| 
  • Köz qaras

    ÄYELDE QAYIN JWRT BOLMAYDI!

    Qazaq Wlttıq Ädet-ğwrıp, salt-dästür Akademiyası tüsindiredi: ÄYELDE QAYIN JWRT BOLMAYDI! Bügin, 22-qaraşa küni tañerteñ «Şalqar» radiosınan «Äyeldiñ qanşa jwrtı boladı?» degen taqırıpta jürgizilgen pikirtalas kezinde saualğa jauap bergenderdiñ birqatarı dwrıs oy aytqanmen köpşiligi jañılıs wğımda jürgendigi bayqaldı. Osı sebepti bwl saualğa tübegeyli jauap beru wyğarıldı. Er adamnıñ da, äyel adamnıñ da üş jwrtı boladı. Er adamnıñ öz jwrtı (äkesi jağınan), nağaşı jwrtı (anası jağınan), üylengen soñ qayın jwrtı (äyeli jağınan) boladı. Äyel adamnıñ da üş jwrtı: öz jwrtı (kelgen jeri, küyeuiniñ eli), törkin jwrtı (äkesi jağınan), nağaşı jwrtı (anası jağınan) boladı! Bwl jerde qız bala men äyel degen wğımdardı şatastırmau kerek. Qız – äli twrmısqa şıqpağan oñ jaqta otırğan qız

    6
  • Mädeniet

    Bizge kinonıñ tili emes… qazaqtıñ tili kerek

    Astanada twratın akter bauırımdı Almatıdağı kastingter şaqırğan sayın aparıp-alıp ketu – meniñ köp parızdarımnıñ biri. Osı jolı «Qazaqfil'm» bir tarihi fil'mniñ irikteuine şaqırğan eken, ekeumiz ädettegidey Äl-Farabi dañğılımen ağızıp kelemiz. Ol özine berilgen mätindi jattap älek, men rul'men alısıp älek. Bayqaymın, mätin orısşa berilipti. «Qazaqfil'mniñ» scenariyleri äli künge orısşa jazıla ma dep oylanıp ketken ekem, bauırım oyımdı bölip jiberdi. – Tıñdaşı, mına mätin orısşa aytılğanda qwlpırıp sala beredi de, qazaqşa aytsañ dämi ketip qaladı. Bwl orıs tiliniñ qwdireti me, älde qazaq tiliniñ… Şınında, orısşa aytıp körip edi, köz aldıma äli tüsirilmegen fil'mniñ äldebir epizodı kele qaldı, qazaqşa däl sol mänermen aytıp körip edi, «bolmay qaldı». Äldene dep aytıp ülgergenşe, «Qazaqfil'mniñ»

    56
  • Ruhaniyat

    Han Täñiri. Qandı tau ma, Qwday tauı ma?

    Qazaq, qırğız ben qıtay şekaralarınıñ tüyiser twsında älemdegi biik nüktelerdiñ biri – Han Täñiri şıñı twr. Han Täñiriniñ köz jetpes biiktigin ärdayım qalıñ qar basıp, twman twmşalap twradı. Kün batar twsta şıñ bası qızıl reñge boyalıp, alaulağan ot sekildi körinis beredi. Sol sebepti onı qazaqtar «qandı tau» atap ketse, qırğız halqı «kantoo» dep ataydı-dep jazadı el.kz portalı.. Key ğalımdar Han Täñiri atauı tım beride şıqtı degendi aytadı. Han sözi köne türik-moñğol tilinde Qan mağınasında qoldanğan eken. Bwl sonau b.z.d. V-VIII ğasırlarda sözdik qorda bolğan söz. Al Täñir turalı añızda bılay delinedi: Este joq eski zamanda aspan da, jer de joq, tek wşı-qiırsız kök teñiz bolğan eken. Bir kezde  teñiz ortasınan appaq

    177
  • Qazaq dästüri

          QWRQILTAYDIÑ    QWYASI

      Tün tüs körip jatırmın, oyatpañdarşı!!! «Bürkittiñ qwyası tüsetinin estigen edik, qwrqıltay da bolsın ba»,-dep otırğandar  qıran-topan du küldi. Biraq zildi emes.   Jas ayırmaşılığın eskersek ayqara qarıs altılıq bar, talqılıq joq. Ötpeli dünieniñ jolayırığına jetken de bireui tauğa tarttı, ekinşisi sol qalpında  tüsinen jañılmağan keypinde dauğa tarttı…jo, jo, joq. Zäudeğalam  alda-jalda oypıl-toypıl bolsa, kimniñ qay jaqqa tanauı jelbireytinin uaqıt anıqtar. Onı ömir kartinası özi sızıp meñzeuge älek. Tülen türtken de ağadan qayır bolğan ba? Bolsa körelik.   Jöpeldeme de jasalğan  tosın şeşim tizeden qağıp, aq bas taudan şañ şığarsa, jürek qayda barıp küneltsin. Bäribir keudeden qaşıp kete almay tulaydı. Tulap-tulap twralap qaladı. İle sala qwzğındar şulaydı. Biraq sırttağı ızğırıqtıñ

    82
  • Mädeniet

    Päkistandağı kalaş halqı

    Kalaş halqı Päkistannıñ taulı aymaqtarında twradı. Olar özderin Aleksandr Makedonskiy sarbazdarınıñ wrpağı sanaydı. Jaqında ğana Päkistan ükimeti olarğa köpten kütken märtebelerin berdi – bilik kalaştardı derbes dini, etnikalıq top dep tanıdı. 1 Ejelgi kalaş halqınıñ ökilderi ğasırlar boyı türli qwdiretke tabınatın nanım-senim jüyesin twtınıp, Päkistannıñ soltüstik-batısındağı taulı aymaqtarda oqşau ömir sürip kelgen. Olar özderin Aleksandr Makedonskiy sarbazdarınıñ wrpağı sanaydı. Olar babalarınıñ bwl öñirge 2300 jıl bwrın kelgenin aytadı. Bwl halıqtıñ sanı 400 mıñ adamnıñ töñireginde. Kalaştar özderiniñ erekşe tilderin, dinderi men ädet-ğwrıptarın saqtağan. Biraq Päkistan ükimeti olardı derbes etnikalıq top retinde moyındamay kelgen edi. 2 Säuir ayında Peşavar qalasınıñ sotı kalaştardı derbes dini, etnikalıq top retinde tanığan şeşim şığardı. Endi

    84
  • Mädeniet

    Qazaq halqınıñ”Qara jorğa bii”turalı 

    Bolat Bopaywlı      Etnograf,sınşı, zertteuşi Belgili jurnalis Ğazerhan Abdılqanov jaqında ğana:-Bolat Bopai wlı qürdasım,sen etnograf retinde qazaq halqınıñ halıq bii qarğa jäili ne aitıp berer ediñiz?..dep tötesinen süraq jamıratı.-YA,”Qara jorğa bii”turalı el auzında ala-qüla aitılıp jürgen sözderden meniñ de,emis-emis etip qalıp jürgen jäiim bar.Bıraq men bi öneri jäili bilerim az.desede “Qara jorğa bii”jäili ünsiz qalu jaramaidı.witkeni bül bidiñ tariqı tım alıstan bastau aladı.qazaq halqınıñ töl mädenietiniñ bastau köziniñ biri jäne bir egeii…Jürttıñ bäriniñ aitatını”Qara jorğa bii”Qazaq sovet enciklopediyasınıñ 6 tom,477bettide.” Qara jorğa”- Qazaq halıq bii.1934 jılı Mühtar Äuezovtıñ”Aiman-Şodpan” Spektaklinde qoiılğan degen däiekten arı aspaidı.bül zattı şındıq.oğan qarsı keler küş joq…Al men biletin, men estigen” Qara jorğa biiniñ” Tamırı tım tereñ,uaqıtı

    243
  • Mädeniet

    WLTTIQ QWNDILIĞIN SAQTAĞAN, BAYAN-ÖLGEYİMMEN MAQTANAM

    «Är qazaq meniñ jalğızım» – dep aqın Sadır Aday aytqanday, bwl künderi älemniñ 50-ge juıq elderinde qazaqtar ömir süredi. Sonıñ işinde öziniñ wlttıq qwndılıqtarın köziniñ qaraşığınday saqtap, ädet-ğwrıp, salt-dästürin joymay kelgen, az bolsa da köpke ülgi bolğan ör ruhtı – Moñğoliya qazaqtarı. Moñğoliya qazaqtarınıñ basım böligi şoğırlanğan Bayan-Ölgey aymağında qazir 100 mıñnan astam qandastarımız ömir süredi. Qazaqi ädet-ğwrıpı men dästürin saqtağan bayan-ölgeylikter ärqaşan bizdiñ maqtanışımız. Wlttıq mereke Naurız meyramın da qandastarımız saltanattı türde toylaydı. Biılğı Wlıstıñ wlı küni naurız meyramına oray Bayan-Ölgey aymağınıñ ortalıq alañında 1000 dombıraşı büldirşin qatar twrıp küy tartqanı turalı beynebayandı qandas bauırımız zertteuşi, jurnalis Şınarbek Seyithanwlı öziniñ (Seytkhan Shinarbek) ğalamtor paraqşasına jariyalağan bolatın. «Nağız qazaq qazaq

    284
  • Jañalıqtar

    Elbası Naurız meyramına arnalğan merekelik is-şarağa qatıstı

    Memleket basşısı «Sarıarqa» velotreginde ötken is-şarağa qatısuşılarğa arnağan sözinde barlıq qazaqstandıqtardı Naurız meyramımen qwttıqtap, otandastarımız bwl merekeni tuıstarımen jäne dostarımen birge qarsı aludı dästürge aynaldırğanın atap ötti-dep qabarlaydı Aqorda baspasöz qızmeti. Qazaqstan Prezidenti mıñjıldıq tarihı bar Naurız eldiñ eñ jaqsı köretin jäne asığa kütetin meyramı ekenin, ol adamnıñ wltı men dini wstanımına qaramay toylanıp kele jatqanın ayttı. Sonımen qatar, Nwrswltan Nazarbaev Naurız senimniñ, dostıq pen bauırlastıqtıñ, el twraqtılığınıñ nışanı ekenine nazar audardı. – Biıl biz Naurızdı erekşe köñil-küymen qarsı alıp otırmız. Qazaqstan eleuli jañaru bağıtına bet bwrdı. Men Üşinşi jañğıru bağdarlamasın jariyaladım. Onıñ ayasında sayasi jäne ekonomikalıq jüyeni reformalau közdelgen. Biz Konstituciyağa memlekettik basqarudı jetildire tüsetin mañızdı tüzetuler engizdik. Täuelsizdigimizdiñ

    81
  • Mädeniet

    MISIR PIRAMIDALARI: QALANĞAN BA, ÄLDE QWYILĞAN BA?

    Talasbek ÄSEMQWLOV  (Rim men Spartaktan bastalıp Seyilbek Qışqaşevpen ayaqtalğan hikaya)  Bwl hikayanı bayan etpes bwrın osınıñ bärine sebep bolğan, osı maqalanı jazıp otırğan avtordıñ dünieta­nımına eleuli därejede äser etken adamdı üstirtin bolsa da tanıstırıp ötken dwrıs şığar. … Men onımen 1977 jılı tanıstım. Äskerden kelip QazPI-diñ filologiya fakul'tetine tüsip, birinşi kurstı tämämdap, ekinşi kursqa ötken kezim. Ol da äskerden kelip, osı instituttıñ tarih fakul'tetine tüsipti. Küz edi. Institut fakul'tetteriniñ arasında körkemönerpazdar jarısı bastalğan. Öz fakul'tetimniñ atınan bäygege tüsip, dombıramen birneşe küy şertip, sahnanıñ sırtına şıqqanımda bir jigit kelip qolımdı qısıp qwttıqtadı. Atı Erik eken. Erik Kökeev. Ortadan biikteu boyı bar. Sım­battı. Qoñırsarı şaşın sol jaqqa qayırıp qoyğan. Qılañ öñdi. Közi… közi

    241
  • Mädeniet

    Jibek jolı bes mıñ jıldan köp bwrın malına jaña jayılım izdegen köşpendilerdiñ izimen payda bolğan

    Batıs baspasözi Jibek jolınıñ payda boluı turalı jaña teoriya jäne Moñğoliyada twratın Ayşolpan jöninde tüsirilgen «Bürkitşi» fil'mi jaylı kommentariyler jazğan-dep habarlaydı azattyq.org. JAÑA JİBEK JOLI Wlıbritaniyanıñ Daily Mail gazetindegi «Jibek jolı bes mıñ jıldan köp bwrın malına jaña jayılım izdegen köşpendilerdiñ izimen payda bolğan» degen maqalada Wlı Jibek jolınıñ payda boluına qatıstı jaña gipotezanı sipattağan. Sent-Luistegi Vaşington universiteti ğalımdarı Wlı Jibek jolın geografiyalıq twrğıdan sipattau üşin matematikalıq model'deu ädisin paydalanu arqılı jayılım izdep malın öristen öriske aydağan köşpendilerdiñ jürgen jolın kartağa tüsirgen. Ğalımdardıñ sözinşe, osınday ädispen qwrastırılğan kartalar Jibek jolı boyındağı tau joldarı köşpendiler marşruttarı boyındağı qısqa distanciyalarda tauar almasu orındarı retinde payda bolğan, al sayahatşılar şalğay jerlerge sirek attanğan degen twjırımdı negizdeydi.

    156
load more

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: