|  | 

Әдеби әлем

САНАНЫ ШАЮДЫҢ 10 ТӘСІЛІ

Ноам Хомски — заманымыздың даңқты философы, саяси публицист, лингвист.
88 жасқа келген ғалым әйгілі жоғары оқу орындарында дәріс оқыған, саясатқа араласқан, көптеген идеялар мен кітаптардың авторы.
Хомскидің еңбектерін журналистер, саясаткерлер, пиаршылар міндетті түрде оқуы тиіс.

Сананы шаюдың 10 тәсілі  — Ноам Хомскидің тізіп беріп кеткені.  Тақырыпқа қызығып, ары қарай ізденемін дегендерге интернеттен ғалымның «Пропаганда моделі» теориясы жөнінде оқуға кеңес беремін.

ЕКІНШІ КЕЗЕКТЕГІ МӘСЕЛЕГЕ НАЗАРЫН АУДАРУ
Қоғам үшін маңызы кейінгі кезекте тұрған мәселеге, тіпті дым маңызы жоқ болмашы нәрсеге  «басын ауыртып», негізгі саяси және экономикалық проблемалардан назарын аудару. Қазақстанда бұл әдіс үнемі қолданылады.

Мысалы, Қазақстанның атауын өзгерту туралы бастама көтерілген кезде әдетте девальвация өтіп жатады. Мұсылмандар одағының мәлімдемелері кезінде ауыс-түйістер басталады. Депутаттардың қазақ қыздарына шетелдіктермен тұрмыс құруына тиым салу туралы заң шығаруды талап еткен кезде жерге қатысты заңнама өзгереді.

ӨЗДЕРІ БІР ПРОБЛЕМАНЫ ОЙЛАП ТАУЫП, СОНЫ ШЕШУГЕ КІРІСУ
Алдымен, қоғамның дамуына кедергі келтіретін әлдебір проблема қолдан жасалады. Сосын баспасөз беттерінде осы проблеманы талқылау басталады. Дискуссия әбден қызып, тараптар қызылкеңірдек болып, бір-бірін пышақтауға кіріскенде, саясаткерлер – министрлер, депутаттар, президент проблеманың шешімін ұсынады немесеше шығарады. Бұл әдісті қолданудағы басты мақсат – саясаткерлердің рейтингісін неқтылау, былайша айтқанда репутациялық аудит жасау, елдің нақты лауазымды тұлғаға қарым-қатынасын бақылау.
Сананы шаюдың бұл әдісін біз әйелдердің зейнеткерлік жасын 58-ден 63 жасқа дейін ұлғайту бойынша заң дайындалған кезде көрдік. Бастама көтерілді. БАҚ беттерінде барлығы жан-жақты пікірлерді жаудырды. Қырықпышақ болған халық. Соңында президент зейнеткерлік жас кезең-кезеңімен ұлғайтылатынын айтып, «тынышталдырды». Әбден даурығып кеткен халық «ее, ең құрығанда сөйтсін» деп, салиқалы шешімге мойынсұнды.
Тағы бір мысал – депутаттардың президентті мәңгі басшы ету туралы бастамалары. Бұл тамаша бастама арагідік көтеріліп тұрады. Әдетте жыл сайын, бірінші желтоқсан қарсаңында әсіресе қатты ушығады.

 АЗАПҚА БІРТІНДЕП БОЙ ҮЙРЕТУ
Елге ұнамсыз әлдебір бастаманы заңмен бекіту үшін көбіне осы әдіс қолданылады. Министрлер мен депутаттар үнемі коррупция, инфляция, сырт нарықтардағы қиын жағдай мен шикізат бағаларының құлдырауы туралы айта береді. Сонымен қатар көршілес елдердегі ауыр жағдай туралы сөз қылып, «олардың қасында біздің жағдай – тойға баратын баладай» деп сіңіре береді. Нәтижесінде әйелдердің зейнеткерлік жасын көтеру, барлығын жаппай тіркеуге отырғызу сияқты заңдар дүниеге келеді.

ШЕШІМДІ ОРЫНДАУ МЕРЗІМІН ШЕГЕРІП, ХАЛЫҚҚА ҮМІТ СЫЙЛАУ
Халыққа ауыр тиетін шешімдерді таныстыру кезінде үкімет оны кезең-кезеңімен жүзеге асыруды қоса ұсынады. Ары қарай жағдай қиындай түсетінін біліп тұрса да, халық оны кейінге шегерілгенін дұрыс көреді.
Мысалы, жаппай сақтандыру (кейінге шегерілді), жер сату туралы заң (кейінге қалдырылды), т.с.с.

ХАЛЫҚТЫ БАЛА КӨРУ
Үгіт-насихат жүргізгенде, билік өкілдері жиындар мен баспасөз беттерінде бала мен қарияға да, ақыл-есінің дамуы тежелген адамға да түсінікті болатын сөздерді, тіркестерді, дәйектерді қолданады. Мұндағы мақсат – халықтың ойлау қабілетін тежеу. Бірақ жиі жағдайда оның себебі – министрлердің шектеулі сөздік қоры.
Мысалға премьер-министрдің және президенттің кеңейтілген отырыстары кезінде айтылатын ұрысы мен айқайын және барлық қалалардың орталығындағы билбордтардан көретін цитаталарды келтіруге болады: «жол құрылысына берілген ақшаны дұрыс жұмсай алмайсыңдар», «түкке пайдасы жоқ қызметкерлер орындарында әлі отыр» «Қазақстан біздің ортақ үйіміз», «экономиканың негізі – өнеркәсіп», «әлем бізді таныды», «ел бірлігі – қуатты мемлекет негізі», т.с.с. Айтылған нәрсе айтылған жерінде қалады, саяси-экономикалық ахуал дым өзгермейді. Есесіне халық жамырап «президент/ПМ шенеуніктерге ұрысты» деп, айыздары қанып, ұзақ уақыт талқылайды. Ал маңызды заңдар мен шешімдерді түсіндіруге келгенде шенеуніктер керісінше ешкім түсінбейтін тілде сөйлейді. Оны біз жер туралы, зейнетақы қорлары туралы, міндетті тіркелу туралы заңдарды өткізу кезінде куәсі болдық.

ЭМОЦИЯҒА БОЙ БЕРІП, КРИТИКАЛЫҚ ОЙЛАУДЫ ТЕЖЕУ
Халықтың эмоциясына әсер ету — адамдардың рационалды анализ жасауына тосқауыл қоюдың классикалық айласы. Қыздардың шетелдіктермен тұрмыс құруы, елім-жерім-дінім-тарихым-ата бабаларым-қазақ хандығы сияқты патриотизм тақырыбындағы әңгімелерге қазақтар әсіре жақын. Критикалық ойлау қабілеті мүлдем өшіп, айналада болып жатқан оқиғаларға адекват қарай алмай қалуына дейін әкелген мәселелер бәріміздің есімізде. Эмоционалдық қоздырғыштарды қолдану арқылы пропаганда машинасы халықтың санасына үрей, қорқыныш, барға қанағат ету, шын қажет нәрселерді талап етпеу сияқты сезімдерді сіңіреді.

ХАЛЫҚТЫ НАДАНДЫҚТА ҰСТАУ
Сапасыз білім беру, дамуға кедергі болу, бастамашылдықты қолдамау — БАҚ қолында тұрған қуатты қару. Толассыз ақпараттық шу, мәнсіз контентті масс-медиа арқылы трансляциялау мақсаты – халықты еріксіз, жігерсіз, ынжық, ықтиярсыз, тәуелді, үрейлі етіп тәрбиелеу. Мұндай халық еш жағдайда бой көтермейді, алаңға шықпайды, тәубе етіп, барлық қиындыққа шыдап отыра береді.

ДАРЫНСЫЗДАРДЫ ҰЛЫҚТАУ
Оқырмандар мен көрермендер надандар мен қатыгездер туралы  жаңалықтарды оқып, жағасын ұстап отырғанда, қоғамдық лифт бойынша осы надандық пен қатыгездікті ту еткендер көтеріле береді. Қылмыс жасаған лауазымды тұлғалар ары қарай қызметінде қалады, партия мен патриотизмнен басқа айтар түгі жоқтар телевизордың бетін бермейді, санасы таяздар елге ақыл айтады, бастан аяқ плагиат диссертациясын қорғағандар жоғары оқу орындарын басқарады, шенеуніктердің надан балалары теріс қылықтарымен жаңалықтардан түспейді, шенеуніктердің өздері шарманка сияқты бір айтқан әңгүдік ойларын бес қайталап сұхбат береді. Өйткені дарынсыздарды ұлықтау – халықты тезірек топас етудің жолы, мұндай халықты басқару оңайырақ.

ХАЛЫҚТЫҢ ӨЗІН КІНӘЛІ СЕЗІНТУ
Болып жатқан проблемалар – халықтың тікелей өз кінәсы деген месседж жібері біздің шенеуніктердің жақсы көретін әдісі. «Бағаның өсуі – халықтың осы баға өсімін күтіп отыратындығының салдары». Естеріңде ғой? Сол сияқты «девальвацияға кінәлі – халықтың өзі, өйткені олар долларды көп сатып алады», «жұмыссыздықтың белең алып бара жатқандығына халықтың өзі кінәлі, өйткені олар білімсіз». Өзінің кінәлі екендігін есіне салып отыру, оған иландыру арқылы халықты апатияға ұшырату, экономикалық және заңды құқықтарының сақталуын талап еткізбеу деген сияқты мақсаттар көзделеді.

АДАМДАР ТУРАЛЫ ОЛАРДЫҢ ӨЗДЕРІНЕН КӨБІРЕК БІЛІП ОТЫРУ
Кез келген әрекет – зат сатып алу, несие ресімдеу, құжаттарды сұрату және тіркету кезінде адамдардың өздері туралы жеке және отбасылық деректерін неғұрлым көбірек қалдыруын қадағалау.

дерек көзі:gulimeo.kz

Related Articles

  • «Өш алу» феномені

    Бұл шағын ғана жазбам жасы баршын тартқан қарияның автобустың орындығында отырып қалғып кеткен жас жігітке «неге ғана орын бермейсің, қазіргі жастардың еш ұяты жоқ» деп құлақ тұндыра айқайлаған оқиғасының негізінде жазылды. Сол кезде менің санама басқа бір себептің сәулесі жарқ етіп, «ШЫНТУАЙТЫНА КЕЛГЕНДЕ КІМДЕРДІҢ ӨЗІ ҰЯТЫ ЖОҚ» деген сауал төңірегінде ойға қалдым (Бұл әлеуметтік сұрақтың жауабы маған әлде қайда әріде жатқандай сезіледі). Әйгілі данышпан Сенека «…Болып жатқан оқиғаның барлығы сөзсіз, болуы тиіс нәрсенің белгісі» дейді. Рас, себепсіз еш нәрсе жоқ. Мұны дәрменсіз жастардың әлде бір әділетсіздікке іштей қарсылығы мен бұлқынысы, дәлірек айтсақ «өш алу» әрекеті десек те болатындай. Әлеументтану ғылымы қоғамда әділетсіздік белең алғанда қорғансыз топтың қолынан келері тек кіжіну

  • ШОЛПЫДАЙ КҮМІС БІР СЫҢҒЫР

    Бүгін ҚР Журналистер одағының мүшесі, Әлем халықтары Жазушылар одағының мүшесі Жұмат ӘНЕСҰЛЫ 72 жасқа толып отыр. Жұмат Әнесұлы тарихи зерделеу мақалаларымен, әзіл қалжыңдарымен оқырмандарға есімі кеңінен таныс.Ж. Әнесұлының өлең жырлары «Жұматтың ғазелдері мен әзілдері», «Ғазелдерім мен әзілдерім» атты кітаптарынан мәлім. Авторды туған күнімен құттықтап, шығармашылығына даңғыл жол тілейміз! Жұмат ӘНЕСҰЛЫ, жазушы, ақын ШОЛПЫДАЙ КҮМІС БІР СЫҢҒЫР Айдын көл жатыр жарқырап, Көкте тұр ай сығалап. Айнала көктем жаңарған, Тобылғы толған сай алап. Көл жағасы тіршілік, айнала қонған кигіз үй. Жанып жатыр көп ошақ, маужыраған көңіл күй. Тобылғы арасы бір сыбдыр, Екеуден ғана бір қыбдыр, Сөнбеді анау бір ошақ, Естіледі көмескі, шолпыдай күміс бір сыңғыр. ӨНЕР мен САУДА Өнер мен сауда Бір

  • Үш литр су

    Кеше бөлемнің үйінен бесік той ма… бірдеңеден келген, әйелім азанымен «кеттік» дейді маған. – Кеттігі нес… – Кеше мен бір тәуіппен жолықтым. Сраз сені айтты, ап кел деді, әйтпесе жаман боласың сен… – Денің сау ма? Айдалада нағылған тәуіп ол, бас аяғы жоқ менде несі бар?- деп жатырмын да енді. Сүйтсем айтады, ол керемет, баяғыда бір атасы тәуіп болған, «сол кісі түсіне кіріп адам емде деген, содан қасиет қонған, қазір адам қарайды. Кеше маған сені»… – Ой, тұра тұрсайш сен. Баяғыда маған да атам түсіме кіріп «пианино аласың ба, баян аласың ба?» деген. «Баян алам» дегем, пианино алып жүруге ауыр болғасын. Сосын базардан баян сатып алған ем, тұр әні шаң-шаң

  • Биік болсын қырын елдің тұғыры 

    Ассалаумағалейкум,мына келіп жеткен қасиетті тәуелсіздік мерекеміз құтты болсын , Алла елімізді аман,жұртымызды тыныш қылып ,тәуелсіздігімізді мәңгілік етсін ! Отан ,отан сенен ыстық от барма, Отан үшін түсем қызыл оттарға. <<Бірлік болса тірлік болар>>деген бар, Тозған қазды басынады топ қарға. Ата-бабам аңсап келген сан ғасыр , Мына ғасыр біздің ғасыр нар ғасыр . Қазақ аты машһұр болған әлемге, Тауап етем тәуелсіздік таңға асыл . Жоқшылықтай жолын жапқан жомарттың, Жепіс жылда қанша асылды жоғалттың. Көп салтымыз көгенінде қиылды, Жәйсіз жатқан жастығындай қонақтың. Бар қазақтың бақыт күні мына күн , Төрткіл әлем бізге түрді құлағын. Тәуелсіздік тәңір берген тұп-тұнық , Қайнары мол қанып ішер бұағым. Желбіресін көк туымыз маңгілік , Ата берсін арайы

  • «Сендер семіре тұрыңдар» (мысал)

    Жұмат ӘНЕСҰЛЫ (КҮЛДІР- ДҮЛДІР , Жұматтың әзіл қалжыңдары, мысалдар) «Сендер семіре тұрыңдар» (мысал) Ымырт түсе бастаған кез. Бір жерге сары шегіртке, далашегіртке, қоңыршегіртке, қалашегіртке, бидайшегіртке, шөпшегіртке бас қосып, әңгіме шертісіп отырыпты. Сол кезде қастарына қараторғай келіп қонады. Сол кезде шегірткелер қорқып кетіп, ұшып кетейін деп жатқанда Қараторғай “Қорықпаңдар! Мен сендерге жақсы пиғылмен келдім. Араларыңда домбыра тартатын, ұйқас құрай алатындарың бар ма?” -деп сұрайды. Шегірткелердің көңілдері орнына түсіп, арасынан бір ересегі: “Енді керемет болмағанмен қамысты шертіп, ән айтамыз, сосын ұйқас құрудегенде бізге жат емес”- депті.Қараторғай: “Онда тамаша! Сендердің араларыңда Айтыс ұйымдастырамыз! Бірінші орынға10-мың Биткоин!Екінші, үшінші орындарға да бәйгеміз жаман емес! Шегірткелер шексіз қуанып:, “Біз бұрын айтысып көрген жоқпыз, сол жағы қалай

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: