1963 jılı 21 naurızda öte qauipti qılmıskerler qamalatın, älemdegi eñ saq «Al'katras» türmesi jabıldı. Bwl türme «Rok» (qwz) dep te atalatın. Kaliforniyanıñ osı attas aralınan orın alğan türme AQŞ-ta eñ senimdisi bolıp kelgen dep jazadı Massaget.kz.

1963 jılğa deyin 29 jıl işinde «Al'katrastan» eşkim qaşıp şığa almağan. Biraq, 1962 jılı 3 qılmısker aylasın asırıp, türme sırtına şığıp, jağalauğa bet alıp qaşqan. Olardıñ ne tiri, ne öli ekeni äli künge deyin belgisiz. Mwndağı är qılmıskerge bir-bir küzetşiden bergen, äri olar bölek-bölek kamerada otırğan.

Araldan jağalauğa deyin birneşe şaqırım jüzip ötu kerek, su tipten suıq, al onıñ ağısı öte qattı bolatın. Swstı ğimarattıñ sırtı tikenek temirlermen qorşalğan. Küzet baqılaytın mwnaralar da joq emes.

Qılmıskerler türmeden qaşu operaciyasın mwqiyat qwrastırğan boluı kerek. 1962 jılı üş er adam mwnday qatal rejimge qaramastan, türmeden qaşuğa ärekettenedi. Olar: bank tonağanı üşin sottalğan Frenk Morris, kölik wrlağanı üşin jazalanğan ağayındı Djon jäne Klarens Englinder. Bwl qaşu operaciyasında Alan Vest degen qılmısker de bolğan, alayda bostandıqqa qaşıp şığu oğan bwyırmağan eken: kameradan şığa almay qalıptı.

Bwlardıñ bäri bwrındarı otırğan türmelerinen qaşıp şıqqandar eken. Bir emes, köp märte qaşqan soñ, jazasın öteuge osı türmege äkelgen. Olar eski jeldetkiş jüyesiniñ olardıñ däl üstinde ornalasqanın bilgen. Törteui türmeniñ şatırına osı eski jeldetkiştiñ kömegimen öz kameralarınan sırtqa şığatın tunnel' tesu kerek dep şeşken. Ashanadan wrlanğan qasıq-şanışqılardan bwrğı jasap, jeldetkiş jolın özderi sıyatınday etip kün sayın kezekpen tesip otırğan.

Qabırğanıñ bülingen twsın ünemi tığıp jasıratın bolğan. Qızu jwmıs jürip jatqan kezde bireuiniñ qolı bosay qalsa, körşi kameralardan kürte, qwtqaru jeletkelerin, rezeñke kürtelerin alğan. Küzetşiler olardıñ qaşıp ketkenderin bayqamas üşin şaştarazda qiılğan şaştarın jinap, gipsten adamnıñ bastarın jasap dayındağan eken.

1962 jılı 11 mausımda wyıqtau komandası berilgennen keyin qılmıskerler kereuetterine aldın ala dayındalğan adamnıñ bastarın jastıqqa qoyıp, özderi ter tögip tesken qabırğa arqılı tunnel'men qaşıp ketedi.

Degenmen Alan Vest qaşıp şığa almağan, sebebi özi ötetin qwpiya joldı barınşa qaza almağan. Sol sebepti, olar üşeui qaşıp kete beredi. Üşeui türmeniñ üstine şığıp, su ağatın twrbamen bwğazğa ötip, şamamen keşki ondarğa taman jağalauğa jetip aladı. Osı jerden Morris pen Englinderdiñ izi joğaladı. Olar äli künge deyin iz-tüzsiz joğalğandar qatarında.

2 jıldan soñ, jağalaudan su ötkizbeytin paket tabılğan. Onıñ işinde Englin ağayındılarınıñ birine tiesili telefon kitapşası, aqşa men otbasılıq sureti bolğan. Sonımen qatar, qoldan jasalğan qwtqaru jeletkesi de bar. 1978 jılğa deyin qaşqındardı izdeumen AQŞ-tıñ Federaldıq tergeu byurosı aynalısadı. Keyin order AQŞ-tıñ Marşal qızmetine tabıstaladı.

2003 jıldan bastap Maykl Dik esimdi qızmetker izdeumen aynalısıp jür. Ol osığan deyin 250 derek tapqan eken. Biraq, olardı tabu mümkin bolmay otır. Englinderdiñ anasına biraz uaqıt belgisiz bireu gül tolı sebet jiberip otırğan. 1973 jılı Djon men Klarens analarınıñ jerleuine äyeldiñ obrazında kelip qatıstı degen de derek bar. Frenk Hiney attı tarihşı Englinderdiñ tuıstarı Oñtüstik Amerikadan aşıqhattar alıp otıratının bilgen.

Al Morris turalı eş derek joq. Olardı twtqındauğa küşi bar order qaşqındar 100-ge kelgende ğana jaramsız dep esepteledi. «Al'katras» qaşqındarı äli künge deyin izdeude jür. Bir qızığı, osı oqiğa jelisimen 1979 jılı «Al'katrastan qaşu» attı fil'm tüsirilgen. Frenk Morristiñ rölin Klint Istvud somdağan. Al türme qazir mwrajayğa aynalğan.  nur.kz