قازاق حالقى الەمدەگى ەش حالىقتان ارتىق تا ەمەس، كەم دە ەمەس. انىعىن ايتقاندا قازاق حالقىندا تەكتىلەر دە كوپ، تەكسىزدەر دە جەتىپ جاتىر. ەگەر ۇلت رەتىندە كەرەمەت تەكتى بولساق، 1937 جىلى ءبىر-ءبىرىمىزدى وققا بايلاپ، ۇستاپ بەرمەس ەدىك. ءدال بۇگىنگى كۇنى اتا زاڭىمىزدى اياققا تاپتاتىپ، ورىس تىلىنە ۇستەمدىك بەرىپ قويماس ەدىك.

انا ءبىر جىلى ماسكەۋلىك قالماق جازۋشىسى ولەگ مانجيەۆپەن تاريح تۋرالى اڭگىمەلەسىپ وتىرعانىمىزدا «1771 جىلى ەدىلدىڭ جاعاسىنان اتامەكەنى جوڭعارياعا ساربازدار بولسا ءبىر ءسارى، بەيبىت كوشىپ بارا جاتقان 30 مىڭنان استام قالماق وتباسىن («شاڭدى جورىق» -م.ت.) قازاقتار نەگە اياۋسىز قىردىڭىزدار؟» دەگەندە بۇعان سەبەپ رەتىندە «اتا جاۋعا وشپەندىلىك پەن كەك ادىلەتتىلىگىن» كولدەنەڭ تارتقانبىز. ارتىنان ويلانىپ قالعانمىن. قازاق تەكتى بولسا بالكىم ولاردىڭ بالا-شاعاسىن قىرماي امان-ەسەن جىبەرەر مە ەدى، كىم ءبىلسىن؟ الايدا وتەر ءىس ءوتتى، جەڭىمپازعا سوت جوق. بىراق تەكتىلىك ۇلتقا قاتىسسىز ۇعىم ەكەنىنە وسى مىسالدار جەتكىلىكتى دەپ ويلايمىن.

سونىمەن تەكتىلىك دەگەن نە؟ «تەكتىلىك – ادام بويىنداعى اسىل قاسيەتتەردىڭ، پاراساتتىلىقتىڭ ۇلگىسى رەتىندە ۇرپاقتان-ۇرپاققا رۋحاني ساباقتاستىقپەن بەرىلۋى» دەيدى ۋيكيپەديا. ال حاكىم اباي: «ادام-ادامنان، تەك ءبىلىمى ارقىلى ارتىق» دەي وتىرىپ: «اۋەلى ادامنىڭ ادامدىعى اقىل، عىلىم دەگەن نارسەلەرمەنەن. مۇنىڭ تابىلماقتىعىنا سەبەپتەر – اۋەلى حاۋاس ءساليم (ىزگى سەزىم – م.ت) ءھام ءتان ساۋلىق. بۇلار تۋىسىنان بولادى، قالمىس وزگەلەرىنىڭ ءبارى جاقسى اتا، جاقسى انا، جاقسى قۇربى، جاقسى ۇستازدان بولادى»، – دەيدى ءوزىنىڭ 38 قاراسوزىندە. ياعني تەكتىلىك دەگەنىمىز ءارى قانمەن، ءارى تاربيەمەن كەلەتىن اسىل قاسيەتتەر ەكەن. ال اسىل قاسيەتكە «تالاپ، ەڭبەك، تەرەڭ وي، قاناعات، راقىم» جاتاتىنىن اباي اتام ايتىپ قويعان. زيالى قاۋىم وعان ءوز تاراپىنان سىپايىلىق پەن كەشىرىمشىلدىكتى دە قوسىپ جاتادى.

قانداي قيىن جاعدايدا دا ادامدىق، ادامگەرشىلىك بيىكتىكتەن تۇسپەۋ – تەكتىلىكتىڭ كورىنىسى. سوندىقتان “قازاق – تەكتى”، “قالماق – تەكتى” دەپ باعالاۋ اسىرا ايتىلعان ءسوز. قالماقتى قايدام، اللا تاعالام، قازاق حالقىن سونداي تەكتىلىك دەڭگەيىنە جەتكىزە كورسىن!

facebook پاراقشاسىنان الىندى