|  | 

Әдеби әлем

САНАНЫ ШАЮДЫҢ 10 ТӘСІЛІ

Ноам Хомски — заманымыздың даңқты философы, саяси публицист, лингвист.
88 жасқа келген ғалым әйгілі жоғары оқу орындарында дәріс оқыған, саясатқа араласқан, көптеген идеялар мен кітаптардың авторы.
Хомскидің еңбектерін журналистер, саясаткерлер, пиаршылар міндетті түрде оқуы тиіс.

Сананы шаюдың 10 тәсілі  — Ноам Хомскидің тізіп беріп кеткені.  Тақырыпқа қызығып, ары қарай ізденемін дегендерге интернеттен ғалымның «Пропаганда моделі» теориясы жөнінде оқуға кеңес беремін.

ЕКІНШІ КЕЗЕКТЕГІ МӘСЕЛЕГЕ НАЗАРЫН АУДАРУ
Қоғам үшін маңызы кейінгі кезекте тұрған мәселеге, тіпті дым маңызы жоқ болмашы нәрсеге  «басын ауыртып», негізгі саяси және экономикалық проблемалардан назарын аудару. Қазақстанда бұл әдіс үнемі қолданылады.

Мысалы, Қазақстанның атауын өзгерту туралы бастама көтерілген кезде әдетте девальвация өтіп жатады. Мұсылмандар одағының мәлімдемелері кезінде ауыс-түйістер басталады. Депутаттардың қазақ қыздарына шетелдіктермен тұрмыс құруына тиым салу туралы заң шығаруды талап еткен кезде жерге қатысты заңнама өзгереді.

ӨЗДЕРІ БІР ПРОБЛЕМАНЫ ОЙЛАП ТАУЫП, СОНЫ ШЕШУГЕ КІРІСУ
Алдымен, қоғамның дамуына кедергі келтіретін әлдебір проблема қолдан жасалады. Сосын баспасөз беттерінде осы проблеманы талқылау басталады. Дискуссия әбден қызып, тараптар қызылкеңірдек болып, бір-бірін пышақтауға кіріскенде, саясаткерлер – министрлер, депутаттар, президент проблеманың шешімін ұсынады немесеше шығарады. Бұл әдісті қолданудағы басты мақсат – саясаткерлердің рейтингісін неқтылау, былайша айтқанда репутациялық аудит жасау, елдің нақты лауазымды тұлғаға қарым-қатынасын бақылау.
Сананы шаюдың бұл әдісін біз әйелдердің зейнеткерлік жасын 58-ден 63 жасқа дейін ұлғайту бойынша заң дайындалған кезде көрдік. Бастама көтерілді. БАҚ беттерінде барлығы жан-жақты пікірлерді жаудырды. Қырықпышақ болған халық. Соңында президент зейнеткерлік жас кезең-кезеңімен ұлғайтылатынын айтып, «тынышталдырды». Әбден даурығып кеткен халық «ее, ең құрығанда сөйтсін» деп, салиқалы шешімге мойынсұнды.
Тағы бір мысал – депутаттардың президентті мәңгі басшы ету туралы бастамалары. Бұл тамаша бастама арагідік көтеріліп тұрады. Әдетте жыл сайын, бірінші желтоқсан қарсаңында әсіресе қатты ушығады.

 АЗАПҚА БІРТІНДЕП БОЙ ҮЙРЕТУ
Елге ұнамсыз әлдебір бастаманы заңмен бекіту үшін көбіне осы әдіс қолданылады. Министрлер мен депутаттар үнемі коррупция, инфляция, сырт нарықтардағы қиын жағдай мен шикізат бағаларының құлдырауы туралы айта береді. Сонымен қатар көршілес елдердегі ауыр жағдай туралы сөз қылып, «олардың қасында біздің жағдай – тойға баратын баладай» деп сіңіре береді. Нәтижесінде әйелдердің зейнеткерлік жасын көтеру, барлығын жаппай тіркеуге отырғызу сияқты заңдар дүниеге келеді.

ШЕШІМДІ ОРЫНДАУ МЕРЗІМІН ШЕГЕРІП, ХАЛЫҚҚА ҮМІТ СЫЙЛАУ
Халыққа ауыр тиетін шешімдерді таныстыру кезінде үкімет оны кезең-кезеңімен жүзеге асыруды қоса ұсынады. Ары қарай жағдай қиындай түсетінін біліп тұрса да, халық оны кейінге шегерілгенін дұрыс көреді.
Мысалы, жаппай сақтандыру (кейінге шегерілді), жер сату туралы заң (кейінге қалдырылды), т.с.с.

ХАЛЫҚТЫ БАЛА КӨРУ
Үгіт-насихат жүргізгенде, билік өкілдері жиындар мен баспасөз беттерінде бала мен қарияға да, ақыл-есінің дамуы тежелген адамға да түсінікті болатын сөздерді, тіркестерді, дәйектерді қолданады. Мұндағы мақсат – халықтың ойлау қабілетін тежеу. Бірақ жиі жағдайда оның себебі – министрлердің шектеулі сөздік қоры.
Мысалға премьер-министрдің және президенттің кеңейтілген отырыстары кезінде айтылатын ұрысы мен айқайын және барлық қалалардың орталығындағы билбордтардан көретін цитаталарды келтіруге болады: «жол құрылысына берілген ақшаны дұрыс жұмсай алмайсыңдар», «түкке пайдасы жоқ қызметкерлер орындарында әлі отыр» «Қазақстан біздің ортақ үйіміз», «экономиканың негізі – өнеркәсіп», «әлем бізді таныды», «ел бірлігі – қуатты мемлекет негізі», т.с.с. Айтылған нәрсе айтылған жерінде қалады, саяси-экономикалық ахуал дым өзгермейді. Есесіне халық жамырап «президент/ПМ шенеуніктерге ұрысты» деп, айыздары қанып, ұзақ уақыт талқылайды. Ал маңызды заңдар мен шешімдерді түсіндіруге келгенде шенеуніктер керісінше ешкім түсінбейтін тілде сөйлейді. Оны біз жер туралы, зейнетақы қорлары туралы, міндетті тіркелу туралы заңдарды өткізу кезінде куәсі болдық.

ЭМОЦИЯҒА БОЙ БЕРІП, КРИТИКАЛЫҚ ОЙЛАУДЫ ТЕЖЕУ
Халықтың эмоциясына әсер ету — адамдардың рационалды анализ жасауына тосқауыл қоюдың классикалық айласы. Қыздардың шетелдіктермен тұрмыс құруы, елім-жерім-дінім-тарихым-ата бабаларым-қазақ хандығы сияқты патриотизм тақырыбындағы әңгімелерге қазақтар әсіре жақын. Критикалық ойлау қабілеті мүлдем өшіп, айналада болып жатқан оқиғаларға адекват қарай алмай қалуына дейін әкелген мәселелер бәріміздің есімізде. Эмоционалдық қоздырғыштарды қолдану арқылы пропаганда машинасы халықтың санасына үрей, қорқыныш, барға қанағат ету, шын қажет нәрселерді талап етпеу сияқты сезімдерді сіңіреді.

ХАЛЫҚТЫ НАДАНДЫҚТА ҰСТАУ
Сапасыз білім беру, дамуға кедергі болу, бастамашылдықты қолдамау — БАҚ қолында тұрған қуатты қару. Толассыз ақпараттық шу, мәнсіз контентті масс-медиа арқылы трансляциялау мақсаты – халықты еріксіз, жігерсіз, ынжық, ықтиярсыз, тәуелді, үрейлі етіп тәрбиелеу. Мұндай халық еш жағдайда бой көтермейді, алаңға шықпайды, тәубе етіп, барлық қиындыққа шыдап отыра береді.

ДАРЫНСЫЗДАРДЫ ҰЛЫҚТАУ
Оқырмандар мен көрермендер надандар мен қатыгездер туралы  жаңалықтарды оқып, жағасын ұстап отырғанда, қоғамдық лифт бойынша осы надандық пен қатыгездікті ту еткендер көтеріле береді. Қылмыс жасаған лауазымды тұлғалар ары қарай қызметінде қалады, партия мен патриотизмнен басқа айтар түгі жоқтар телевизордың бетін бермейді, санасы таяздар елге ақыл айтады, бастан аяқ плагиат диссертациясын қорғағандар жоғары оқу орындарын басқарады, шенеуніктердің надан балалары теріс қылықтарымен жаңалықтардан түспейді, шенеуніктердің өздері шарманка сияқты бір айтқан әңгүдік ойларын бес қайталап сұхбат береді. Өйткені дарынсыздарды ұлықтау – халықты тезірек топас етудің жолы, мұндай халықты басқару оңайырақ.

ХАЛЫҚТЫҢ ӨЗІН КІНӘЛІ СЕЗІНТУ
Болып жатқан проблемалар – халықтың тікелей өз кінәсы деген месседж жібері біздің шенеуніктердің жақсы көретін әдісі. «Бағаның өсуі – халықтың осы баға өсімін күтіп отыратындығының салдары». Естеріңде ғой? Сол сияқты «девальвацияға кінәлі – халықтың өзі, өйткені олар долларды көп сатып алады», «жұмыссыздықтың белең алып бара жатқандығына халықтың өзі кінәлі, өйткені олар білімсіз». Өзінің кінәлі екендігін есіне салып отыру, оған иландыру арқылы халықты апатияға ұшырату, экономикалық және заңды құқықтарының сақталуын талап еткізбеу деген сияқты мақсаттар көзделеді.

АДАМДАР ТУРАЛЫ ОЛАРДЫҢ ӨЗДЕРІНЕН КӨБІРЕК БІЛІП ОТЫРУ
Кез келген әрекет – зат сатып алу, несие ресімдеу, құжаттарды сұрату және тіркету кезінде адамдардың өздері туралы жеке және отбасылық деректерін неғұрлым көбірек қалдыруын қадағалау.

дерек көзі:gulimeo.kz

Related Articles

  • Күлтегін жыры

    Күлтегін Құтлық (Елтеріс) қағанның екінші ұлы, Білге қағанның (Могилян) туған інісі. Шешесі Елбілге қатұн. Жеті жасында әкесі Құтлық (680-692 жж. билік құрған) қайтыс болады. Қаған тағына оның інісі Қапаған (692-716 жж.) отырады. Күлтегін мен Білге, Қапағанның інісі Бөгүні (716ж.) тақтан тайдырып, қағандық билікті Білге қолына (716-734жж.) алады. Тарихи деректерге қарағанда, Күлтегіннің он жасында ер атанып, алғаш көзге түскен соғысы – 694 жылғы Жау жыу және Дин жыу аймақтарында болған соғыс. Қапаған осы соғыста 90 мың тұтқынды қолға түсірген. Міне, осыдан былай Күлтегіннің ерлік жолы басталады. Тарихи деректер сол кездегі ел тәуелсіздігін сақтап қалу жолында болған қырғын соғыстардың бірде-біреуінің Күлтегінсіз өтпегенін аңғартады. Батыр 47 жасқа жетіп, қаза тапқанда, төрткүл дүниеден түгел

  • Қазақ әдебиетінің Тәңірлік әлемге есік ашатын трансценденті

    Қазақ әдебиетінің Тәңірлік әлемге есік ашатын трансцендентті мазмұны Қожа Ахмет Яссауидің хикметінен басталатын еді. Құдайберген Жұбанов бұ турасында бүй деп жазады. «біздің «Əдебиет саласындағы жазуымыздың басы «Диуани хикметтен» басталады. Орта Азиядағы түркі тілінде сөйлейтін халықтардың алғашқы жазба əдебиетінің бірі! Бұл факті қазақ ақындарының Ахметке еліктегенін көрсетеді ». Сәкен Сейфуллин былай деп баға береді. «Қазақ арасында жазба әдебиетін таратқан – Түркістаннан шыққан қожалар. Ол кезде қазақ арасына көп таралғаны – Қожа Ахмет Яссауидің кітабы. Біздің қазақ ақындары соған еліктеді». Большевиктер Яссауидің атын өшіру үшін ақын-жазушыларға тапсырма берді. Мәселен, ЦК 1937 жылы Асқар Тоқмағамбетовті «Хазірет Сұлтан» пьесасын жазуға мәжбүрледі. Бұл спектакль ҚазССР кезінде сахнада қойылып келді. Пьесада Яссауиді терістеп, оның жолын «халықты

  • ҚАЗАҚ КӨРКЕМСӨЗІ МЕН КӨСЕМСӨЗІНІҢ ҰЛТ РУХЫН ЖАҢҒЫРТУДАҒЫ АТҚАРҒАН РӨЛІ

    Жұмат ӘНЕСҰЛЫ   Қазақ көркемсөзі ауыз әдебиетінде ерте заманнан қалыптасқан әдебиет саласы. Ұлттың  рухын ғасырлар бойы асқақтатып, намысын жанып келе жатқан Қазақтың «Батырлар жыры» көркем сөздің ең биік дәрежедегі үлгісі, әлемдік деңгейде мақтаныш етуге болатын, көркем элостық шығарма.  ХVIII-  ХIX- ғасырлардағы  қазақ  жырауларының қай қайсысының да осы күнге дейін ауыздан ауызға көшіп, ХХ- ғасырға дейін аңыз болып жетіп, жазба әдебиет мұрасына айналып, бүгінгі ұрпақтың рухани қазынасына айналуы СОЛ ЗАМАНДАРДАҒЫ КӨРКЕМСӨЗДІҢ МӘҢГІЛІК ӨШПЕС  РУХАНИ КҮШІНІҢ  молдығында еді. Ауыз әдебиетіндегі сол кездегі дастандар, жырлар, термелер кең қазақ  даласындағы әр шаңырақтың дем беруші рухани азығы еді. Сөзімізді тірілту үшін ғасырлардан  ғасырларға ауыздан ауызға көшіп, аңыз болып кеткен Бұхар жыраудың «Абылайға айтқаны» атты ұзақтау

  • Ғалым Жайлыбай:Сарсүмбе, Қаракөпір

    Осы көпірдің оң босағасына жауыздар Зуқа батырдың басын бірнеше күн іліп қойған деседі   Боздайды ботасы өлген ғасыр – інген, Сен менің алшы түскен асығым ба ең! Сұлтаным ұлтан болған сонау жылы Зуқаның бұл көпірге басын ілген. Бас мұнда… қайда қалған жансыз дене?! айналса опат дей бер нар сүлдеге. Қартайдым қара көпір саған жетіп Алтайдың алқасындай Сарсүмбеде. Сарысүмбе, Сен не дейсің, Қыран өзен? Сауалға жауап таппай жылады өзен. Жасында жазмышымның тамшысы бар – басыңда тұрса қандай мына кезең. Сарғайған сағым күнге санам өкіл, Қайысып қайғы ойламас қала нөпір. Ғаламның ғазауатын сенен көрдім Бабамның басы ілінген, Қаракөпір! Жартасы, жағалауы жасыл орман, Әр тасы өр Алтайдың асыл арман. Ақынның осы өлкеде шерлі

  • Кеңесбаевтың  кеңістігі

      Бағына таласпаған кім, Иті де үрген қаланың. Соқтықпай кетті, оған кім, Тікенек тілген табанын. Есілге барса егіліп, Ертіс боп, аққан жанары. Кербұғыдай керіліп, Алтайға аңсары ауады. Автор.   Ілкіде бір әңгіме естіп, зәудеғалам шұқшиып отыра қалғаным сол еді. Жетім қоңырау ( жалғанбаған телефон сигналы) ыңқ ете қалды да, ғайып болды. Не тізімге де түспей қалған. Сөйтсем Ақжолтай інім арман сапарын Астанадан бастамақшы болып, отарба да кетіп бара жатыр екен. Сол кезде есіме бәріміз танитын Талғат аға Кеңесбаев түспесі бар ма. Ініме екеміз әңгіме ауанын солай бұра жөнелдік. Оның құлағы менде, ал бастайын.   Астананың қақаған аязына екі беті сәл-пәл домбығып кеткен, төртбақ тұлғалы алпамсадай қара кісіні жолықтырған болсаңыз. Ол,

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: