1963 جىلى 21 ناۋرىزدا وتە قاۋىپتى قىلمىسكەرلەر قامالاتىن، الەمدەگى ەڭ ساق «الكاتراس» تۇرمەسى جابىلدى. بۇل تۇرمە «روك» (قۇز) دەپ تە اتالاتىن. كاليفورنيانىڭ وسى اتتاس ارالىنان ورىن العان تۇرمە اقش-تا ەڭ سەنىمدىسى بولىپ كەلگەن دەپ جازادى Massaget.kz.

1963 جىلعا دەيىن 29 جىل ىشىندە «الكاتراستان» ەشكىم قاشىپ شىعا الماعان. بىراق، 1962 جىلى 3 قىلمىسكەر ايلاسىن اسىرىپ، تۇرمە سىرتىنا شىعىپ، جاعالاۋعا بەت الىپ قاشقان. ولاردىڭ نە ءتىرى، نە ءولى ەكەنى ءالى كۇنگە دەيىن بەلگىسىز. مۇنداعى ءار قىلمىسكەرگە ءبىر-ءبىر كۇزەتشىدەن بەرگەن، ءارى ولار بولەك-بولەك كامەرادا وتىرعان.

ارالدان جاعالاۋعا دەيىن بىرنەشە شاقىرىم ءجۇزىپ ءوتۋ كەرەك، سۋ تىپتەن سۋىق، ال ونىڭ اعىسى وتە قاتتى بولاتىن. سۇستى عيماراتتىڭ سىرتى تىكەنەك تەمىرلەرمەن قورشالعان. كۇزەت باقىلايتىن مۇنارالار دا جوق ەمەس.

قىلمىسكەرلەر تۇرمەدەن قاشۋ وپەراتسياسىن مۇقيات قۇراستىرعان بولۋى كەرەك. 1962 جىلى ءۇش ەر ادام مۇنداي قاتال رەجيمگە قاراماستان، تۇرمەدەن قاشۋعا ارەكەتتەنەدى. ولار: بانك توناعانى ءۇشىن سوتتالعان فرەنك مورريس، كولىك ۇرلاعانى ءۇشىن جازالانعان اعايىندى دجون جانە كلارەنس ەنگليندەر. بۇل قاشۋ وپەراتسياسىندا الان ۆەست دەگەن قىلمىسكەر دە بولعان، الايدا بوستاندىققا قاشىپ شىعۋ وعان بۇيىرماعان ەكەن: كامەرادان شىعا الماي قالىپتى.

بۇلاردىڭ ءبارى بۇرىندارى وتىرعان تۇرمەلەرىنەن قاشىپ شىققاندار ەكەن. بىر ەمەس، كوپ مارتە قاشقان سوڭ، جازاسىن وتەۋگە وسى تۇرمەگە اكەلگەن. ولار ەسكى جەلدەتكىش جۇيەسىنىڭ ولاردىڭ ءدال ۇستىندە ورنالاسقانىن بىلگەن. تورتەۋى تۇرمەنىڭ شاتىرىنا وسى ەسكى جەلدەتكىشتىڭ كومەگىمەن ءوز كامەرالارىنان سىرتقا شىعاتىن تۋننەل تەسۋ كەرەك دەپ شەشكەن. اسحانادان ۇرلانعان قاسىق-شانىشقىلاردان بۇرعى جاساپ، جەلدەتكىش جولىن وزدەرى سىياتىنداي ەتىپ كۇن سايىن كەزەكپەن تەسىپ وتىرعان.

قابىرعانىڭ بۇلىنگەن تۇسىن ۇنەمى تىعىپ جاسىراتىن بولعان. قىزۋ جۇمىس ءجۇرىپ جاتقان كەزدە بىرەۋىنىڭ قولى بوساي قالسا، كورشى كامەرالاردان كۇرتە، قۇتقارۋ جەلەتكەلەرىن، رەزەڭكە كۇرتەلەرىن العان. كۇزەتشىلەر ولاردىڭ قاشىپ كەتكەندەرىن بايقاماس ءۇشىن شاشتارازدا قيىلعان شاشتارىن جيناپ، گيپستەن ادامنىڭ باستارىن جاساپ دايىنداعان ەكەن.

1962 جىلى 11 ماۋسىمدا ۇيىقتاۋ كومانداسى بەرىلگەننەن كەيىن قىلمىسكەرلەر كەرەۋەتتەرىنە الدىن الا دايىندالعان ادامنىڭ باستارىن جاستىققا قويىپ، وزدەرى تەر توگىپ تەسكەن قابىرعا ارقىلى تۋننەلمەن قاشىپ كەتەدى.

دەگەنمەن الان ۆەست قاشىپ شىعا الماعان، سەبەبى ءوزى وتەتىن قۇپيا جولدى بارىنشا قازا الماعان. سول سەبەپتى، ولار ۇشەۋى قاشىپ كەتە بەرەدى. ۇشەۋى تۇرمەنىڭ ۇستىنە شىعىپ، سۋ اعاتىن تۇربامەن بۇعازعا ءوتىپ، شامامەن كەشكى وندارعا تامان جاعالاۋعا جەتىپ الادى. وسى جەردەن مورريس پەن ەنگليندەردىڭ ءىزى جوعالادى. ولار ءالى كۇنگە دەيىن ءىز-ءتۇزسىز جوعالعاندار قاتارىندا.

2 جىلدان سوڭ، جاعالاۋدان سۋ وتكىزبەيتىن پاكەت تابىلعان. ونىڭ ىشىندە ەنگلين اعايىندىلارىنىڭ بىرىنە تيەسىلى تەلەفون كىتاپشاسى، اقشا مەن وتباسىلىق سۋرەتى بولعان. سونىمەن قاتار، قولدان جاسالعان قۇتقارۋ جەلەتكەسى دە بار. 1978 جىلعا دەيىن قاشقىنداردى ىزدەۋمەن اقش-تىڭ فەدەرالدىق تەرگەۋ بيۋروسى اينالىسادى. كەيىن وردەر اقش-تىڭ مارشال قىزمەتىنە تابىستالادى.

2003 جىلدان باستاپ مايكل ديك ەسىمدى قىزمەتكەر ىزدەۋمەن اينالىسىپ ءجۇر. ول وسىعان دەيىن 250 دەرەك تاپقان ەكەن. بىراق، ولاردى تابۋ مۇمكىن بولماي وتىر. ەنگليندەردىڭ اناسىنا ءبىراز ۋاقىت بەلگىسىز بىرەۋ گۇل تولى سەبەت جىبەرىپ وتىرعان. 1973 جىلى دجون مەن كلارەنس انالارىنىڭ جەرلەۋىنە ايەلدىڭ وبرازىندا كەلىپ قاتىستى دەگەن دە دەرەك بار. فرەنك حينەي اتتى تاريحشى ەنگليندەردىڭ تۋىستارى وڭتۇستىك امەريكادان اشىقحاتتار الىپ وتىراتىنىن بىلگەن.

ال مورريس تۋرالى ەش دەرەك جوق. ولاردى تۇتقىنداۋعا كۇشى بار وردەر قاشقىندار 100-گە كەلگەندە عانا جارامسىز دەپ ەسەپتەلەدى. «الكاتراس» قاشقىندارى ءالى كۇنگە دەيىن ىزدەۋدە ءجۇر. ءبىر قىزىعى، وسى وقيعا جەلىسىمەن 1979 جىلى «الكاتراستان قاشۋ» اتتى فيلم تۇسىرىلگەن. فرەنك ءمورريستىڭ ءرولىن كلينت يستۆۋد سومداعان. ال تۇرمە قازىر مۇراجايعا اينالعان.  nur.kz