|  | 

Әдеби әлем

САНАНЫ ШАЮДЫҢ 10 ТӘСІЛІ

Ноам Хомски — заманымыздың даңқты философы, саяси публицист, лингвист.
88 жасқа келген ғалым әйгілі жоғары оқу орындарында дәріс оқыған, саясатқа араласқан, көптеген идеялар мен кітаптардың авторы.
Хомскидің еңбектерін журналистер, саясаткерлер, пиаршылар міндетті түрде оқуы тиіс.

Сананы шаюдың 10 тәсілі  — Ноам Хомскидің тізіп беріп кеткені.  Тақырыпқа қызығып, ары қарай ізденемін дегендерге интернеттен ғалымның «Пропаганда моделі» теориясы жөнінде оқуға кеңес беремін.

ЕКІНШІ КЕЗЕКТЕГІ МӘСЕЛЕГЕ НАЗАРЫН АУДАРУ
Қоғам үшін маңызы кейінгі кезекте тұрған мәселеге, тіпті дым маңызы жоқ болмашы нәрсеге  «басын ауыртып», негізгі саяси және экономикалық проблемалардан назарын аудару. Қазақстанда бұл әдіс үнемі қолданылады.

Мысалы, Қазақстанның атауын өзгерту туралы бастама көтерілген кезде әдетте девальвация өтіп жатады. Мұсылмандар одағының мәлімдемелері кезінде ауыс-түйістер басталады. Депутаттардың қазақ қыздарына шетелдіктермен тұрмыс құруына тиым салу туралы заң шығаруды талап еткен кезде жерге қатысты заңнама өзгереді.

ӨЗДЕРІ БІР ПРОБЛЕМАНЫ ОЙЛАП ТАУЫП, СОНЫ ШЕШУГЕ КІРІСУ
Алдымен, қоғамның дамуына кедергі келтіретін әлдебір проблема қолдан жасалады. Сосын баспасөз беттерінде осы проблеманы талқылау басталады. Дискуссия әбден қызып, тараптар қызылкеңірдек болып, бір-бірін пышақтауға кіріскенде, саясаткерлер – министрлер, депутаттар, президент проблеманың шешімін ұсынады немесеше шығарады. Бұл әдісті қолданудағы басты мақсат – саясаткерлердің рейтингісін неқтылау, былайша айтқанда репутациялық аудит жасау, елдің нақты лауазымды тұлғаға қарым-қатынасын бақылау.
Сананы шаюдың бұл әдісін біз әйелдердің зейнеткерлік жасын 58-ден 63 жасқа дейін ұлғайту бойынша заң дайындалған кезде көрдік. Бастама көтерілді. БАҚ беттерінде барлығы жан-жақты пікірлерді жаудырды. Қырықпышақ болған халық. Соңында президент зейнеткерлік жас кезең-кезеңімен ұлғайтылатынын айтып, «тынышталдырды». Әбден даурығып кеткен халық «ее, ең құрығанда сөйтсін» деп, салиқалы шешімге мойынсұнды.
Тағы бір мысал – депутаттардың президентті мәңгі басшы ету туралы бастамалары. Бұл тамаша бастама арагідік көтеріліп тұрады. Әдетте жыл сайын, бірінші желтоқсан қарсаңында әсіресе қатты ушығады.

 АЗАПҚА БІРТІНДЕП БОЙ ҮЙРЕТУ
Елге ұнамсыз әлдебір бастаманы заңмен бекіту үшін көбіне осы әдіс қолданылады. Министрлер мен депутаттар үнемі коррупция, инфляция, сырт нарықтардағы қиын жағдай мен шикізат бағаларының құлдырауы туралы айта береді. Сонымен қатар көршілес елдердегі ауыр жағдай туралы сөз қылып, «олардың қасында біздің жағдай – тойға баратын баладай» деп сіңіре береді. Нәтижесінде әйелдердің зейнеткерлік жасын көтеру, барлығын жаппай тіркеуге отырғызу сияқты заңдар дүниеге келеді.

ШЕШІМДІ ОРЫНДАУ МЕРЗІМІН ШЕГЕРІП, ХАЛЫҚҚА ҮМІТ СЫЙЛАУ
Халыққа ауыр тиетін шешімдерді таныстыру кезінде үкімет оны кезең-кезеңімен жүзеге асыруды қоса ұсынады. Ары қарай жағдай қиындай түсетінін біліп тұрса да, халық оны кейінге шегерілгенін дұрыс көреді.
Мысалы, жаппай сақтандыру (кейінге шегерілді), жер сату туралы заң (кейінге қалдырылды), т.с.с.

ХАЛЫҚТЫ БАЛА КӨРУ
Үгіт-насихат жүргізгенде, билік өкілдері жиындар мен баспасөз беттерінде бала мен қарияға да, ақыл-есінің дамуы тежелген адамға да түсінікті болатын сөздерді, тіркестерді, дәйектерді қолданады. Мұндағы мақсат – халықтың ойлау қабілетін тежеу. Бірақ жиі жағдайда оның себебі – министрлердің шектеулі сөздік қоры.
Мысалға премьер-министрдің және президенттің кеңейтілген отырыстары кезінде айтылатын ұрысы мен айқайын және барлық қалалардың орталығындағы билбордтардан көретін цитаталарды келтіруге болады: «жол құрылысына берілген ақшаны дұрыс жұмсай алмайсыңдар», «түкке пайдасы жоқ қызметкерлер орындарында әлі отыр» «Қазақстан біздің ортақ үйіміз», «экономиканың негізі – өнеркәсіп», «әлем бізді таныды», «ел бірлігі – қуатты мемлекет негізі», т.с.с. Айтылған нәрсе айтылған жерінде қалады, саяси-экономикалық ахуал дым өзгермейді. Есесіне халық жамырап «президент/ПМ шенеуніктерге ұрысты» деп, айыздары қанып, ұзақ уақыт талқылайды. Ал маңызды заңдар мен шешімдерді түсіндіруге келгенде шенеуніктер керісінше ешкім түсінбейтін тілде сөйлейді. Оны біз жер туралы, зейнетақы қорлары туралы, міндетті тіркелу туралы заңдарды өткізу кезінде куәсі болдық.

ЭМОЦИЯҒА БОЙ БЕРІП, КРИТИКАЛЫҚ ОЙЛАУДЫ ТЕЖЕУ
Халықтың эмоциясына әсер ету — адамдардың рационалды анализ жасауына тосқауыл қоюдың классикалық айласы. Қыздардың шетелдіктермен тұрмыс құруы, елім-жерім-дінім-тарихым-ата бабаларым-қазақ хандығы сияқты патриотизм тақырыбындағы әңгімелерге қазақтар әсіре жақын. Критикалық ойлау қабілеті мүлдем өшіп, айналада болып жатқан оқиғаларға адекват қарай алмай қалуына дейін әкелген мәселелер бәріміздің есімізде. Эмоционалдық қоздырғыштарды қолдану арқылы пропаганда машинасы халықтың санасына үрей, қорқыныш, барға қанағат ету, шын қажет нәрселерді талап етпеу сияқты сезімдерді сіңіреді.

ХАЛЫҚТЫ НАДАНДЫҚТА ҰСТАУ
Сапасыз білім беру, дамуға кедергі болу, бастамашылдықты қолдамау — БАҚ қолында тұрған қуатты қару. Толассыз ақпараттық шу, мәнсіз контентті масс-медиа арқылы трансляциялау мақсаты – халықты еріксіз, жігерсіз, ынжық, ықтиярсыз, тәуелді, үрейлі етіп тәрбиелеу. Мұндай халық еш жағдайда бой көтермейді, алаңға шықпайды, тәубе етіп, барлық қиындыққа шыдап отыра береді.

ДАРЫНСЫЗДАРДЫ ҰЛЫҚТАУ
Оқырмандар мен көрермендер надандар мен қатыгездер туралы  жаңалықтарды оқып, жағасын ұстап отырғанда, қоғамдық лифт бойынша осы надандық пен қатыгездікті ту еткендер көтеріле береді. Қылмыс жасаған лауазымды тұлғалар ары қарай қызметінде қалады, партия мен патриотизмнен басқа айтар түгі жоқтар телевизордың бетін бермейді, санасы таяздар елге ақыл айтады, бастан аяқ плагиат диссертациясын қорғағандар жоғары оқу орындарын басқарады, шенеуніктердің надан балалары теріс қылықтарымен жаңалықтардан түспейді, шенеуніктердің өздері шарманка сияқты бір айтқан әңгүдік ойларын бес қайталап сұхбат береді. Өйткені дарынсыздарды ұлықтау – халықты тезірек топас етудің жолы, мұндай халықты басқару оңайырақ.

ХАЛЫҚТЫҢ ӨЗІН КІНӘЛІ СЕЗІНТУ
Болып жатқан проблемалар – халықтың тікелей өз кінәсы деген месседж жібері біздің шенеуніктердің жақсы көретін әдісі. «Бағаның өсуі – халықтың осы баға өсімін күтіп отыратындығының салдары». Естеріңде ғой? Сол сияқты «девальвацияға кінәлі – халықтың өзі, өйткені олар долларды көп сатып алады», «жұмыссыздықтың белең алып бара жатқандығына халықтың өзі кінәлі, өйткені олар білімсіз». Өзінің кінәлі екендігін есіне салып отыру, оған иландыру арқылы халықты апатияға ұшырату, экономикалық және заңды құқықтарының сақталуын талап еткізбеу деген сияқты мақсаттар көзделеді.

АДАМДАР ТУРАЛЫ ОЛАРДЫҢ ӨЗДЕРІНЕН КӨБІРЕК БІЛІП ОТЫРУ
Кез келген әрекет – зат сатып алу, несие ресімдеу, құжаттарды сұрату және тіркету кезінде адамдардың өздері туралы жеке және отбасылық деректерін неғұрлым көбірек қалдыруын қадағалау.

дерек көзі:gulimeo.kz

Related Articles

  • АЙТЫЛАТЫН СӨЗ ЕДІ…

                                     Біздің жақта қыс ұзақ Сол қыста небір ғажап бар Соғым-шүйгін, үй-жылы, Веселятся қазақтар    Шен тартылған шанасы Табандаулы пимасы Гуляй, біздің мекенде, Орыстың лютая зимасы!   Новый Год болсын сөзбасы- Нұр құятын жүздерге Дед Мороз Снегурочкамен Туыс боп кеткен біздерге    Қазақты қазақ құттықтап Рождествомен қуанып, Крещениеде, «бісміллә!», Күршімге сүңгіп шығалық, Одан кейін бөшкелеп, Түн ауғанда су алып Өзіміз ішіп, малды да, Әгүрөтті де суарып Шипа тапсақ ем-домнан Жел-құзды бойдан шығарып   Осылай праздниктерді Қапысыз тойлап алайық, Содан кейін жұмылып Шығарып қысты салайық:                                    Сар самаурын қайнатып, Ақ шәйнекке шәй демдеп Қыз-келіншек жүйткіп жүр Сый кісіге шәй бермек                                    Қарала шәлі жамылып, Жерді теуіп шыңғырып Частушка айтқыш әйелге Кетті ме,

  • Нұр аға

    Шаһидолла Самұратұлы Бөкеев Басқалар пәлен десін, түген десін, Танттің бұл қазақты әлемге шін. Көреалмаған дұшпандар дәл сіз құсап – Өздырын күллі елге дәлелдесін. Ат көтермес Аты да, атағын да, Кешегі құрама ыштат сапарында. Бұл қазақты пәш етті Нұрлы ағам, Тұрғандығын қай елдің қатарында. Бағы қандай үстем ет бұл халықтың, Байтақ елім тұрғандай Нұрланып тың. Қайсарлықпен өзіне қағып тартті, Сілкіп тартқан қолдарын Трамттың. Кімге болса бастырмай еш кеудесін, Кім болсада қаймығып, сескенбесын. Трамп та шамалап байқап біліді-ау, Нұрағамның оп-оңай дес бермесін. Күле берді ыржыңдап сесі қашып, Сесі қашып Нұрағамның десі басып. Ақ үйге бастап кірді ақ патшамды, Ылтипатпен құрметтеп, есік ашып. Қадырын білейікші бұл күндердің, Бас сұғар жері емес бұл кімдердің.

  • “Жирен шашты әйел” туралы бір сөз

    Осы уикенд (сенбі-жексенбі) іс арасында Қарабұлақтан әжем беріп жіберген сықпа құртты сорып отырып һәм Астанадан бір досым әкеп берген шоколад жаққан кесек жентпен шай сораптап отырып, Орхан Памуктың “Жирен шашты әйел” романын оқып шықтым. Дәлірек айтқанда Экин Оклаптың ағылшынға қотарған тәржімесін. Көз сүрінетін кедір-бұдыры жоқ, тез оқылатын шағын шығарма. Берісі Түркия, арысы адамзат баласына белгілі әкелер мен балалар арасындағы күрделі қарым-қатынасты сипаттайтын әлеуметтік роман. Үш бөлімнен тұрады. Бірінші бөлім – солшыл саяси көзқарасты, оппозицияшыл белсенді әкесі тастап кетіп, жалғыз шешесі ер жеткізген бозбаланың 1980 жылдардың ортасында колледж ақысын табу үшін құдық қазушы шебердің көмекшісі болып Стамбулдың шетіндегі шағын станцияның маңында бір ай еңбек етуі. Әкесінің махаббатына қанбай өскен балаң табиғаттың

  • Адамның құны (Полицейдің хикаясы)

    Аялдама  (әңгіме) Дала үскірік аяз. Бет қариды. Апта бойы жапалақтап жауған қар екпіні басылғанымен, ауа-райы күрт бұзылып, соңы алай-дүлей боранға ұласқан. Теріскейден соққан желдің түрі жаман. Жолдың ана бұрышына күртік қарды үйіп-төгіп салады да, кісі омбылатады. Кейбір жері қу тақыр; мұндайда табанының асты тайғанақтап, өкпектеп соққан ызғарлы жел әрі-бері теңселтіп, құлата жаздайды. Шығыстың табиғаты қатал. Тарбағатай тауының әсері ме екен, Үржар өңірінде қар қалың жауады. Кей жерлерде тіпті күресінге лақтырылған қардың көптігі сонша, төннелдің ішімен келе жатқандайсың. Әрине, бұл үй маңындағы жағдай. Ал жолдың бойын зымыстан үрлегендей күртік қар қатпар-қатпар етіп жауып тастайтынын қайтерсіз. Мұндайда көлік қатынасы қиындайды. Ауылдан аудан орталығына жетіп, азық-түлік алудың өзі мұң болады. Тау етегіндегі ауылдар

  • Күлтегін жыры

    Күлтегін Құтлық (Елтеріс) қағанның екінші ұлы, Білге қағанның (Могилян) туған інісі. Шешесі Елбілге қатұн. Жеті жасында әкесі Құтлық (680-692 жж. билік құрған) қайтыс болады. Қаған тағына оның інісі Қапаған (692-716 жж.) отырады. Күлтегін мен Білге, Қапағанның інісі Бөгүні (716ж.) тақтан тайдырып, қағандық билікті Білге қолына (716-734жж.) алады. Тарихи деректерге қарағанда, Күлтегіннің он жасында ер атанып, алғаш көзге түскен соғысы – 694 жылғы Жау жыу және Дин жыу аймақтарында болған соғыс. Қапаған осы соғыста 90 мың тұтқынды қолға түсірген. Міне, осыдан былай Күлтегіннің ерлік жолы басталады. Тарихи деректер сол кездегі ел тәуелсіздігін сақтап қалу жолында болған қырғын соғыстардың бірде-біреуінің Күлтегінсіз өтпегенін аңғартады. Батыр 47 жасқа жетіп, қаза тапқанда, төрткүл дүниеден түгел

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: