|  |  | 

تۇلعالار ادەبي الەم

كەڭەسباەۆتىڭ  كەڭىستىگى

 

باعىنا تالاسپاعان كىم،

ءيتى دە ۇرگەن قالانىڭ.

سوقتىقپاي كەتتى، وعان كىم،

تىكەنەك تىلگەن تابانىن.

ەسىلگە بارسا ەگىلىپ،

ەرتىس بوپ، اققان جانارى.

كەربۇعىداي كەرىلىپ،

التايعا اڭسارى اۋادى.

اۆتور.Talgat Kenesbay

 

ىلكىدە ءبىر اڭگىمە ەستىپ، زاۋدەعالام شۇقشيىپ وتىرا قالعانىم سول ەدى. جەتىم قوڭىراۋ ( جالعانباعان تەلەفون سيگنالى) ىڭق ەتە قالدى دا، عايىپ بولدى. نە تىزىمگە دە تۇسپەي قالعان. سويتسەم اقجولتاي ءىنىم ارمان ساپارىن استانادان باستاماقشى بولىپ، وتاربا دا كەتىپ بارا جاتىر ەكەن. سول كەزدە ەسىمە ءبارىمىز تانيتىن تالعات اعا كەڭەسباەۆ تۇسپەسى بار ما. ىنىمە ەكەمىز اڭگىمە اۋانىن سولاي بۇرا جونەلدىك. ونىڭ قۇلاعى مەندە، ال باستايىن.

 

استانانىڭ قاقاعان ايازىنا ەكى بەتى ءسال-ءپال دومبىعىپ كەتكەن، تورتباق تۇلعالى الپامساداي قارا كىسىنى جولىقتىرعان بولساڭىز. ول، سىزگە قادالا قاراپ اۋىزىن اشسا بولعانى بۇكىل الەمى كورىنەدى. ول سابازىڭ كادىمگى سارجالدىڭ « جىندى بالاسى». مىڭ دا توعىز الپىس ءبىردىڭ تۋماسى. ءدال قازىر الپىستى القىمداعان شاعى.  نەبارى ون توعىز جاسىندا يمەنە كەلىپ، اباي باستاعان قازاق ادەبيەتىنىڭ جەزقوڭىراۋلى كوشىنە ىلەسكەن. تۇڭعىش شىعارماسى «قارا تاڭبالى قۇس» ەدى، كەيىن «فرانتسۋز ءاتىرىنىڭ ءيىسى» بولىپ  مىڭ توعىز ءجۇز توقسان دا جارىق كورگەن بولاتىن. وتكەن جىلى دۇنيەجۇزى بويىنشا جيىرما ەلدە 150جىلى اتالىپ وتكەن كەرەي اتا ۇرپاعى زۋقا باتىر ءسابيتۇلى تۋرالى جازعان «قاراڭعى ءتۇننىڭ جۇلدىزى» اتتى شىعارماسى كورشىلەس قىرعىز ەلىندە كىتاپ بولىپ باسىلدى. بۇل تاڭدا، كوركەمدىك كوكجيەگىنە قاراي، وزىندىك الەمى، كۇلتەلى ويىنىڭ كۇردەلى مانەرى بار جازۋشى دەپ اتاۋعا لايىق. دەيتۇرعانمەن  جۇدا، سول جاقسى دا ءبىر مۇڭ بار. ونى ەشكىم بىلمەيدى…

ءسىز وسى كەزدەسۋىڭىزدە،  پاقىردان ءوزى تۋرالى تۇكتە سۇراۋدىڭ قاجەتى جوق.  وعان قاراتا جاپىراقشا جاۋىپ، قارشا بوراعان سۇرقيالاردىڭ ءسوزى جەتەرلىك. «كلاسسيك ەمەس»،-دەيتىن ءبىر توپ اپەندى ءبورىنىڭ ارتىنشا شۋلاپ الەك. اتاڭ قوقيلاردىڭ كوكسەگەنى نە، ونى ءبىز تۇسىنسەك بۇيىرماسىن. اينالايىن!

جازۋشى بولۋ ءۇشىن داڭقتى كلاسسيك بولۋ شارت ەمەس. ول تەك ءدۇبارا، جەلوكپە حالتۋرشيكتەردىڭ شىمشىما قاعاجۋى عانا. تاعالانعان  تاحاڭ ولارعا تاسىرقاي قويسىن با؟

«ەرتىستەي جانى تازا ءمارت كىسى وسى قالا دا قايدان ءجۇر»،-دەپ وي شۇڭەتىنە شىم باتۋىڭىز ابدەن مۇمكىن. ول سونداي جاراتىلعان بولمىستىڭ يەسى… وزىنە عانا ءتان تابيعاتىنىڭ الاساپىران كەزەڭى ونى سولاي قالىپتاستىرىپ ۇلگەرگەن.

جارامساقتانعان جاۋتىكتەردى جاعالاۋدان گورى، ەسىلدىڭ بويىن جاعالاعاندى ارتىق سانايدى. جاعىمپازدىق بۇل دەرت تۇتاس ءبىر بۋىننىڭ كەسەلى، رۋحاني وت ۋكولمەن ەمدەسە، باسقا شارا جوق. كەەڭسباەۆتىڭ بۇل سىرقاتتان ادا ەكەنىن كوزى اشىق جۇرت جاقسى بىلەدى.

قولى قالىت ەتە قالسا، قوناق شاقىرىپ «مەنى باعالاڭدار! »،- دەيتىن مىسىق تىلەۋگە جانى قاس. وزىندە باردى قاناعات تۇتىپ، جان بالاسىنا ءزابىر كەلتىرمەي ءجۇرۋ بالا كەزدەن كوكسەگەن  مۇراتى. قازىر دەنساۋلىعىنا بايلانىستى قالام ۇستاۋىنىڭ ءۇزى مۇڭ بولعان. قولى ەركىن يكەمگە كەلمەيدى. ويلانىپ-تولعانىپ بولعاسىن بايبىشەسىنە ايتادى، ول كىسى قاعازعا تۇسىرەدى. ويلاپ كورىڭىز، وسى ادامنىڭ قاسىرەتى مەن قاسيەتىن سالدە بولسا باعالاپ، ەلەپ-ەسكەرۋ مۇز قۇرسانعان قوعامنىڭ ەسىنە دە تۇسپەگەن بولار.

سىرتىنان ءسوز ايتپاي تۇرىپ، ىشكى الەمىنە ءۇڭىلۋ بۇگىنگى ساناعا قالىپتاسا قويۋ ەكىتالاي. سەبەبى قىزعانىشتىڭ قىزىل  يتىنىڭ  سەمىرگەنى سونشا، شاربىسى اقتارىلىپ جاتىر. ءومىر بويى وزگەنى باعالاماي وتەتىن بازبىرەۋلەر ءۇشىن «ادام» اتىمەن اتاۋدان ۇيالاسىڭ.

اركىم ءوز قالاۋىنىڭ قولعاناتى دەسەكتە ، كوركەم ادەبيەت ءۇشىن بىرەۋدىڭ كوكجيەگىنە تۇمان تىلەۋ، جالپى قازاقتىڭ اردا ادەبيەتىنە زوبالاڭ تىلەۋ بولىپ سانالادى. ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ جاقسىلىعىمىزدى كورەتىن سانامىزدا كوز بولسىن!

ايبولسىن  جانتورە.

kerey.kz

Related Articles

  • عالىم بوقاش مەرەيلى 50 جاستا

    عالىم بوقاش مەرەيلى 50 جاستا

    Altyn Magauina بۇگىن اتامىزدىڭ ەڭ جاقىن شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرى، ءبىزدىڭ باۋىرىمىز، قازاقتىڭ ماقتان تۇتاتىن جاستارىنىڭ ءبىرى عالىم بوقاش مەرەيلى 50 جاسقا تولىپ وتىر. ءبىز ءۇشىن بۇل كۇن – جاي عانا عالىمنىڭ تۋعان كۇن ەمەس، بۇل – ونىڭ جارتى عاسىرلىق ونەگەلى ءومىر جولىنىڭ، ادال ەڭبەگىنىڭ، بيىك پاراسات پەن ادامگەرشىلىگىنىڭ مەرەكەسى. ءبىز عالىمدى تەك تەرەڭ ءبىلىمى ءۇشىن ەمەس، ۇلكەن جۇرەگى ءۇشىن قادىرلەيمىز. عالىمنىڭ الەمنىڭ ەڭ بەدەلدى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى – وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىم الىپ، “ازاتتىق راديوسىندا جەمىستى ەڭبەك ەتىپ، بۇگىندە امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتىندە ابىرويلى جۇمىس اتقارىپ جۇرگەنى ونىڭ تاباندىلىعىنىڭ، بىلىمگە قۇشتارلىعىنىڭ جانە ەڭبەكقورلىعىنىڭ ايقىن كورىنىسى. الايدا ادامنىڭ شىنايى باعاسى ونىڭ قىزمەتىمەن نەمەسە جەتكەن جەتىستىكتەرىمەن عانا ولشەنبەسە كەرەك. ادامنىڭ قادىرى ونىڭ جۇرەگىندە،

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

  • كوكباي اتا شىعارمالارى – قازاقتىڭ وركەنيەتتىك ورەسىنىڭ ايعاعى

    كوكباي اتا شىعارمالارى – قازاقتىڭ وركەنيەتتىك ورەسىنىڭ ايعاعى

    ادامنىڭ ءبارى بىردەي ەمەس. اقىل-ويى ەركىن، ءماندى، قۇندى دۇنيەلەر تۋعىزا الاتىن، جاسامپازدىق قۋاتى زور ادامدار بولادى. سول سياقتى وركەنيەتتىك الەۋەتى (پوتەنتسيالى) زور حالىقتار بولادى. ونداي قاسيەت وزىندىك قۇندىلىقتار جۇيەتىن جاساي الاتىن، ەشكىمگە ۇقسامايتىن، تەرەڭ تامىرلى رۋحانياتى بار حالىقتاردا بولادى. قازاقتىڭ بۇكىل تاريحى مەن مادەنيەتى ءبىزدىڭ سونداي حالىقتار ساناتىنا جاتاتىنىمىزدىڭ ايعاعى. سونداي ايعاق ابايدىڭ اقىندىق مەكتەبىنىڭ كورنەكتى وكىلى كوكباي جاناتايۇلى شىعارماشىلىعىندا مولىنان تابىلادى… كەشە سەمەي قالاسىنداعى ابايدىڭ قورىق- مۋزەيىندە كوكباي جاناتايۇلىنىڭ 165 جىلدىعىنا ارنالعان “ابايدان ساباق الدىم بالا جاستان” اتتى ادەبي كەش ءوتتى. زال بەلگىلى ابايتانۋشى، پروفەسسور جاندوس اۋباكىردىڭ تاعىلىمى مول، اسەرلى بايانداماسىن ەرەكشە ىنتامەن تىڭدادى. سپيكەردى تىڭداپ وتىرىپ: ء“بىز كوكبايدى ءتىپتى بىلمەيمىز دەۋگە بولعانداي ەكەن عوي… كەيدە ءتىپتى جەڭىل، ءۇستىرت

  • عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا قازاق رۋحانياتىندا ەرەكشە باسىلىمدار بولدى. اتاپ ايتساق، اتىراۋ شارىندە شىققان «التىن وردا» گازەتى بولسا، ودان كەيىنگىسى الماتى قالاسىندا شىعىپ تۇرعان «جاس قازاق»، سونداي-اق «شەتەل ادەبيەتى» سىندى گازەتتەر ەدى. «التىن وردا» گازەتىنە مەيىرحان اقداۋلەتۇلى، ال قالعان ەكەۋىنە تالعات ەشەن مەن ارداق نۇرعازى ىسپەتتى قازاقتىڭ ينتەللەكتۋال ازاماتتارى باس رەداكتور بولعان ەدى. ءبارى  دە ەسىمدەرى ەلگە ءمالىم، عاجايىپ اقىندار. باز بىرەۋلەردىڭ: «جۋرناليست بولماسا، اقىن ەشقاشان جارىتىپ گازەت شىعارا المايدى»، – دەگەن سىپسىڭ سوزدەرىنىڭ اۋىزىنا قۇم قۇيىپ، الگى اپەرباقان تۇسىنىكتىڭ اياعىن كوكتەن كەلتىرگەن دە وسى تالانتتى قالامگەرلەر بولدى.  «ادەبيەت پورتالى» «ۋاقىت پەن كەڭىستىك…» ايدارىمەن  تەك اتالعان وسى باسىلىمدار عانا ەمەس، جاڭا عاسىردىڭ باسىندا قازاق باسپاسوزىندە جارىق كورگەن نەبىر جىلىكتى جازبالار مەن تانىمدىق

  • ەل قورعانى – المات ساردار

    ەل قورعانى – المات ساردار

    ساردار المات توبابەرگەنۇلى – ءوز داۋىرىندە ەل باسقارعان، بەدەلدى تۇلعالاردىڭ ءبىرى بولعان. ول ىرعىزدا بولىس قىزمەتىن اتقارىپ، حالىق اراسىندا سىيلى ادام رەتىندە تانىلعان. المات توبابەرگەنۇلىنىڭ ەرلىك پەن ەلدىك توعىسقان دارا جولىن كەيىن بالالارى سامىرات پەن تورەمۇراتتا جالعىستىردى. ال ونىڭ شوبەرەسى عالىمجان ءابدىسالاموۆ ەۋروپا مەن ورتا ازياعا تانىمال قازاقتان شىققان تۇڭعىش سكريپكاشى بولعان. ءحىح عاسىردىڭ باسىندا دۇنيەگە كەلىپ، سول عاسىردىڭ سوڭعى ون جىلدىعىندا ومىردەن وتكەن المات توبابەرگەنۇلى باسىنداعى بيلىگى مەن بەدەلىن ەلىنىڭ يگىلىگىنە، جۇرتىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىنە ارنالعان ءوز زامانىنىڭ ايتۋلى تۇلعالارىنىڭ ءبىرى ەدى.  «ارجاعى دا اتاقتى ەر…» تاعى ءبىر ءجۇز جىل ءارى جىلجىپ، ءحVىىى عاسىر تاريحىن پاراقتاساق، ول كەزەڭدە ەل باسىنان وتكەن قايعىلى وقيعالار كوپ بولعانىن كورەمىز، «اقتابان شۇبىرىندى، القاكول سۇلاما» حالقىمىزدى

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: