|  |  | 

تۇلعالار ادەبي الەم

كەڭەسباەۆتىڭ  كەڭىستىگى

 

باعىنا تالاسپاعان كىم،

ءيتى دە ۇرگەن قالانىڭ.

سوقتىقپاي كەتتى، وعان كىم،

تىكەنەك تىلگەن تابانىن.

ەسىلگە بارسا ەگىلىپ،

ەرتىس بوپ، اققان جانارى.

كەربۇعىداي كەرىلىپ،

التايعا اڭسارى اۋادى.

اۆتور.Talgat Kenesbay

 

ىلكىدە ءبىر اڭگىمە ەستىپ، زاۋدەعالام شۇقشيىپ وتىرا قالعانىم سول ەدى. جەتىم قوڭىراۋ ( جالعانباعان تەلەفون سيگنالى) ىڭق ەتە قالدى دا، عايىپ بولدى. نە تىزىمگە دە تۇسپەي قالعان. سويتسەم اقجولتاي ءىنىم ارمان ساپارىن استانادان باستاماقشى بولىپ، وتاربا دا كەتىپ بارا جاتىر ەكەن. سول كەزدە ەسىمە ءبارىمىز تانيتىن تالعات اعا كەڭەسباەۆ تۇسپەسى بار ما. ىنىمە ەكەمىز اڭگىمە اۋانىن سولاي بۇرا جونەلدىك. ونىڭ قۇلاعى مەندە، ال باستايىن.

 

استانانىڭ قاقاعان ايازىنا ەكى بەتى ءسال-ءپال دومبىعىپ كەتكەن، تورتباق تۇلعالى الپامساداي قارا كىسىنى جولىقتىرعان بولساڭىز. ول، سىزگە قادالا قاراپ اۋىزىن اشسا بولعانى بۇكىل الەمى كورىنەدى. ول سابازىڭ كادىمگى سارجالدىڭ « جىندى بالاسى». مىڭ دا توعىز الپىس ءبىردىڭ تۋماسى. ءدال قازىر الپىستى القىمداعان شاعى.  نەبارى ون توعىز جاسىندا يمەنە كەلىپ، اباي باستاعان قازاق ادەبيەتىنىڭ جەزقوڭىراۋلى كوشىنە ىلەسكەن. تۇڭعىش شىعارماسى «قارا تاڭبالى قۇس» ەدى، كەيىن «فرانتسۋز ءاتىرىنىڭ ءيىسى» بولىپ  مىڭ توعىز ءجۇز توقسان دا جارىق كورگەن بولاتىن. وتكەن جىلى دۇنيەجۇزى بويىنشا جيىرما ەلدە 150جىلى اتالىپ وتكەن كەرەي اتا ۇرپاعى زۋقا باتىر ءسابيتۇلى تۋرالى جازعان «قاراڭعى ءتۇننىڭ جۇلدىزى» اتتى شىعارماسى كورشىلەس قىرعىز ەلىندە كىتاپ بولىپ باسىلدى. بۇل تاڭدا، كوركەمدىك كوكجيەگىنە قاراي، وزىندىك الەمى، كۇلتەلى ويىنىڭ كۇردەلى مانەرى بار جازۋشى دەپ اتاۋعا لايىق. دەيتۇرعانمەن  جۇدا، سول جاقسى دا ءبىر مۇڭ بار. ونى ەشكىم بىلمەيدى…

ءسىز وسى كەزدەسۋىڭىزدە،  پاقىردان ءوزى تۋرالى تۇكتە سۇراۋدىڭ قاجەتى جوق.  وعان قاراتا جاپىراقشا جاۋىپ، قارشا بوراعان سۇرقيالاردىڭ ءسوزى جەتەرلىك. «كلاسسيك ەمەس»،-دەيتىن ءبىر توپ اپەندى ءبورىنىڭ ارتىنشا شۋلاپ الەك. اتاڭ قوقيلاردىڭ كوكسەگەنى نە، ونى ءبىز تۇسىنسەك بۇيىرماسىن. اينالايىن!

جازۋشى بولۋ ءۇشىن داڭقتى كلاسسيك بولۋ شارت ەمەس. ول تەك ءدۇبارا، جەلوكپە حالتۋرشيكتەردىڭ شىمشىما قاعاجۋى عانا. تاعالانعان  تاحاڭ ولارعا تاسىرقاي قويسىن با؟

«ەرتىستەي جانى تازا ءمارت كىسى وسى قالا دا قايدان ءجۇر»،-دەپ وي شۇڭەتىنە شىم باتۋىڭىز ابدەن مۇمكىن. ول سونداي جاراتىلعان بولمىستىڭ يەسى… وزىنە عانا ءتان تابيعاتىنىڭ الاساپىران كەزەڭى ونى سولاي قالىپتاستىرىپ ۇلگەرگەن.

جارامساقتانعان جاۋتىكتەردى جاعالاۋدان گورى، ەسىلدىڭ بويىن جاعالاعاندى ارتىق سانايدى. جاعىمپازدىق بۇل دەرت تۇتاس ءبىر بۋىننىڭ كەسەلى، رۋحاني وت ۋكولمەن ەمدەسە، باسقا شارا جوق. كەەڭسباەۆتىڭ بۇل سىرقاتتان ادا ەكەنىن كوزى اشىق جۇرت جاقسى بىلەدى.

قولى قالىت ەتە قالسا، قوناق شاقىرىپ «مەنى باعالاڭدار! »،- دەيتىن مىسىق تىلەۋگە جانى قاس. وزىندە باردى قاناعات تۇتىپ، جان بالاسىنا ءزابىر كەلتىرمەي ءجۇرۋ بالا كەزدەن كوكسەگەن  مۇراتى. قازىر دەنساۋلىعىنا بايلانىستى قالام ۇستاۋىنىڭ ءۇزى مۇڭ بولعان. قولى ەركىن يكەمگە كەلمەيدى. ويلانىپ-تولعانىپ بولعاسىن بايبىشەسىنە ايتادى، ول كىسى قاعازعا تۇسىرەدى. ويلاپ كورىڭىز، وسى ادامنىڭ قاسىرەتى مەن قاسيەتىن سالدە بولسا باعالاپ، ەلەپ-ەسكەرۋ مۇز قۇرسانعان قوعامنىڭ ەسىنە دە تۇسپەگەن بولار.

سىرتىنان ءسوز ايتپاي تۇرىپ، ىشكى الەمىنە ءۇڭىلۋ بۇگىنگى ساناعا قالىپتاسا قويۋ ەكىتالاي. سەبەبى قىزعانىشتىڭ قىزىل  يتىنىڭ  سەمىرگەنى سونشا، شاربىسى اقتارىلىپ جاتىر. ءومىر بويى وزگەنى باعالاماي وتەتىن بازبىرەۋلەر ءۇشىن «ادام» اتىمەن اتاۋدان ۇيالاسىڭ.

اركىم ءوز قالاۋىنىڭ قولعاناتى دەسەكتە ، كوركەم ادەبيەت ءۇشىن بىرەۋدىڭ كوكجيەگىنە تۇمان تىلەۋ، جالپى قازاقتىڭ اردا ادەبيەتىنە زوبالاڭ تىلەۋ بولىپ سانالادى. ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ جاقسىلىعىمىزدى كورەتىن سانامىزدا كوز بولسىن!

ايبولسىن  جانتورە.

kerey.kz

Related Articles

  • 14 ناۋرىز – ماتەماتيكتەر كۇنى

    14 ناۋرىز – ماتەماتيكتەر كۇنى

    كافەدرا پروفەسسورى ماتەماتيكتەر كۇنىنە ارنالعان «تاڭعى Studio» تاڭعى شوۋىندا 15 ناۋرىز، 2025 14 ناۋرىز – ماتەماتيكتەر كۇنىنە وراي «تاڭعى Studio» تاڭعى شوۋىنىڭ قوناعى بەلگىلى عالىمدار: فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور قانگۋجين بالتابەك ەسماتۇلى مەن PhD-دوكتور جۇماباي ءمادىبايۇلى بولدى. ەفيردە ولار ماتەماتيكانىڭ ماڭىزدىلىعىن، مەرەكەنىڭ تاريحىن، قازاق ماتەماتيكتەرىنىڭ عىلىمنىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسىن تالقىلادى. پروفەسسور بالتابەك ەسماتۇلى ماتەماتيكانىڭ عىلىمداردىڭ پاتشايىمى سانالاتىندىعىنا توقتالدى. ول ءبىر جاعىنان عىلىمي ءبىلىمنىڭ شىڭىندا تۇرسا، ەكىنشى جاعىنان باسقا پاندەردىڭ دامۋىنا نەگىز بولاتىن كومەكشى عىلىم ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. عالىم شەكسىزدىك پەن ماتەماتيكالىق ەسەپتەۋلەردىڭ دالدىگىن بىلدىرەتىن π سانىنىڭ شىعۋ تاريحىنا دا توقتالدى. دوكتور جۇماباي ءمادىبايۇلى بۇل كۇننىڭ 1988 جىلدان باستاپ «π سانى كۇنى» (π – يرراتسيونال سان، شامامەن 3,14142… تەڭ) رەتىندە تويلانا

  • مەملەكەتتىك ءتىل: قاۋقارلى ما، الدە ءالى دە دەكلاراتسيا ما؟

    مەملەكەتتىك ءتىل: قاۋقارلى ما، الدە ءالى دە دەكلاراتسيا ما؟

     سەرىك ەرعالي سۋرەتتەر: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz سايتتارىنان الىندى. اتا زاڭ جوباسىنىڭ تالقىسى قازاقستانداعى ەڭ سەزىمتال، ەڭ ۇزاق تالقىلانىپ كەلە جاتقان ماسەلەنىڭ ءبىرى — مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ناقتى مارتەبەسى. كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل دەپ جازىلعانىنا وتىز جىلدان استى. الايدا قوعامداعى شىنايى سۇراق ءالى دە اشىق: قازاق ءتىلى — باسقارۋدىڭ ءتىلى مە، الدە سيمۆولدىق مارتەبەدەگى ءتىل مە؟ ءتىل ماسەلەسى نەلىكتەن شەشىلمەي كەلەدى؟ سەبەبى ءبىز ۇزاق ۋاقىت بويى تىلگە: – مادەني قۇندىلىق رەتىندە عانا قاراپ كەلدىك; – ونى مەملەكەتتىك باسقارۋ ءتىلى رەتىندە ناقتى بەكىتپەدىك. ناتيجەسىندە: – كونستيتۋتسيادا ءبىر ءماتىن، – تاجىريبەدە باسقا جاعداي قالىپتاستى. بۇل قايشىلىق ءتىلدىڭ ەمەس، كونستيتۋتسيالىق ايقىندىقتىڭ السىزدىگىنەن تۋىندادى. 9-باپتاعى باستى ءتۇيىن جوبا بويىنشا: 1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى – قازاق ءتىلى. 2. مەملەكەتتىك ۇيىمداردا

  • اتەيستەر مەن تاڭىرشىلدەرگە مىڭ العىس! 

    اتەيستەر مەن تاڭىرشىلدەرگە مىڭ العىس! 

    ەلدەس وردا سۋرەت: اۆتوردىڭ جەكە ارحيۆىنەن الىندى. قازاق قوعامىندا جاڭا ينتەللەكتۋالدىق كەزەڭ تۋىپ كەلەدى. ءبىرىنشى، قازىرگى قازاق قوعامىندا سەنىم ماسەلەسىنە قاتىستى پىكىرتالاستاردىڭ كۇشەيۋى كەزدەيسوق قۇبىلىس ەمەس. بۇل دەگەنىڭىز الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ، اشىق اقپاراتتىق كەڭىستىكتىڭ جانە جاھاندىق ينتەللەكتۋالدىق اعىمداردىڭ ىقپالىمەن قالىپتاسقان جاڭا قوعامدىق ويلاۋ فورماسىنىڭ كورىنىسى. اتەيستىك كوزقاراستاردىڭ اشىق ايتىلۋى، تاڭىرشىلدىك يدەيالاردىڭ قايتا جاڭعىرۋى جانە ءداستۇرلى ءدىني ورتا اراسىنداعى پىكىر قاقتىعىسى زيالى ورتادا الاڭداۋشىلىق تۋدىرعانىمەن، شىن مانىندە بۇل قۇبىلىس قوعامنىڭ رۋحاني السىرەۋىن ەمەس، سانالى ىزدەنىسكە بەت بۇرعانىن كورسەتەدى. ەكىنشى، ۇزاق ۋاقىت بويى قازاق قوعامىنداعى ءدىني ديسكۋرس نەگىزىنەن مونولوگتىقسيپاتتا بولدى. ۋاعىز ايتىلدى، ال تىڭداۋشى تاراپ ونى تالقىلاۋسىز قابىلداۋعا ءتيىس ەدى. سۇراق قويۋ كۇمانمەن، كۇمان ءالسىز يمانمەن تەڭەستىرىلدى. مۇنداي ورتادا سەنىم دالەلدەۋدى ەمەس، قايتالاۋدى تالاپ ەتتى. عىلىمي

  • ولجاس سۇلەيمەنوۆ. مەن بىلەم!.. 

    ولجاس سۇلەيمەنوۆ. مەن بىلەم!.. 

    سەرىك ەرعالي سۋرەتتەر: madeniportal.kz جانە س.ەرعالي مۇراعاتتارىنان الىندى. «يا زنايۋ!..» كىتابىنان ءۇزىندى-اۋدارما. وسيريس زاڭى I ءبىز ادامزات تاريحىن وتە ناشار بىلەمىز. XIX عاسىردىڭ باسىندا ناپولەون الەمگە مىسىردى اشتى، ال عالىمدار بۇل ەلدىڭ قيراندىلارىن زەرتتەپ، ونىڭ شامامەن ب.ز.د. III مىڭجىلدىققا تيەسىلى ەكەنىن انىقتادى. سول كەزدە ادامزات تاريحى تاعى دا قوس مىڭجىلدىققا تەرەڭدەي ءتۇستى. بىرنەشە مىڭجىلدىق بۇرىن (مەن بىلەم) ادامزات (نەمەسە ونىڭ كەيبىر بولىگى) تاڭبالى جازۋدى قولدانىپ، جازىپ جۇرگەن. بۇل بىلىمدەردى قالپىنا كەلتىرۋ ارقىلى ءبىز XX عاسىردىڭ باسىندا جاساندى تۇردە ۇزىلگەن ءتىلىمىزدىڭ تاريحىنا قاتىستى قولجەتەر شىندىقتى قايتا تانۋىمىزعا تۋرا كەلدى. 1926 جىلى باكۋدە وتكەن العاشقى تۇركولوگيالىق كونگرەستەن كەيىن تۇركولوگيا عىلىم رەتىندە قالىپتاسا المادى… …2018 جىلى نازارباەۆ مەنى اڭگىمەلەسۋ ءۇشىن اقورداعا شاقىردى. ۇلكەن ۇستەلدىڭ باسىندا

  • تۇرسىن جۇمانباي ء«ۇيسىنباي كىتابى»

    تۇرسىن جۇمانباي «ءۇيسىنباي كىتابى»

    بۇل داعاندەل، باقاناس ولكەسىنەن شىققان بي ءۇيسىنباي جانۇزاقۇلى حاقىندا قۇراستىرىلىپ جازىلعان كىتاپ. تىڭ تولىقتىرىلعان ەڭبەكتە بولىس الدەكە كۇسەنۇلى، داعاندەلى بولىسىنىڭ باسشىلارى مەن بيلەرىمەن قاتار ءابدىراحمان ءالىمحانۇلى ءجۇنىسوۆ سىندى ايتۋلى تۇلعالار جايلى اڭگىمە قوزعالعان. ولاردىڭ ەل الدىنداعى ەڭبەكتەرى، بيلىك، كەسىم – شەشىمدەرى، حالىق اۋزىندا قالعان قاناتتى سوزدەرى مەن ءومىر جولدارى، اتا – تەك شەجىرەسى قامتىلعان. سونىمەن قاتار مۇراعات دەرەكتەرىندەگى مالىمەتتەر كەلتىرىلگەن. كىتاپقا ەسىمى ەنگەن ەرلەردىڭ زامانى، ۇزەڭگىلەس سەرىكتەرى تۋرالى جازىلعان كەي ماقالالار، جىر –داستاندار، ۇزىندىلەر ەنگەن. كىتاپ قالىڭ وقىرمان قاۋىمعا ارنالعان. تۇرسىن جۇمانباي «ءۇيسىنباي كىتابى»، - جەبە باسپاسى، شىمكەنت قالاسى.134 بەت تولىق نۇسقاسىن تومەندەگى سىلتەمە ارقىلى وقي الاسىز. ءۇيسىنباي كىتاپ kerey.kz

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: