|  |  | 

تۇلعالار ادەبي الەم

كەڭەسباەۆتىڭ  كەڭىستىگى

 

باعىنا تالاسپاعان كىم،

ءيتى دە ۇرگەن قالانىڭ.

سوقتىقپاي كەتتى، وعان كىم،

تىكەنەك تىلگەن تابانىن.

ەسىلگە بارسا ەگىلىپ،

ەرتىس بوپ، اققان جانارى.

كەربۇعىداي كەرىلىپ،

التايعا اڭسارى اۋادى.

اۆتور.Talgat Kenesbay

 

ىلكىدە ءبىر اڭگىمە ەستىپ، زاۋدەعالام شۇقشيىپ وتىرا قالعانىم سول ەدى. جەتىم قوڭىراۋ ( جالعانباعان تەلەفون سيگنالى) ىڭق ەتە قالدى دا، عايىپ بولدى. نە تىزىمگە دە تۇسپەي قالعان. سويتسەم اقجولتاي ءىنىم ارمان ساپارىن استانادان باستاماقشى بولىپ، وتاربا دا كەتىپ بارا جاتىر ەكەن. سول كەزدە ەسىمە ءبارىمىز تانيتىن تالعات اعا كەڭەسباەۆ تۇسپەسى بار ما. ىنىمە ەكەمىز اڭگىمە اۋانىن سولاي بۇرا جونەلدىك. ونىڭ قۇلاعى مەندە، ال باستايىن.

 

استانانىڭ قاقاعان ايازىنا ەكى بەتى ءسال-ءپال دومبىعىپ كەتكەن، تورتباق تۇلعالى الپامساداي قارا كىسىنى جولىقتىرعان بولساڭىز. ول، سىزگە قادالا قاراپ اۋىزىن اشسا بولعانى بۇكىل الەمى كورىنەدى. ول سابازىڭ كادىمگى سارجالدىڭ « جىندى بالاسى». مىڭ دا توعىز الپىس ءبىردىڭ تۋماسى. ءدال قازىر الپىستى القىمداعان شاعى.  نەبارى ون توعىز جاسىندا يمەنە كەلىپ، اباي باستاعان قازاق ادەبيەتىنىڭ جەزقوڭىراۋلى كوشىنە ىلەسكەن. تۇڭعىش شىعارماسى «قارا تاڭبالى قۇس» ەدى، كەيىن «فرانتسۋز ءاتىرىنىڭ ءيىسى» بولىپ  مىڭ توعىز ءجۇز توقسان دا جارىق كورگەن بولاتىن. وتكەن جىلى دۇنيەجۇزى بويىنشا جيىرما ەلدە 150جىلى اتالىپ وتكەن كەرەي اتا ۇرپاعى زۋقا باتىر ءسابيتۇلى تۋرالى جازعان «قاراڭعى ءتۇننىڭ جۇلدىزى» اتتى شىعارماسى كورشىلەس قىرعىز ەلىندە كىتاپ بولىپ باسىلدى. بۇل تاڭدا، كوركەمدىك كوكجيەگىنە قاراي، وزىندىك الەمى، كۇلتەلى ويىنىڭ كۇردەلى مانەرى بار جازۋشى دەپ اتاۋعا لايىق. دەيتۇرعانمەن  جۇدا، سول جاقسى دا ءبىر مۇڭ بار. ونى ەشكىم بىلمەيدى…

ءسىز وسى كەزدەسۋىڭىزدە،  پاقىردان ءوزى تۋرالى تۇكتە سۇراۋدىڭ قاجەتى جوق.  وعان قاراتا جاپىراقشا جاۋىپ، قارشا بوراعان سۇرقيالاردىڭ ءسوزى جەتەرلىك. «كلاسسيك ەمەس»،-دەيتىن ءبىر توپ اپەندى ءبورىنىڭ ارتىنشا شۋلاپ الەك. اتاڭ قوقيلاردىڭ كوكسەگەنى نە، ونى ءبىز تۇسىنسەك بۇيىرماسىن. اينالايىن!

جازۋشى بولۋ ءۇشىن داڭقتى كلاسسيك بولۋ شارت ەمەس. ول تەك ءدۇبارا، جەلوكپە حالتۋرشيكتەردىڭ شىمشىما قاعاجۋى عانا. تاعالانعان  تاحاڭ ولارعا تاسىرقاي قويسىن با؟

«ەرتىستەي جانى تازا ءمارت كىسى وسى قالا دا قايدان ءجۇر»،-دەپ وي شۇڭەتىنە شىم باتۋىڭىز ابدەن مۇمكىن. ول سونداي جاراتىلعان بولمىستىڭ يەسى… وزىنە عانا ءتان تابيعاتىنىڭ الاساپىران كەزەڭى ونى سولاي قالىپتاستىرىپ ۇلگەرگەن.

جارامساقتانعان جاۋتىكتەردى جاعالاۋدان گورى، ەسىلدىڭ بويىن جاعالاعاندى ارتىق سانايدى. جاعىمپازدىق بۇل دەرت تۇتاس ءبىر بۋىننىڭ كەسەلى، رۋحاني وت ۋكولمەن ەمدەسە، باسقا شارا جوق. كەەڭسباەۆتىڭ بۇل سىرقاتتان ادا ەكەنىن كوزى اشىق جۇرت جاقسى بىلەدى.

قولى قالىت ەتە قالسا، قوناق شاقىرىپ «مەنى باعالاڭدار! »،- دەيتىن مىسىق تىلەۋگە جانى قاس. وزىندە باردى قاناعات تۇتىپ، جان بالاسىنا ءزابىر كەلتىرمەي ءجۇرۋ بالا كەزدەن كوكسەگەن  مۇراتى. قازىر دەنساۋلىعىنا بايلانىستى قالام ۇستاۋىنىڭ ءۇزى مۇڭ بولعان. قولى ەركىن يكەمگە كەلمەيدى. ويلانىپ-تولعانىپ بولعاسىن بايبىشەسىنە ايتادى، ول كىسى قاعازعا تۇسىرەدى. ويلاپ كورىڭىز، وسى ادامنىڭ قاسىرەتى مەن قاسيەتىن سالدە بولسا باعالاپ، ەلەپ-ەسكەرۋ مۇز قۇرسانعان قوعامنىڭ ەسىنە دە تۇسپەگەن بولار.

سىرتىنان ءسوز ايتپاي تۇرىپ، ىشكى الەمىنە ءۇڭىلۋ بۇگىنگى ساناعا قالىپتاسا قويۋ ەكىتالاي. سەبەبى قىزعانىشتىڭ قىزىل  يتىنىڭ  سەمىرگەنى سونشا، شاربىسى اقتارىلىپ جاتىر. ءومىر بويى وزگەنى باعالاماي وتەتىن بازبىرەۋلەر ءۇشىن «ادام» اتىمەن اتاۋدان ۇيالاسىڭ.

اركىم ءوز قالاۋىنىڭ قولعاناتى دەسەكتە ، كوركەم ادەبيەت ءۇشىن بىرەۋدىڭ كوكجيەگىنە تۇمان تىلەۋ، جالپى قازاقتىڭ اردا ادەبيەتىنە زوبالاڭ تىلەۋ بولىپ سانالادى. ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ جاقسىلىعىمىزدى كورەتىن سانامىزدا كوز بولسىن!

ايبولسىن  جانتورە.

kerey.kz

Related Articles

  • اتتىعا جول، اۋىزدىعا ءسوز بەرمەگەن تۇرىم باتىر

    ءار داۋىردە حالىقتىڭ پانا تۇتار، قورمال سانار قۇرمەتتى ازاماتتارى بولادى، سولاردىڭ ءبىرى زامانى اتتىعا جول، اۋىزدىعا ءسوز بەرمەيتىن، باتىرلىعىمەن حالقى جاقتا تۇرىپ، مىناۋ ورتاسى مەن مەكەنىن قورعاۋ جولىندا سىرت جاۋعا سەس بولىپ كەلگەن تۇرىم باتىردى تۋعان حالقى ماڭگى ۇماتپايدى. تۇرىم بالا كۇنىنەن بالۋاندىعىمەن، قامشىگەرلىگىمەن اتى شىققان، ەسەيىپ ات جالىن تارتىپ مىنە كوز الارتقان جاۋلارىنىڭ بەتىن قايتارىپ كوزگە تۇسكەندىكتەن «بۇل وڭىردە تۇرىم بار» دەپ سىرت جاۋلار اتتاپ باسپايتىن بولعان. تۇرىم ءومىرىنىڭ سوڭىندا زيراتىن قازىپ، قابىرىن تۇرعىزىپ قويىپ قاجىلىق ساپارعا اتتانىپ، قايتارىندا بۇگىنگى سەمەي ءوڭىرى ماڭىنا كەلگەندە تۇيىقسىز دۇنيە سالىپ، جول جولداستارى سۇيەكتە بۇزباي سارتەرەكتەگى ءوزى ازىرلەپ كەتكەن قابىرعا جەتكىزىپ، ەل، جۇرتىنا تابىس ەتىدى. يتەلى رۋىنىڭ ءبىر مۇنشا اتاسى اجى گۇڭ بولىپ

  • «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    ءبىزدىڭ قازاقتا «مالعا دوستىڭ مالدان باسقا مۇڭى جوق» – «مالدان بوعى عانا بوتەن» تالاي جارىمەس ابايدىڭ اتىنا نەشە ءتۇرلى ءسوز ايتقان. ونىڭ ىشىندە ساۋداگەر عانا ەمەس، ءوزىن ء“سوز ۇستاعان”، “ەل ۇستاعان” سانايتىندار دا بولدى. بۇلارعا ابايدىڭ ءوزى جاۋاپ بەرىپ كەتكەن: «تىنىش ۇيىقتات، سەن ەسىركە، باق سوزىمە!». ال، اناۋ جىگىت «مالدىڭ بۋىمەن» نەگىزگى ويىن دۇرىس جەتكىزە الماعان سياقتى. ول، «قۇنەكەڭ مالىن شىعىنداپ، ابايدى وقىتىپ، جاعداي جاساماعاندا قالاي بولار ەدى… ءبىز دە سول قۇنەكەڭ سياقتىمىز…» دەگەندى ايتپاقشى بولدى – اۋ دەيمىن… قۇنەكەڭ قايدا، سەن قايدا… «قۋاتى كۇشتى نۇرلى ءسوز، قۋاتىن بىلگەن ابايلار…» – دەيدى اباي. ءسوزدىڭ قۋاتىن بىلمەگەن وتە قيىن، كۇيىپ قالۋىڭ مۇمكىن… وسى ارادا بريتانيانىڭ پرەمەر – ءمينيسترى بولعان بەندجامين ديزراەليدىڭ

  • مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

    مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

    جەكە ارحيۆىمنەن تابىلعان قۇندى مۇراعات «مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى) بۇل ولەڭدى 1980 – جىلى ءور التايدىڭ كوكتوعاي اۋدانىنا قاراستى دۇرە اۋىلىندا 61 جاستاعى قاۋان ورىنباسارۇلى دەگەن اقساقال ايتقانىنان جەكە ارحيۆىمدە ساقتالىپ قالعانىنان تاۋىپ وقىرمانمەن ءبولىسىپ وتىرمىن. اي، قۇداي – اۋ، اققا جاق، ءوزىڭى ايان مەن ناقاق. اقيقات دەگەن جولىڭنىن، ابىرويىڭدى اشپا حاق. اياتبەنەن قادىسقا، اللا نيەت اق ىسكە. جان الماسام جوق ەدى-اۋ، جازا تارتسىن دەگەن باق. مەنى سوتتاپ بايلاتىپ، زىعىرداندى قايناتىپ. ماسايراسىن ءماز بولىپ، قيناعاندى ءوزىڭ تاپ جاقىن جەردەن جاۋ شىعىپ، ماقۇل ىستەن داۋ شىعىپ. دۇشپان ءۇستاپ قولىمنان، يتتەر تىستەپ تونىمنان. جامان توسۋ بولعان شاق، تۇتقىن بولىپ تارىعىپ، جالعىز جاتىپ زارىعىپ، اشۋ قىسىپ ويدى الىپ، دەرت ءجايىلىپ بويدى

  • عالىم بوقاش مەرەيلى 50 جاستا

    عالىم بوقاش مەرەيلى 50 جاستا

    Altyn Magauina بۇگىن اتامىزدىڭ ەڭ جاقىن شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرى، ءبىزدىڭ باۋىرىمىز، قازاقتىڭ ماقتان تۇتاتىن جاستارىنىڭ ءبىرى عالىم بوقاش مەرەيلى 50 جاسقا تولىپ وتىر. ءبىز ءۇشىن بۇل كۇن – جاي عانا عالىمنىڭ تۋعان كۇن ەمەس، بۇل – ونىڭ جارتى عاسىرلىق ونەگەلى ءومىر جولىنىڭ، ادال ەڭبەگىنىڭ، بيىك پاراسات پەن ادامگەرشىلىگىنىڭ مەرەكەسى. ءبىز عالىمدى تەك تەرەڭ ءبىلىمى ءۇشىن ەمەس، ۇلكەن جۇرەگى ءۇشىن قادىرلەيمىز. عالىمنىڭ الەمنىڭ ەڭ بەدەلدى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى – وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىم الىپ، “ازاتتىق راديوسىندا جەمىستى ەڭبەك ەتىپ، بۇگىندە امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتىندە ابىرويلى جۇمىس اتقارىپ جۇرگەنى ونىڭ تاباندىلىعىنىڭ، بىلىمگە قۇشتارلىعىنىڭ جانە ەڭبەكقورلىعىنىڭ ايقىن كورىنىسى. الايدا ادامنىڭ شىنايى باعاسى ونىڭ قىزمەتىمەن نەمەسە جەتكەن جەتىستىكتەرىمەن عانا ولشەنبەسە كەرەك. ادامنىڭ قادىرى ونىڭ جۇرەگىندە،

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: