| 
  • مادەنيەت

    قۇرالايدىڭ سالقىنى امالى قالاي شىققان…

    Edil Alash ۇلان عايىر ايماقتار قىستان ەندى شىعىپ جاتقاندا، وڭتۇستىك جۇرتشىلىعى جازعى كيىمگە اۋىسىپ الادى. دەسە دە قازىرگىدەي مامىردىڭ ورتا تۇسىنان باستاپ جەڭىل كيىمدىنىڭ ءبارى اھىلاپ-ۇھىلەپ، تۇماۋراتىپ قالادى. «جاز كەلگەندە سالقىنداعانى نەسى» دەيتىندەر دە بار. بۇعان سەبەپ جاستار مەن قالا تۇرعىندارى اراسىندا «قۇرالاي سالقىنى» ۇعىمىنىڭ ۇمىتىلىپ بارا جاتقانى بولسا كەرەك. ايتپەسە جاز ابدەن ءوز تاعىنا وتىرماي، حالىق جىلى كيىمىن تاستاماعان. «قۇرالاي سالقىنى» دەگەن نە؟ قازاق حالقى مامىر ايىنىڭ ەكىنشى جارتىسىندا ورىن الاتىن 2~3 تاۋلىكتىك كۇن سۋىتۋىن «قۇرالاي سالقىنى» دەپ اتاعان. اتالۋ سەبەبى قانداي؟ ۇلكەندەردىڭ اۋزىنان وقتىن-وقتىن ەستىپ قالاتىن بۇل اتاۋ قازاق حالقى ءۇشىن قاشان دا كيەلى سانالعان كيىكتەردىڭ تولدەيتىن مەزگىلىنە بايلانىستى اتالىپ كەتكەن. قۇرالاي ─ كيىكتىڭ ءتولى. اۋا رايى قالاي

    32
  • كوز قاراس

    قوناەۆ پەن نازارباەۆتىڭ ارۋاق تۋرالى كوزقاراستارى

    القيسسا… بۇل كۇندە ءدىني ۋاعىزشىلارىمىز ءار جەردە «ارۋاققا قۇرمەت ەتۋ،  وعان سيىنۋ – اللاعا سەرىك قوسقاندىق»  دەيتىن،  ءتىپتى  «قابىر تۇرعىزباۋ،  ولىكتى جەرلەگەن سوڭ جەردى تەگىستەپ تاستاۋ»،  «جەتى،  قىرقى،  جىلدىعى دەگەندەر شاريعاتتا جوق»، «قۇران باعىشتاماۋ»، ت.ب ءپاتۋالار كوبەيە باستادى. مەن ءدىندار ادام بولماسام دا،  يلام دىنىنە سەنەتىن، وزىمە ءتان كوزقاراسىم، ءارى شامالى ءبىلىمىم بار ادام بولعاندىقتان مۇنداي ماسەلەگە  وز ويىمدى بىلدىرگىم كەلەدى. ويتكەنى،  ماعان تالانتتى جاراتۋشى سىيلاسا،  ءبىلىمدى اتا-انام مەن وسى حالقىم، وسكەن دالام، ورتام بەردى. سوندىقتان جوعارىداعى ماسەلە جونىندە ازداپ تولعانىپ كورەيىن،  ارتىق كەتسەم عاپۋ ەتەرسىزدەر. ارۋاق بار ما؟ « …تاڭعالاسىڭ،  ولاردىڭ ء‹بىز توپىراق بولعان كەزدە، جاڭادان جاراتىلامىز با؟» دەگەن سوزدەرىنە تاڭىرقاۋ كەرەك،  مىنە، بۇلار راببىلارىنا قارسى بولعاندار ءارى بۇلاردىڭ

    109
  • مادەنيەت

    قازاق مەديتسيناسى قۇندى زەرتتەۋ ەڭبەگىمەن تولىقتى

    نۇرگۇل جامبىلقىزى الماتى قالاسى وكج-ءنىڭ №4 كىتاپحاناسىندا استاناداعى «شيپالى» ەمدەۋ ورتالىعىنىڭ باس دارىگەرى، دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ۇزدىگى، م.ع.ك. قايرات ايدارحانۇلىنىڭ ءتورت بىردەي كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى بولدى. كەش بارىسىندا قايرات ايدارحانۇلىنىڭ جەكە ءوزىنىڭ «قازاق ەمشىلىگى»، «ارقا تورىندە»، «سىر مەن ساۋىر اراسى» جانە جازۋشى ءجادي شاكەنۇلىمەن بىرلەسكەن «التاي الىپتارى» اتتى كىتاپتارى كوپشىلىككە تانىستىرىلىپ، كەش قوناقتارىنا دا تاراتىلدى. دارىگەردىڭ كىتاپتارى ءتۇرلى تاقىرىپقا باعىتتالعان. ماسەلەن، «قازاق ەمشىلىگى» كىتابىنا قايرات ايدارحانۇلىنىڭ ۇزاق جىلدارعى ەڭبەكتەرى مەن زەرتتەۋلەرى ەنگىزىلگەن. ودان بولەك، اتالعان كىتاپتا قازاق ەمشىلىگىندە ۇدايى قولدانىلاتىن دارىلەر، تابيعي ەمدەۋ جولدارى توپتاستىرىلعان.  كەشكە مايتالمان اقىن-جازۋشىلار، ەلىمىزگە بەلگىلى باسپاگەرلەر، باق وكىلدەرى مەن قالالىق كىتاپحانا مەڭگەرۋشىلەرى قاتىستى. سونىڭ ىشىندە، بەلگىلى عالىم، مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، اكادەميك ماقسۇت تەمىرباەۆ، مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى،

    71
  • كوز قاراس

    كەلەسى ايدى «كوكەك» دەيىك

    قازاقشا اي اتتارىندا «اپرەل» ايىن «كوكەك» دەيدى. ال «ءساۋىر» قايدان پايدا بولدى؟ ونىڭ تاريحى مىنانداي: 1990 جىلى 24 «اپرەلدە» ارنايى زاڭمەن قازاقستاندا پرەزيدەنتتىك بيلىك ەنگىزىلدى. تۋرا سول كۇنگە قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ ورگانى «حالىق كەڭەسى» گازەتىنىڭ العاشقى سانى جارىق كوردى. بۇرىن «اپرەل» ءسوزى قولدانىلا بەرەتىن. كومپارتيانىڭ قىلىشىنان قام تامىپ تۇرسا دا جاڭا باسىلىمدا اي اتتارىنىڭ قازاقشا بەرىلگەنىن كوڭىلىمىز قالاپ تۇر. الايدا ءبىر اپتاداي عانا بۇرىن ورتالىق كوميتەتتىڭ اپرەل پلەنۋمى وتكەن. ونى قالاي جازامىز؟ «كپسس ورتالىق كوميتەتىنىڭ كوكەك پلەنۋمى» دەسەڭ باس كەتەدى. سودان گازەتتىڭ باس رەداكتورى سارباساقتاەۆ جول تاپتى: «ءساۋىر پلەنۋمى» دەيىك دەپ. وسى تىركەستەگى «ءساۋىر» ءسوزى بىرتىندەپ بارشا باسىلىمدارعا اۋىستى. ودان كەيىن «ورتالىق كوميتەت» تە، «پلەنۋم» دا جويىلدى. بىراق قازاقشا

    91
  • مادەنيەت

    الەمنىڭ ەڭ قۇندى سيرەك كىتاپتارى استانادا

      21 مامىر، 2018. 14:00. استانا.تاۋەلسىزدىك سارايى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن قر ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحاناسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى استاناسىنىڭ 20 جىلدىعىنا وراي «ەل جۇرەگى – استانا» اتتى مەرەكەلەۋ قارساڭىندا «الەم استانالارىنىڭ شەجىرەسى» اتتى حالىقارالىق كىتاپ كورمەسىن وتكىزەدى.          حالىقارالىق كورمەگە الەمنىڭ ەڭ قۇندى سيرەك كىتاپتارى قويىلادى. وسىعان وراي ءىس-شاراعا قاتىساتىن شەت ەلدىك قوناقتارمەن بىرىگىپ ءباسپاسوز-كونفەرەنتسياسى وتەدى. ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىنا قر مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەديۇلى،  يتاليا ەلىنىڭ عىلىمي حاتشىسى ەدۋاردوكانەتتا، يران يسلام رەسپۋبليكاسىنداعى ادام رەسۋرستارىن باسقارۋ جانە دامىتۋ جونىندەگى باسقارما ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارىمەحديمۋساۆي، رەسەي ۇلتتىق كىتاپحاناسىنىڭ مادەني باعدارلامالار دەپارتامەنتىنىڭ كىتاپحانالىق-كورمە جۇمىسى بويىنشا باس مامانىگوز الەكساندر، گەرمانيا رەسپۋبليكاسىنان يرانتانۋ جانە ورتالىق ازيا زەرتتەۋلەرىنىڭ جەتەكشى مامانىتۋلياشەۆا روزا قاتىسادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى

    28
  • جاڭالىقتار

    نازارباەۆ ەندى اپوستروفتى ءالىپبيدىڭ جاڭا نۇسقاسىن بەكىتتى

    قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 2018 جىلدىڭ 19 اقپانداعى قاۋلىسىنا ساي ۇسىنىلعان لاتىن گرافيكاسىنا نەگىزدەلگەن قازاق ءالىپبيىنىڭ جاڭا نۇسقاسى. سۋرەت اقوردانىڭ رەسمي سايتىنداعى قاۋلىعا تىركەلگەن قوسامشادان الىندى. 20 اقپان 2018 جىل. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ لاتىن گرافيكاسىنا نەگىزدەلگەن قازاق ءتىلى ءالىپبيىنىڭ كەزەكتى رەت جاڭا نۇسقاسىن بەكىتتى. اقوردا ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ 20 اقپان كۇنى حابارلاۋىنشا، نازارباەۆ 19 اقپاندا 2017 جىلدىڭ 26 قازانىندا شىعارعان «قازاق ءتىلى ءالىپبيىن كيريلليتسادان لاتىن گرافيكاسىنا كوشىرۋ تۋرالى» جارلىعىنا وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى قاۋلى قابىلداعان. ول قاۋلىدا بۇعان دەيىن بەكىتىلگەن لاتىن گرافيكاسىنا نەگىزدەلگەن قازاق الىپبيىنە ازداعان وزگەرىس ەنگىزىلگەن. بۇعان دەيىنگى نۇسقا بويىنشا، قازاق تىلىنە ءتان كەيبىر دىبىستار جانە تاعى بىرنەشە ءارىپ اپاستروفپەن (دايەكشە) بەلگىلەنگەن ەدى. سوڭعى نۇسقاداعى ءالىپبي دە نەگىزىنەن اپوستروفتى الىپبيگە ۇقساس

    202
  • مادەنيەت

    بۇگىن – ليتۆانىڭ تاۋەلسىزدىك كۇنى ەكەن

    بۇگىن – ليتۆانىڭ تاۋەلسىزدىك كۇنى ەكەن. بىردە ستامبۋل اۋەجايىندا ليتۆالىق ءبىر قىز جول سۇراپ، تانىسىپ قالدىق. نورمان دەۆيستەن وقىپ العان ءبىر فاكت سارت ەتىپ ەسىمە ءتۇستى. “ليتۆا ءتىلى باتىستاعى ەڭ كونە ءۇندى-ەۋروپالىق ءتىل ەكەن، “ساۋلە” دەگەن ءسوز ساقتالىپ قالىپتى عوي؟” دەسەم، ء“يا، ساۋلە (Saule) – كۇن قۇدايى” دەيدى. “ەندەشە ول ەڭ كونە ءۇندى-ەۋروپا ءسوزى تۇركى تىلدەرىندە، ونىڭ ىشىندە قازاق تىلىندە دە بار” دەپ ەدىم، تاڭ-تاماشا بولدى. “اتالارىمىز: “ليتۆا ىلكىدە قۋاتتى ەل بولعان، ءبىر شەتىمىز بالتىق بولسا، ەكىنشى شەتىمىز قارا تەڭىزگە جەتكەن” دەپ ايتۋشى ەدى” دەپ قالدى. “بالكىم سول زاماندا “ساۋلە” ءسوزىن قازاقتار بىزدەن العان شىعار” دەمەدى. بىراق ول ويدى كوزىنەن وقىپ قويدىم. دەرەۋ قورعانۋ تاكتيكاسىنا كوشىپ، “ساۋلە” ءسوزى قازاقشا ساقتالىپ

    46
  • مادەنيەت

    تەكەس اۋدانىنىڭ قالا قۇرلىسىن “شاڭىراق” فورماسىندا جوبالاپ ۇسىنىس جاساعان ءالىمجان اقالاقشى.

    جالپى شىعىس تۇركىستان قازاقتارىنىڭ ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسىنە دەيىنگى (1939-1944جج اراسى) مادەني، ادەبي، ەكونوميكالىق ءھام اعارتۋشىلىق تاريxى عىلمي تۇرعىدا زەرتتەلمەي كەلەدى. ءبىر xالىق ءۇشىن قولىنا قارۋ الىپ جانىن شۇپەرەككە ءتۇيىپ، باسىن قاۋىپكە تىگۋ- سول xالىق شىدامىنىڭ ەڭ سوڭعى تالعامى دەپ ەسەپتەيمىن، وعان دەيىن ول xالىق رۋxاني، مادەني ءھام الەۋمەتتىك جاڭعىرۋمەن تىرەسىپ باعادى. مەنىڭ ايتپاعىم، شىعىس تۇركىستان قازاقتارىنىڭ قارۋلى توڭكەرىس جاساعانعا دەيىنگى مادەني، رۋxاني ءھام الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاڭعىرۋى تۋرالى بولماق.  20-جىلداردىڭ باسى ۇلكەن رۋxاني جاڭعىرۋدىڭ باستاۋى سانالدى. الەمدىك دەڭگەيدە ءجۇرىلىپ جاتقان مادەني تولقۋلاردى كۇنى بۇرتىن سەزىنىپ ءوز xالقىن بايىرعىنىڭ قاراڭقى قاپتالىندا ۇيىقتاپ، ۇيالاپ قالماسىن دەپ شامشىراققا، جارىق كوكجيەككە سۇيرەگەن كوسەمدەر پايدا بولا باستادى. سونداي جاڭالىقتىڭ شاعىن مىسالىنا بۇگىن توقتالماقپىن. التايدا، ۇرىمجىدە، قۇلجادا، شاۋەشەكتە قازاقتار

    134
  • مادەنيەت

    ايتايىن دەگەنىم…

    كۇرشىم اۋدانى جۇرتشىلىعى ءۇشىن بۇگىندە ۇلكەن مەرەكەگە  اينالعان  ايتۋلى شارا –ومىردەن ەرتە وزعان دارىندى سازگەر جەرلەسىمىز ورالحان كوشەروۆتىڭ تۆورچەستۆوسىنا ارنالعان، ەكى جىلدا ءبىر ءوتىپ كەلە جاتقان «ورالحان كوكتەمى» اتتى ءان كونكۋرسى. باستابىندا اۋداندىق دەڭگەيدە وتكەنىمەن، كەلە-كەلە ۇيىمداستىرۋشىلار  مەن مەتسەناتتاردىڭ ۇلكەن ەڭبەكتەرىنىڭ ارقاسىندا  الدىمەن وبلىستىق، سوڭىنان رەسپۋبليكالىق ماسشتابتاعى ءان بايقاۋلارىنىڭ بىرىنە اينالا باستاعان «ورالحان كوكتەمىنە» بيىل «فەستيۆال» مارتەبەسى بەرىلىپ، ءوز ەلىمىزدىڭ انشىلەرىنەن باسقا، قىتاي، رەسەي، موڭعوليا ۇمىتكەرلەرى قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعان سىڭايلى.ارتىنا ەلۋ شاقتى ءان قالدىرعان، بەرگەنىنەن بەرەرى كوپ شاعىندا باقيلىق بولعان ورالحان مارقۇمنىڭ  ان-عۇمىرى وسىلاي جالعاسىپ كەلە جاتقانى-ونىڭ تىڭدارماندارى ءۇشىن كوڭىلگە مەدەۋ،قۋانىش اكەلسە، ەكىنشى جاعىنان تالاي ءانشىنىڭ باعىن اشقان ءدۇبىرلى دودا بولعانى كۇرشىمدىكتەردىڭ كوڭىلىندە ورىندى ماقتانىش تۋعىزادى.ءبىزدىڭ كوپ رەتتە وسىنداي يگىلىكتى ءىس قالاي دۇنيەگە كەلدى، ونىڭ باستاۋىنا

    173
  • كوز قاراس

    ايەلدە قايىن جۇرت بولمايدى!

    قازاق ۇلتتىق ادەت-عۇرىپ، سالت-ءداستۇر اكادەمياسى تۇسىندىرەدى: ايەلدە قايىن جۇرت بولمايدى! بۇگىن، 22-قاراشا كۇنى تاڭەرتەڭ «شالقار» راديوسىنان «ايەلدىڭ قانشا جۇرتى بولادى؟» دەگەن تاقىرىپتا جۇرگىزىلگەن پىكىرتالاس كەزىندە ساۋالعا جاۋاپ بەرگەندەردىڭ بىرقاتارى دۇرىس وي ايتقانمەن كوپشىلىگى جاڭىلىس ۇعىمدا جۇرگەندىگى بايقالدى. وسى سەبەپتى بۇل ساۋالعا تۇبەگەيلى جاۋاپ بەرۋ ۇيعارىلدى. ەر ادامنىڭ دا، ايەل ادامنىڭ دا ءۇش جۇرتى بولادى. ەر ادامنىڭ ءوز جۇرتى (اكەسى جاعىنان), ناعاشى جۇرتى (اناسى جاعىنان), ۇيلەنگەن سوڭ قايىن جۇرتى (ايەلى جاعىنان) بولادى. ايەل ادامنىڭ دا ءۇش جۇرتى: ءوز جۇرتى (كەلگەن جەرى، كۇيەۋىنىڭ ەلى), توركىن جۇرتى (اكەسى جاعىنان), ناعاشى جۇرتى (اناسى جاعىنان) بولادى! بۇل جەردە قىز بالا مەن ايەل دەگەن ۇعىمداردى شاتاستىرماۋ كەرەك. قىز – ءالى تۇرمىسقا شىقپاعان وڭ جاقتا وتىرعان قىز

    510
load more

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: