|  | 

Көз қарас

ҚАНДАСТАРЫМЫЗҒА  ҚЫСЫМ ЖАСАЛМАСЫН!

Марат Токашбаев

Қазақстан мен Қытайдың ресми қарым-қатынасы өте жақсы бағаланғанымен, бейресми байланыстарына сызат түскен тәрізді. Қытайдағы қандастарымыз екі елдің өзара достық қарым-қатынасы негізінде Қазақстанға еш кедергісіз, заңды түрде емін-еркін келіп-кетіп тұрған болса соңғы кезде бұған тосқауыл қойылды. Бұл туралы бүгін “Қазақстан” баспасөз клубында өткізілген баспасөз мәслихатында (спикерлер Р.Жұмалы, М.Тоқашбаев, О.Қыдырәліұлы) айтылды.

Мұндай жағдай ШҰАР басшылығына 2016 жылы тамыз айында бұрын Тибетті басқарған Чын Чуанго келгелі бері өршіп кеткен. Үстіміздегі жылдың басынан бері Қытайдың негізінен қазақтар тұратын аймағында, тұрғындардың ең алдымен шетелге шығатын төлқұжаттарын жаппай жинап алып, олардың Қазақстанға шығуына тыйым салынды. Бұрын Қазақстанға туысқаншылап немесе турист ретінде саяхаттап барған кез-келген қазақ тергеуге алынып қысым көрсетілуде. Айлап, апталап «саяси үйрену» орталықтарына жіберіліп, кейбіреулері қисынсыз жаламен бірнеше жылға сотталып жатыр.

Қазақстанда оқитын жастарды кері шақырып, ары қарай оқуына тыйым салынуда. Қайтып оралудан бас тартқандардың ата-аналарына қысым жасалуда. Сотталғандардың қатарында көзі ашық зиялы қауым өкілдері де, қарапайым малшылар да баршылық. Олардың алды 12-13 жылға, арты бір жылға жазықсыз жаза арқалап кетті. Бірқатары әлі үкім шықпағандықтан түрмеде жатыр.

Тағы бір сорақысы тек әншейін ислам дінін ұстанғаны үшін жазаға тарту да етек жайып барады. Бұрын қытайдағы мұсылмандарға өздері тұратын өңірлерде мешіт-медресе салып, университет ашып берген Қытай өкіметі аяқ астынан өзгеріп, өмір бойы имам болған, молда болған адамдарды уағыз айтып, Құранды насихаттағаны үшін, жастардың некесін қиғаны үшін түрмеге тоғытуда. Тіпті таяуда екі имам (Әкімат Имам) түсініксіз жағдайда мерт болды. Оларға «өзін өзі өлтірді» деген қисынсыз сылтау көлденеңдетілді. Мұсылмандардың арасында мұндайға жол беруге болмайтыны басқа, басқа имамдарға әбден белгілі жайт қой. Олардың мәйітін туыстарына ашқызбай, жудырмай арнайы жасақпен көміп болғанша бақылап тұрған. Тіпті қазақтардың салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарына шектеу қойылып отыр.

Қаза тапқан адамдар арасында қамалған екі інісін артынан іздеп барған Өмірұзақ Мақан жергілікті полиция қызметкерлері жөнсіздігінің салдарынан қайтпас сапарға аттанған. Жасы елуден асқан Зейнолла Рақыжан «Қазақстан тыңшысы» деген айыппен 13 жылға, Жарқынбек Қасымбайұлы балаларын Қазақстанға жібергені үшін 10 жылға, Дәуітхан Тергесіз Қазақстанға көшпек болғаны үшін 12 жылға, Берікхан Доланхан екі жастың некесін мұсылман жолымен қиғаны үшін 10 жылға, Салықұлы Сарқытжан Қазақстан мен Түркияға қыдырып барып келгені үшін 10 жылға сотталып кетті. Бұл тізімде отыздан астам адам бар.

Қазақстанға көшуді ойлаған Арынғазыұлы Санат, Сағыныш Мейрамбекұлы, Серік Қалибек, Мейрамбек Бекен, Гүлзина Әуелхан сияқты азаматтар әлденеше айлардан бері қамауда зарығып жатыр. Медреседе оқыған немесе заңды түрде мешітте имам болып қызмет істейтін Досан Бейсенбекұлы, Оқан Имам, Нұржан Ахметжан, Қуаныш Имам, Кенжебай Әлихан, Нұрлыбай Қоңырбай сияқты азаматтар алды 10 жыл, арты төрт жыл мерзімге сотталған. Мұндай қисынсыздықтар Қазақстандағы қандастардың наразылығын туғызып отыр. Біріккен Ұлттар Ұйымының «Адам құқықтарының жалпыға ортақ Декларациясында» көзделген қарапайым адам құқықтарының Қытай сияқты держава тарапынан аяқ асты етілуі ақылға сыймайды.

Бұл екі елдің арасындағы саяси-экономикалық әріптестікке салқынын тигізері анық. Сондықтан аталған мәселелердің халықаралық құқық шеңберінде, екі мемлекеттің өзара ынтымақтастық, әріптестік байланыстарының арнасында түсіністікпен оң шешімі тапқаны ләзім. 18-қазан күні Бейжіңде қатарында 90 млн мүшесі бар Қытай Коммунистік партиясының ХІХ сьезі ашылмақ. Онда ҚКП тәртіпті қадағалау жөніндегі Орталық Комиссиясының да есебі тыңдалатын болады. Сол алқалы жиында ШҰАР басшысы Чын Чуанго «жолдастың» заңсыз әрекеттеріне тиісті баға беріледі, сөйтіп екі елдің арасындағы келеңсіздіктер тоқтатылады деп үміттенеміз.

facebook парақшасынан алынды

Related Articles

  • ӘЙЕЛДЕ ҚАЙЫН ЖҰРТ БОЛМАЙДЫ!

    Қазақ Ұлттық Әдет-ғұрып, салт-дәстүр Академиясы түсіндіреді: ӘЙЕЛДЕ ҚАЙЫН ЖҰРТ БОЛМАЙДЫ! Бүгін, 22-қараша күні таңертең «Шалқар» радиосынан «Әйелдің қанша жұрты болады?» деген тақырыпта жүргізілген пікірталас кезінде сауалға жауап бергендердің бірқатары дұрыс ой айтқанмен көпшілігі жаңылыс ұғымда жүргендігі байқалды. Осы себепті бұл сауалға түбегейлі жауап беру ұйғарылды. Ер адамның да, әйел адамның да үш жұрты болады. Ер адамның өз жұрты (әкесі жағынан), нағашы жұрты (анасы жағынан), үйленген соң қайын жұрты (әйелі жағынан) болады. Әйел адамның да үш жұрты: өз жұрты (келген жері, күйеуінің елі), төркін жұрты (әкесі жағынан), нағашы жұрты (анасы жағынан) болады! Бұл жерде қыз бала мен әйел деген ұғымдарды шатастырмау керек. Қыз – әлі тұрмысқа шықпаған оң жақта отырған қыз

  • Бұл датада кие де, қасиет те жоқ.

    100 жыл бұрын Еуропадағы классикалық марксшіл социализмнен ауытқып, лениншіл большевизм мен жаппай террор жолына түскен бір топ экстремист Бірінші дүниежүзілік соғыстың салмағы мен кедейліктің зарынан қажыған Ресей империясында әлеуметтік жеккөрушілікті әбден қоздатты. Ат үстіндегі көшпендісі модернизация, ауылшаруашылығына тәуелдісі индустриализация көшіне ілесе алмай алқынған қоғамдағы аш-жалаңаш ашулы тобырды мал біткен дәулетті адамдарға, жер иеленушілер мен өнеркәсіп қожайындарына айдап салды. Жекеменшік мүлікті еңбексіз тартып алу ерлікке, іскер топты істікке шаншып өлтіру ұлағатты іске, еркін ойлы адамды ессіз, я тыңшы деп жариялау нормаға айналды. Еуразияда дүние төңкеріліп түсті. 1991 жылдан бері есін жинағысы келіп қайта ырғалып жатыр. Әлі орнына келер емес. Бұл датада кие де, қасиет те жоқ. Адамзат тарихында оқтын-оқтын пайда болатын

  • Тоқаев: Жаңа әліппеде комиссия қоғам ұсынысын ескеруі қажет

    “Наурыз саябағының” латын әрпімен жазылған атауы. Шымкент Бүгін Қазақстан сенатының төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаев латын әліпбиіне өту жөнінде құрылған ұлттық комиссия қоғам талқылауындағы елеулі ұсыныстарды ескеру керектігі жайлы айтты. Бұл туралы сенат төрағасы өзінің Twitter желісіндегі бетінде білдірген. “Ұлттық комиссия латын әліпбиі бойынша қоғам талқылауындағы мардымды ұсыныстарды ескеруі қажет” деп жазған ол. Kassym-JomartTokayev @TokayevKZ Ұлттық комиссия латын әліпбиі бойынша қоғам талқылауындағы мардымды ұсыныстарды ескеруі қажет 14:14 – 5 нояб. 2017 г.  1515 ответов  211 Ретвит  611 отметка «Нравится» Информация о рекламе в Твиттере и конфиденциальность Осы пікірінің алдында Қасым-Жомарт Тоқаев аталған желідегі бетіне “Елбасы айтқанындай, латын әліпбиін қолданысқа енгізуді кезең-кезеңімен іске асырған жөн” деп жазған болатын. Kassym-JomartTokayev @TokayevKZ Елбасы айтқанындай, латын әліпбиін қолданысқа

  • ТЕКТІЛІК ТУРАЛЫ ТҮСІНІК

    Марат Токашбаев Әлгінде осы әлеуметтік желіден қазақ халқы мен қалмақ халқының «тектілігі» туралы пікірлер оқып қалдым да осы постты жазуға құлқым ауғаны. Жалпы «тектілік» деген құбылыс тұтас этносқа байланысты айтылмайды. Мысалы француздар – текті, берберлер – тексіз, конкистадорлар – текті, Чиганчук – тексіз деп айта алмаймыз. Текті адамдар да, тексіз адамдар да барлық ұлтта, брлық этноста кездеседі. Қазақ халқы әлемдегі еш халықтан артық та емес, кем де емес. Анығын айтқанда қазақ халқында тектілер де көп, тексіздер де жетіп жатыр. Егер ұлт ретінде керемет текті болсақ, 1937 жылы бір-бірімізді оққа байлап, ұстап бермес едік. Дәл бүгінгі күні Ата заңымызды аяққа таптатып, орыс тіліне үстемдік беріп қоймас едік. Ана бір жылы мәскеулік

  • Қытайдың бас ауыруына айналған ұлт мәселелері

    Сіз қытайдың ұлт мәселесіне қатысты қандайда бір кітаптар мен мақалаларды оқып көрдіңіз бе? Онда қытай ғалымдары қытайдың бас ауыруына айналған ұлт мәселелеріне жан-жақты талдау жасайды. Сол талдауларында қытайдың шекара аумағында қоныстанған ұлттар мәселесін, орталық азиядағы ұлттардың қайта ояну кезеңін және оның қытайға жасаған ықпалын жеке-жеке зерттеп сарапқа салып отырады. Сол барыста көмескі түрде болса да “Қазақ қаупі” мәселесін тілге тиек етеді. Осында қытайдағы “ұлт мәселесі” туралы қытай саясаттанушы мамандарының бірқанша кітаптарын салып қойдым. Қазақстандағы ұлт саясатының Шыңжаң өлкесіндегі шекара аттаған ұлттарға (мәселен, Қазақтарға) ыпқал жасайма деген сыңайда жазылған мақаланы да әкелдім (суретте бұлар көрсетілген). Ары қарай зерделеп көріңіздер, қытайда бұндай түйткіл (Қазақ Қаупі) болмаса қытай мамандары бұны тектен текке ауызға

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: