|  | 

Әдеби әлем

САНАНЫ ШАЮДЫҢ 10 ТӘСІЛІ

Ноам Хомски — заманымыздың даңқты философы, саяси публицист, лингвист.
88 жасқа келген ғалым әйгілі жоғары оқу орындарында дәріс оқыған, саясатқа араласқан, көптеген идеялар мен кітаптардың авторы.
Хомскидің еңбектерін журналистер, саясаткерлер, пиаршылар міндетті түрде оқуы тиіс.

Сананы шаюдың 10 тәсілі  — Ноам Хомскидің тізіп беріп кеткені.  Тақырыпқа қызығып, ары қарай ізденемін дегендерге интернеттен ғалымның «Пропаганда моделі» теориясы жөнінде оқуға кеңес беремін.

ЕКІНШІ КЕЗЕКТЕГІ МӘСЕЛЕГЕ НАЗАРЫН АУДАРУ
Қоғам үшін маңызы кейінгі кезекте тұрған мәселеге, тіпті дым маңызы жоқ болмашы нәрсеге  «басын ауыртып», негізгі саяси және экономикалық проблемалардан назарын аудару. Қазақстанда бұл әдіс үнемі қолданылады.

Мысалы, Қазақстанның атауын өзгерту туралы бастама көтерілген кезде әдетте девальвация өтіп жатады. Мұсылмандар одағының мәлімдемелері кезінде ауыс-түйістер басталады. Депутаттардың қазақ қыздарына шетелдіктермен тұрмыс құруына тиым салу туралы заң шығаруды талап еткен кезде жерге қатысты заңнама өзгереді.

ӨЗДЕРІ БІР ПРОБЛЕМАНЫ ОЙЛАП ТАУЫП, СОНЫ ШЕШУГЕ КІРІСУ
Алдымен, қоғамның дамуына кедергі келтіретін әлдебір проблема қолдан жасалады. Сосын баспасөз беттерінде осы проблеманы талқылау басталады. Дискуссия әбден қызып, тараптар қызылкеңірдек болып, бір-бірін пышақтауға кіріскенде, саясаткерлер – министрлер, депутаттар, президент проблеманың шешімін ұсынады немесеше шығарады. Бұл әдісті қолданудағы басты мақсат – саясаткерлердің рейтингісін неқтылау, былайша айтқанда репутациялық аудит жасау, елдің нақты лауазымды тұлғаға қарым-қатынасын бақылау.
Сананы шаюдың бұл әдісін біз әйелдердің зейнеткерлік жасын 58-ден 63 жасқа дейін ұлғайту бойынша заң дайындалған кезде көрдік. Бастама көтерілді. БАҚ беттерінде барлығы жан-жақты пікірлерді жаудырды. Қырықпышақ болған халық. Соңында президент зейнеткерлік жас кезең-кезеңімен ұлғайтылатынын айтып, «тынышталдырды». Әбден даурығып кеткен халық «ее, ең құрығанда сөйтсін» деп, салиқалы шешімге мойынсұнды.
Тағы бір мысал – депутаттардың президентті мәңгі басшы ету туралы бастамалары. Бұл тамаша бастама арагідік көтеріліп тұрады. Әдетте жыл сайын, бірінші желтоқсан қарсаңында әсіресе қатты ушығады.

 АЗАПҚА БІРТІНДЕП БОЙ ҮЙРЕТУ
Елге ұнамсыз әлдебір бастаманы заңмен бекіту үшін көбіне осы әдіс қолданылады. Министрлер мен депутаттар үнемі коррупция, инфляция, сырт нарықтардағы қиын жағдай мен шикізат бағаларының құлдырауы туралы айта береді. Сонымен қатар көршілес елдердегі ауыр жағдай туралы сөз қылып, «олардың қасында біздің жағдай – тойға баратын баладай» деп сіңіре береді. Нәтижесінде әйелдердің зейнеткерлік жасын көтеру, барлығын жаппай тіркеуге отырғызу сияқты заңдар дүниеге келеді.

ШЕШІМДІ ОРЫНДАУ МЕРЗІМІН ШЕГЕРІП, ХАЛЫҚҚА ҮМІТ СЫЙЛАУ
Халыққа ауыр тиетін шешімдерді таныстыру кезінде үкімет оны кезең-кезеңімен жүзеге асыруды қоса ұсынады. Ары қарай жағдай қиындай түсетінін біліп тұрса да, халық оны кейінге шегерілгенін дұрыс көреді.
Мысалы, жаппай сақтандыру (кейінге шегерілді), жер сату туралы заң (кейінге қалдырылды), т.с.с.

ХАЛЫҚТЫ БАЛА КӨРУ
Үгіт-насихат жүргізгенде, билік өкілдері жиындар мен баспасөз беттерінде бала мен қарияға да, ақыл-есінің дамуы тежелген адамға да түсінікті болатын сөздерді, тіркестерді, дәйектерді қолданады. Мұндағы мақсат – халықтың ойлау қабілетін тежеу. Бірақ жиі жағдайда оның себебі – министрлердің шектеулі сөздік қоры.
Мысалға премьер-министрдің және президенттің кеңейтілген отырыстары кезінде айтылатын ұрысы мен айқайын және барлық қалалардың орталығындағы билбордтардан көретін цитаталарды келтіруге болады: «жол құрылысына берілген ақшаны дұрыс жұмсай алмайсыңдар», «түкке пайдасы жоқ қызметкерлер орындарында әлі отыр» «Қазақстан біздің ортақ үйіміз», «экономиканың негізі – өнеркәсіп», «әлем бізді таныды», «ел бірлігі – қуатты мемлекет негізі», т.с.с. Айтылған нәрсе айтылған жерінде қалады, саяси-экономикалық ахуал дым өзгермейді. Есесіне халық жамырап «президент/ПМ шенеуніктерге ұрысты» деп, айыздары қанып, ұзақ уақыт талқылайды. Ал маңызды заңдар мен шешімдерді түсіндіруге келгенде шенеуніктер керісінше ешкім түсінбейтін тілде сөйлейді. Оны біз жер туралы, зейнетақы қорлары туралы, міндетті тіркелу туралы заңдарды өткізу кезінде куәсі болдық.

ЭМОЦИЯҒА БОЙ БЕРІП, КРИТИКАЛЫҚ ОЙЛАУДЫ ТЕЖЕУ
Халықтың эмоциясына әсер ету — адамдардың рационалды анализ жасауына тосқауыл қоюдың классикалық айласы. Қыздардың шетелдіктермен тұрмыс құруы, елім-жерім-дінім-тарихым-ата бабаларым-қазақ хандығы сияқты патриотизм тақырыбындағы әңгімелерге қазақтар әсіре жақын. Критикалық ойлау қабілеті мүлдем өшіп, айналада болып жатқан оқиғаларға адекват қарай алмай қалуына дейін әкелген мәселелер бәріміздің есімізде. Эмоционалдық қоздырғыштарды қолдану арқылы пропаганда машинасы халықтың санасына үрей, қорқыныш, барға қанағат ету, шын қажет нәрселерді талап етпеу сияқты сезімдерді сіңіреді.

ХАЛЫҚТЫ НАДАНДЫҚТА ҰСТАУ
Сапасыз білім беру, дамуға кедергі болу, бастамашылдықты қолдамау — БАҚ қолында тұрған қуатты қару. Толассыз ақпараттық шу, мәнсіз контентті масс-медиа арқылы трансляциялау мақсаты – халықты еріксіз, жігерсіз, ынжық, ықтиярсыз, тәуелді, үрейлі етіп тәрбиелеу. Мұндай халық еш жағдайда бой көтермейді, алаңға шықпайды, тәубе етіп, барлық қиындыққа шыдап отыра береді.

ДАРЫНСЫЗДАРДЫ ҰЛЫҚТАУ
Оқырмандар мен көрермендер надандар мен қатыгездер туралы  жаңалықтарды оқып, жағасын ұстап отырғанда, қоғамдық лифт бойынша осы надандық пен қатыгездікті ту еткендер көтеріле береді. Қылмыс жасаған лауазымды тұлғалар ары қарай қызметінде қалады, партия мен патриотизмнен басқа айтар түгі жоқтар телевизордың бетін бермейді, санасы таяздар елге ақыл айтады, бастан аяқ плагиат диссертациясын қорғағандар жоғары оқу орындарын басқарады, шенеуніктердің надан балалары теріс қылықтарымен жаңалықтардан түспейді, шенеуніктердің өздері шарманка сияқты бір айтқан әңгүдік ойларын бес қайталап сұхбат береді. Өйткені дарынсыздарды ұлықтау – халықты тезірек топас етудің жолы, мұндай халықты басқару оңайырақ.

ХАЛЫҚТЫҢ ӨЗІН КІНӘЛІ СЕЗІНТУ
Болып жатқан проблемалар – халықтың тікелей өз кінәсы деген месседж жібері біздің шенеуніктердің жақсы көретін әдісі. «Бағаның өсуі – халықтың осы баға өсімін күтіп отыратындығының салдары». Естеріңде ғой? Сол сияқты «девальвацияға кінәлі – халықтың өзі, өйткені олар долларды көп сатып алады», «жұмыссыздықтың белең алып бара жатқандығына халықтың өзі кінәлі, өйткені олар білімсіз». Өзінің кінәлі екендігін есіне салып отыру, оған иландыру арқылы халықты апатияға ұшырату, экономикалық және заңды құқықтарының сақталуын талап еткізбеу деген сияқты мақсаттар көзделеді.

АДАМДАР ТУРАЛЫ ОЛАРДЫҢ ӨЗДЕРІНЕН КӨБІРЕК БІЛІП ОТЫРУ
Кез келген әрекет – зат сатып алу, несие ресімдеу, құжаттарды сұрату және тіркету кезінде адамдардың өздері туралы жеке және отбасылық деректерін неғұрлым көбірек қалдыруын қадағалау.

дерек көзі:gulimeo.kz

Related Articles

  • БҰЛ  КҮНІ …

    Уа, Астана,астанам, астанамыз- Жасыл желек, көкөрім жас қаламыз Құт  қоныс қып Есілдің қос жағасын, Арқада байрақ тіккен Бас қаламыз   Көгі –биік, желі- өткір, жері- жазық Қойнауы жанға мекен, малға азық Сарыарқа-қазақ жері кіндігінен Елбасы Елордаға  қаққан қазық                      Содан бері жиырма  жыл артқа салып                      Астана  өз тарихын қойды жазып   Теңдессіз жаңа құрылыс бастағаны Арқада жайнатпаққа жас қаланы Шыңыраудан ылғал тартқан сексеуілдей Берік болмақ қазақтың бас қамалы Тамыры тым тереңде бұл шаһардың- Сонау-сонау Бозоқтан* басталады Дәшті Қыпшақ-қазақтың арғы тегі Бозоқ деп салған қоныс-баспананы   Бозоқтан Ұлы Жібек жолы өткен Бозоқтан Шыңғыс ханның қолы өткен Бозоқтың әрбір  сәтін қуа ағып, Арнасы ақ Есілдің толы өткен   Елбасының өміршең бастамасы- Сол жерде бүгін елдің астанасы Босағаңнан аттады жаңа

  • Аманат (Əлиханның монологы)

    Балға басқа, Орақ ойға тигелі Бір алапат өртке оранды жан іші, Кемерінен дариядай толқыған – Қызыл жалау, жалау емес, қан исі. Қызыл түстен жамырайды елес боп, Құба мекен, құсни дос төл өскен. Сол “бейнелер” құтқар дейді қол бұлғап, Əттең, шіркін… Естімейді оны ешкім. Естіртпейді ауызынан орт бүркіп, Тесік өкпе, Кəрі Кремль жөтеліп. Содан кейін… Темір торда сөз өліп, Көздер қалды шел ішінде бітеліп. Жусан көрсең, жұпарын жұт, дұға оқып, Бағзы бір иіс бұрқырасын өткеннен, Əр тал жусан тағдыры ғой қазақтың Көлдей тұнық көз жасына көктеген. Көктамырдан су алғанша соңғы қан, Мен қазақтың азаттығын сусадым. Доңыз демі топырағыма тимесе, Дұшпан көрмей өссе дедім ұрпағым. Осы серттің түбінде тұр шын байлам, Сол

  • Лидия Монкстің “Ақын қоян” атты кітабы қазақшаға аударылып басылып шықты

    Immensely proud to become the first translator of Juliya Donaldson’s books into Kazakh. The Rhyming Rabbit is ready, The Gruffalo is next. I started it as a hobby at my book-loving daughters’ request. Hope Kazakhstani children will enjoy it as well  I am grateful to my wife Aliya, daughters Faiza and Hanifa for their encouragement and support! Many thanks to Julia Donaldson and Lydia Monks for amazing stories and illustrations, Raya Qader, who made this translation possible, and her Steppe&World Publishing House, and Macmillan Publishers! Қазіргі ағылшынтілді балалар әдебиетінің көрнекті ақыны Джулия Дональдсон мен көркемдеуші Лидия Монкстің “Ақын қоян” атты кітабын қазақшаға аударған едім. Әлия ынталандырып, кітапқұмар қыздарым Файза мен Ханифа қолқалап қоймаған

  • Қазақ медицинасы құнды зерттеу еңбегімен толықты

    Нұргүл Жамбылқызы Алматы қаласы ОКЖ-нің №4 кітапханасында Астанадағы «Шипалы» емдеу орталығының бас дәрігері, денсаулық сақтау саласының үздігі, м.ғ.к. Қайрат Айдарханұлының төрт бірдей кітабының тұсаукесері болды. Кеш барысында Қайрат Айдарханұлының жеке өзінің «Қазақ емшілігі», «Арқа төрінде», «Сыр мен Сауыр арасы» және жазушы Жәди Шәкенұлымен бірлескен «Алтай алыптары» атты кітаптары көпшілікке таныстырылып, кеш қонақтарына да таратылды. Дәрігердің кітаптары түрлі тақырыпқа бағытталған. Мәселен, «Қазақ емшілігі» кітабына Қайрат Айдарханұлының ұзақ жылдарғы еңбектері мен зерттеулері енгізілген. Одан бөлек, аталған кітапта қазақ емшілігінде ұдайы қолданылатын дәрілер, табиғи емдеу жолдары топтастырылған.  Кешке майталман ақын-жазушылар, елімізге белгілі баспагерлер, БАҚ өкілдері мен қалалық кітапхана меңгерушілері қатысты. Соның ішінде, белгілі ғалым, медицина ғылымдарының докторы, академик Мақсұт Темірбаев, медицина ғылымдарының докторы,

  • Қызыл мен көк

    Тақсыр тарих Түсінер болсаң, мұңымды іш, Арымды менің  итаяқ етті қызыл күш. Шаңырағымның күлдіреуішіне қан жұқты Кермектің дәмі, Жендеттің исі Қызыл түс. Дәуірлер туса, Дүмше бір ойлар көнеріп кететін еді, Кетпей-ақ қойды не делік? Таңертең тұрсам… Осы бір бояу о, тоба, О, тоба-ай деші Құбылды кенет көгеріп. «Аттандап» ақты Қызылдар қуды басында, Өңдегі кермек Өзгермей жетті ғасырға. Орақ пен балға Бүркіт пен күнге ауысты, Ауысқан екен, Азаттық деген осы ма?! Есі сау адам Еркіндік дей ма мынаны, Көзіңе қайғы Көл болып сонда тұнады. Азатпын дейсің ауаны жұтып Ал сонда… Ауадан неғып абақты исі шығады. *** Сыбызғы сұңқылы Кеудемнен күй өріп. Сол үннің исіне Жаным тұр сүйеніп. *** Қыркүйек құстарды Әкетсе

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: