن ۇرپاقتارى

    تۇعىرىل حاننىڭ نىلقى شامعۇن(سانعۇن), ەكە(ۇكى), تايبۇعا دەگەن ءۇش ۇلى بولدى. نىلقى شامعۇننان تاراعان اۋلەت تورعاۋىت، قالماق، اباق-ساحارا قاتارلى وردالاردىڭ بيلەۋشىلەرى بولسا، تايبۇعادان تاراعان اۋلەت ءسىبىر، تومەن حاندىقتارىن بيلەدى. تۇعىرىل حاننىڭ ءىنىسى جاقا قامبىنىڭ قىزىنان تۋعان جيەندەر ۇلى موعول ورداسىن، قىتايدى، يراندى بيلەسە، ءوزىنىڭ قۇلاعۋدان تۋعان جيەندەرى يراندى تاعى دۇبىرلەتتى. تۇعىرىل حاننىڭ ۇرپاقتارىنان قازان، قاجى-تارحان(استراحان), قاسىم حاندىقتارىنىڭ تاعىنا وتىرعاندار دا بولدى. قىرىم حاندىعىن بيلەگەن تۇعىرىل حان ۇرپاقتارى تۇتاس جوشى ۇلىسىنداعى بارلىق حاندىقتاردى شەڭگەلىندە ۇستادى. جوشى ۇلىسىنان شىققان حاندىقتاردىڭ تاۋەلسىزدىگىن قورعاۋ جولىنداعى شايقاستاردى ۇيىمداستىرۋشى بولدى. قىرىم حاندىعىن بيلەگەن تۇعىرىل حاننىڭ ۇرپاقتارى قىرىم حاندارىنىڭ ەسىمىنىڭ بارىندە كەرەي قوسىمشاسى بار. بۇل تۋرالى ورىس زەرتتەۋشىلەرى ەكىگە جارىلادى. ءبىرى، قاجى -كەرەيدى تۇعىرىل حان اۋلەتىنەن دەسە، ءبىرى

    95
  • kerey.kz TV

    زامانبەك نۇرقادىلوۆتىڭ ۇلى اكە كەگىن قايتارماقشى

    ——————- «سەنى ءولتىرۋ شىبىننان دا وڭاي»: نۇرقادىلوۆتىڭ ۇلى قۇپيانىڭ شەتىن 17 جىلدان كەيىن شىعاردى (ۆيدەو) اۆتورى: نۇرلان ءالينۇر، 03.03.2022, “تۇركىستان” گازەتى زامانبەك نۇرقادىلوۆتىڭ ۇلى قايرات نۇرقادىلوۆ «ۋاقىت كورسەتەدى» باعدارلاماسىنا العاش رەت سۇحبات بەرىپ، 17 جىل بويى ايتپاعان قۇپياسىن جاريالادى دەپ حابارلادى turkystan.kz. ونىڭ ايتۋىنشا، ەندى اكەسى زامانبەك نۇرقادىلوۆ تۋرالى بار شىندىقتى ايتۋدىڭ ءساتى كەلگەن. شىندىقتى ايتۋ مەنىڭ پارىزىم دەپ سانايدى. «اكەم ساياساتتىڭ قۇربانى بولدى. ەكى رەت جۇرەگىنەن، ءبىر رەت ماڭدايىنان اتىپ، ءوز-وزىنە قول جۇمسادى دەگەنگە كەلىسپەيمىن. قايتىس بولعاندا دەپارتامەنتتەگىلەر مەنى جابىرلەنۋشى بولىپ، بارلىق ساراپتاما قۇجاتتارعا سەن قول قوياسىڭ دەدى. ءبىر جۇما وتكەننەن كەيىن پالتو كيگەن ۇزىن بويلى ورگانداعى ەكى جىگىت كەلدى. ولار «ءوز-ءوزىن ءولتىردى بولادى، سۋيتسيد دەپ جازامىز، سەن سوعان

    798
  • جاڭالىقتار

    تۋ ۇستاعان قازاق ءتىرى

    كەڭ تاراعان سۋرەتتىڭ كەيىپكەرى بەرىك ابىشەۆ قازىر الماتىدا اۋرۋحانادا جاتىر. 6 قاڭتار كۇنى اعاسى زۆانداعان كەزدە، بەرىكتىڭ تەلەفونىن بوتەن بىرەۋ كوتەرىپ، “مەن ونى اتىپ تاستادىم!” دەگەن. باۋىرلارى بىرنەشە كۇن ىزدەپ، 8 قاڭتار كۇنى 12-اۋرۋحانادا وپەراتسيادان كەيىن ەس-ءتۇسسىز جاتقان جەرىنەن تاۋىپتى. سودان بەرى اعاسى ەريك ابىشەۆ ونىڭ جانىندا. ەسىن جيعان سوڭ پوليتسيا الىپ كەتە مە دەپ قورقادى جانە جۇرتشىلىقتان قولداۋ كۇتەدى. سۋرەتتە تۋ ۇستاپ جۇرگەن بەرىك ەكەنىنە سول كەزدە جانىندا بولعان ادامدار كۋا دەيدى ول. ارى قاراي ەرىكتىڭ تەلەفون ارقىلى ايتقان اڭگىمەسى. “مەنى، اپكەمدى تانىپ وتىر. بىراق كەشە دوسى كەلىپ ەدى، ونى تانىمادى. ەشتەڭە ەسىندە جوق. قۇلاعى دۇرىس ەستىمەي قالعان. سۇيەمەلدەۋمەن اقىرىن جۇرەدى، تاماق ىشەدى. دارىگەرلەر بەرىككە وق ەمەس، جارىقشاق تيگەن،

    421
  • جاھان جاڭالىقتارى

    توماس يسيدور نوەل سانكارا..

    بۇل –توماس يسيدور نوەل سانكارا..، بۋركينا-فاسونىڭ پرەزيدەنتى. ول ەل باسقارىپ تۇرعان شاعىندا ءوزىنىڭ اسكەري شەنىنە ساي بەرىلەتىن 450$ ايلىقپەن كۇنەلتكەن. ال، پرەزيدەنتتىگى ءۇشىن بەرىلەتىن 2000$ جالاقىنى جەتىمدەر ۇيىنە اۋدارىپ وتىرعان. ونىڭ بيلىك باسىندا جاساعان ەلەۋلى وزگەرىسى – مەملەكەتتىك شەنەۋنىكتەردىڭ جاسىرىن تابىستارى مەن ۇرلىقى ەسەپ-شوتتارىن اشكەرەلەپ، ولاردى حالىققا شىنايى قىزمەت ەتۋگە ماجبۇرلەدى. جانە، كەيىن ءوزىنىڭ وسى ءىسى ءۇشىن تاعىنان دا، باسىنان دا ايىرىلدى… ارام نيەتتىلەر سانكارانى تاقتان تايدىرىپ، تابان استىندا ءولتىرىپ تاستاعاننان سوڭ، ەل الدىندا اقتالماق بوپ ونىڭ بار بايلىعىن قوپارعان ەكەن..، سويتسە، ول بايعۇس ءوزى بيلىك قۇرعان كەزدە پرەزيدەنت بولماي تۇرىپ ساتىپ العان ەسكى “پەجوسى” مەن مۇزداتقىشى بۇزىلعان ەسكى توڭازىتقىشى، 3 گيتاراسى مەن 4 ۆەلوسيپەدىنەن باسقا دۇنيە-مال جيناماعان كورىنەدى… سانكارا

    85
  • سۇحباتتار

    بوكەيحانوۆ جايلى كىتاپ جازعان رەسەيلىك تاريحشى: مۇنداي ءىرى تۇلعا كەز كەلگەن ۇلتتا كەزدەسە بەرمەيدى

    ەلنۇر ءالىموۆا “الاشوردا” اۆتونومياسى ۇكىمەتىنىڭ توراعاسى ءاليحان نۇرمۇحامەدۇلى بوكەيحانوۆ. قازاقستاندا الاش اۆتونومياسى ۇكىمەتىنىڭ توراعاسى ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ تاريحي ءرولى جەتكىلىكتى دەڭگەيدە باعالانباعان. وتكەن عاسىردا ءومىر سۇرگەن مەملەكەت قايراتكەرى تۋرالى كىتاپ جازعان رەسەيلىك عالىم، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ۆيكتور كوزودوي وسىلاي دەيدى. ازاتتىق كىتاپ اۆتورىمەن بىرگە بوكەيحانوۆتىڭ ومىرىندەگى كوپشىلىككە بەلگىسىز فاكتىلەردى تەرىپ، تاريحشىدان رەسەي ساياساتكەرلەرى كورشى ەلگە جەرگە بايلانىستى تالاپ ايتا باستاعان تۇستا قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىگىن قورعاپ پىكىر بىلدىرۋگە نە سەبەپ بولعانىن سۇرادى. “اليحان بۋكەيحانوۆ: چەلوۆەك-ەپوحا” ء(“اليحان بوكەيحانوۆ: ءداۋىر ادامى”) – “الاش” قوزعالىسىنىڭ كوشباسشىسى، پۋبليتسيست، مەملەكەت قايراتكەرى تۋرالى رەسەيلىك عالىمنىڭ قالامىنان تۋعان ءبىرىنشى كىتاپ. ۆيكتور كوزودوي ءاليحان بوكەيحانوۆ تۋرالى مونوگرافياسىن ءوز قارجىسىنا باسىپ شىعارىپ (تيراجى – مىڭ دانا), سەمەي، پاۆلودار، نۇر-سۇلتان، قاراعاندى جانە الماتى

    891
  • مادەنيەت

    بيبىگۇل تولەگەنوۆا اتىنداعى حI حالىقارالىق ۆوكاليستەر بايقاۋى باستالدى.

    بيبىگۇل تولەگەنوۆا اتىنداعى حI حالىقارالىق ۆوكاليستەر بايقاۋى باستالدى. حالىقارالىق بايقاۋعا 11 ەلدەن ءوتىنىم تۇسكەنمەن، الەمدىك پاندەمياعا بايلانىستى شەتەلدىك قاتىسۋشىلاردىڭ سانى شەكتەلگەن. بيىل بايقاۋعا 4 مەملەكەتتەن بولەك ەلدىڭ ءار وڭىرىنەن جينالعان وپەرا ونەرىنىڭ جاس ۆوكاليستەرى نۇر-سۇلتاندا باق سىنايدى. بايقاۋدىڭ ادىلقازىلارى دا يتاليا، چەحيا، فرانتسيا، رەسەي سىندى مەملەكەتتەردەن كەلگەن ونەر قايراتكەرلەرى. «الەمدىك پاندەمياعا قاراماستان ۇيىمداستىرۋشىلار بايقاۋدى وتكىزگەنىنە بارلىق قاتىسۋشىلار قۋاندى. ويتكەنى كوپتەگەن ءىس-شارالار توقتاتىلىپ، قاتىسۋشىلار، جانكۇيەرلەرى، كورەرمەندەر وفلاين شارالاردى، ادەمى وپەرا ونەرىن ساعىندى»، – دەدى رف ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ت.د نوۆيچەنكو. چەحيادان كەلگەن مەيمان، ادىلقازى مۇشەسى، پراگا وپەراسىنىڭ ءسوليسى، كومي رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىق ءارتىسى دامير باسىروۆ «مۇنداي بايقاۋلار جاڭا ۇرپاققا مادەني-ادامگەرشىلىك تاربيە بەرۋ ءۇشىن اسا قاجەت. ءبىز جاڭا دارىن يەلەرىن انىقتاپ، تانىتۋ ءۇشىن

    78
load more

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: