|  |  | 

كوز قاراس تۇلعالار

ءتاڭىر تاعالام بار ءىسىن ساۋاپقا جازىپ، يمانىن ماڭگى جولداس قىلىپ، نۇرى پەيىشتە شالقىعاي!

10169365_505988192863628_369645183055370180_nبۇگىن پراگا ۋاقىتىمەن تاڭعى ساعات ءتورت شاماسىندا جانى جايساڭ، مىنەزى جايدارى، كوڭىلى ساۋلەلى، ءىسى مۇقيات راحات مامىربەك باۋىرىمىزدىڭ باقيلىق بولعانى تۋرالى حابار جەتتى. جەلتوقساننىڭ 11-ىندە كەنەت اۋىرىپ، الماتىداعى ءتورتىنشى اۋرۋحانانىڭ جانساقتاۋ بولىمىنە تۇسكەن ءازيز ارىپتەسىمىزدىڭ تىلەۋىن تىلەپ، سىر بەرمەي جۇرگەن ەدىك. تۋعان-تۋىسى مەن جاقىن دوس-جارانى نەبارى 39 جاستاعى جىگىتتىڭ ساۋىعىپ كەتەتىنىنە سەنىپ، دەرتى تۋرالى كوپكە جاريا قىلماۋدى وتىنگەن. توعىز كۇن بويى راقاشتىڭ بەتى بەرى قارايدى دەپ ءۇمىتىن ۇزبەگەن وتباسىنا، بارشا اعايىنى مەن جولداس-جورالارىنا قايعىرىپ كوڭىل ايتام. اللا الدىنان جارىلقاپ، ارتىن قايىرلى ەتىپ، جاساماعان عۇمىرىن ۇل-قىزدارىنا ءناسىپ قىلسىن!

2001 جىلعى جەلتوقساندا، وسىدان ءدال 16 جىل بۇرىن راحاتتىڭ جۋرناليستيكاعا بەت بۇرۋىنا سەبەپشى بولىپ ەدىم. “قازاقستان” تەلەارناسىنا “مەزگىل” حابارىن ەندى شىعارعالى جاتقاندا ءبىر ارىپتەسىم كەزىندە قازۇپۋ-دىڭ “ەليتا” ستۋدەنتتەر كلۋبىندا ەرەكشە كوزگە تۇسكەن ءبىر ساياساتتانۋشى جىگىت بار ەكەنىن، قازىر جولداما بويىنشا سەمەيدەگى شاكەرىم اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتتە ءدارىس وقىپ جۇرگەنىن ايتىپ، الماتىعا الدىرتىپ، تانىستىرعان. قاراتورى ءوڭدى، دومالاق كوزدى، تۇنىق جانارلى جىگىت ەرەكشە العىر، الىمدى ءارى شاپشاڭ بولىپ شىقتى. تەلەجۋرناليستيكاعا تەز بەيىمدەلدى. اقكوڭىل تابيعاتىمەن جاڭا ورتانى باۋراپ اكەتتى. اراسى اشىق قاسقا تىستەرىن كورسەتىپ، رياسىز جارقىراي كۇلگەندە جەر-جيھان نۇرلانىپ كەتەتىن. ءبىر جىلدان سوڭ جاس ارىپتەسىمدى الماتىدا قالدىرىپ، استاناعا كەتە باردىم. ارى قارايعى راحاتتىڭ جەكە ءجۇرىپ شىنىققان كەزى، كاسىبي ەۆوليۋتسياسى كوز الدارىڭىزدا شىعار. “كۇلتوبەدە” كەلەلى كەڭەستەر قۇرىپ، كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. “الماتى” تەلەارناسىنىڭ جاڭالىقتار قىزمەتىن جانداندىرىپ، “قىزىلاعاش وقيعاسى” كەزىندە شەبەر رەپورتاجدارىمەن كورەرمەندى ءتانتى ەتتى. كتك مەن 31-ارنادا جۇمىس ىستەگەن كەزدەرى قولتاڭباسى ايقىندالا ءتۇستى. سوڭعى جىلدارى “ازاتتىقتىڭ” اعا ۆەب-رەداكتورى رەتىندە حالىقارالىق ستاندارتتاردى مەڭگەرگەن جەرگىلىكتى از ماماننىڭ بىرىنە اينالدى. راحاتتىڭ ءماتىندى رەداكتسيالاۋ ءتاسىلى مەن ۆەبيفيكاتسيالاۋ ءستيلى ءدال قازىر وقۋلىق ەتىپ شىعارۋعا دايىن.

سوڭعى جىلدارى بەس پەرزەنتىنىڭ وقۋداعى جەتىستىكتەرىنە ءسۇيسىنىپ، ولاردى ۇنەمى قاناتتاندىرىپ، ساباقتارىن بىرگە قاراپ، سىرقاتتانىپ قالسا، دەر كەزىندە ەمدەتۋ ءۇشىن شەتكە دە شىعىپ، اكەلىك پارىزىن وتەۋ جاعىنان دا زامانداستارىنا ۇلگى بولارلىق ءىس قىلىپ ءجۇر ەدى. ءوز دەنساۋلىعىن دا بارىنشا كۇتىپ، از ۋاقىتتا اجەپتاۋىر ارتىق سالماقتان ارىلىپ، سپورتپەن شۇعىلدانىپ، بۇل تاراپتا دا قۇرداستارىنان قارا ءۇزىپ كەتكەن بولاتىن.

پراگاعا ءۇش اي بىلىكتىلىك ارتتىرۋعا كەلىپ جاتقان قاسەكەڭدى (قاسىم امانجولدى) بۇگىن تاڭعى ءتورت جارىمدا پاتەرىنەن الا سالىپ، ەكەۋمىز ەرەكەڭنىڭ (ەرمەك تىلەگەننىڭ) ۇيىنە تارتتىق. ۇزەڭگىلەس، ايىرىلماس دوس بولعان ادامعا جاقىن جاننىڭ قازاسىن ەستىرتۋدەن قيىن جاعداي جوق-اۋ. كوز الدىمىزدان جوعارىداعى ءومىر سۋرەتتەرى ءتىزىلىپ ءوتتى. راقابايدىڭ جاقسىلىق ءۇشىن جانىن ايامايتىن ادامي قاسيەتتەرىن ءبىر تۇگەندەپ، “ادام ولەدى، ارۋاق ماڭگى” دەستىك. جۋرناليست رەتىندە جالپى جۇرت جازباي تانيتىن ارىپتەسىمىز رەسمي سىيلىق ءھام اتاق بۇيىرماعان كۇيى دۇنيەدەن ءوتىپتى. مەنىڭشە، ەڭ زور اتاق – راحاتتىڭ از عۇمىرىندا ومىردە دە، كاسىپتە دە كوپ تاجىريبە جيناي بىلگەن قابىلەتىنە سۇيسىنگەن حالىقتىڭ ىقىلاسى. زاماناۋي قازاقتىلدى، ليبەرالدىق تانىمدى حاس زيالىنىڭ ءبىرى، ساناسى سەرگەك جۋرناليست، ويى تەرەڭ پۋبليتسيست بىزدەي پاقىردى بەرگى بەتتەگى تۇمان ىشىندە قالدىرىپ، تىلسىمى ءتۇپسىز ارعى بەتكە كەتە باردى. ءتاڭىر تاعالام بار ءىسىن ساۋاپقا جازىپ، يمانىن ماڭگى جولداس قىلىپ، نۇرى پەيىشتە شالقىعاي!

عالىم بوقاشتىڭ facebook پاراقشاسىنان الىندى

 

Related Articles

  • توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    Zhalgas Yertay ورىس ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ەش تومەندەتپەدىك، ونىڭ ءبارى كۇڭكىل ءسوز دەگەن ەكەن. قازاق ءتىلىنىڭ دە مارتەبەسى تومەندەدى دەپ بايبالام سالماڭدار دەپ ۇرسىپتى. الدىمەن جاۋابى جوق سۇراقتاردان باستايىق. توقاەۆ مىرزا، ەگەر ەشتەڭە وزگەرمەسە، وندا “تەڭ” ءسوزىنىڭ “قاتارعا” اۋىسۋى جاي كوز الداۋ ارەكەتى مە؟ قوعامداعى گرادۋستى باسۋعا تالپىنىس قانا ما؟ قازىرگى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيالىق اپپاراتتىڭ ستاتۋس-كۆونى ساقتاپ قالۋعا تىرىسۋى دەپ باعالاسا بولا ما؟ ەندى توقاەۆ مىرزانىڭ ءار سوزىنە توقتالساق.“جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنىنىڭ رەسمي قۇجات رەتىندە قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جاريالانۋى كوپ نارسەنى اڭعارتپاي ما؟ بۇل جەردە تۇسىنىكتەمە بەرىپ، اقتالۋدىڭ ءوزى ارتىق”يا، قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ پروبلەماسى دا سول – قازاق ءتىلى مەن ورىس ءتىلىنىڭ قۇقىقتىق تەڭدىگى مەملەكەتتىك ءتىلدى كەمسىتىپ تۇر. ويتكەنى بيۋروكراتيا قۇجاتتاردى ورىسشا ازىرلەپ، كەيىن

  • 14 ناۋرىز – ماتەماتيكتەر كۇنى

    14 ناۋرىز – ماتەماتيكتەر كۇنى

    كافەدرا پروفەسسورى ماتەماتيكتەر كۇنىنە ارنالعان «تاڭعى Studio» تاڭعى شوۋىندا 15 ناۋرىز، 2025 14 ناۋرىز – ماتەماتيكتەر كۇنىنە وراي «تاڭعى Studio» تاڭعى شوۋىنىڭ قوناعى بەلگىلى عالىمدار: فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور قانگۋجين بالتابەك ەسماتۇلى مەن PhD-دوكتور جۇماباي ءمادىبايۇلى بولدى. ەفيردە ولار ماتەماتيكانىڭ ماڭىزدىلىعىن، مەرەكەنىڭ تاريحىن، قازاق ماتەماتيكتەرىنىڭ عىلىمنىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسىن تالقىلادى. پروفەسسور بالتابەك ەسماتۇلى ماتەماتيكانىڭ عىلىمداردىڭ پاتشايىمى سانالاتىندىعىنا توقتالدى. ول ءبىر جاعىنان عىلىمي ءبىلىمنىڭ شىڭىندا تۇرسا، ەكىنشى جاعىنان باسقا پاندەردىڭ دامۋىنا نەگىز بولاتىن كومەكشى عىلىم ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. عالىم شەكسىزدىك پەن ماتەماتيكالىق ەسەپتەۋلەردىڭ دالدىگىن بىلدىرەتىن π سانىنىڭ شىعۋ تاريحىنا دا توقتالدى. دوكتور جۇماباي ءمادىبايۇلى بۇل كۇننىڭ 1988 جىلدان باستاپ «π سانى كۇنى» (π – يرراتسيونال سان، شامامەن 3,14142… تەڭ) رەتىندە تويلانا

  • كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    بۇعان ناقتى جاۋاپ – جوق، بۇل شەشىمنەن ەشبىر ءتىلدىڭ، سونىڭ ىشىندە، ورىس ءتىلىنىڭ دە قۇقى شەكتەلمەيدى. نەگە؟ ويتكەنى كونستيتۋتسياداعى مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسى بيلىكتىڭ جۇمىس ءتىلىن عانا رەتتەيدى. ول نورمانىڭ قاراپايىم ادامداردىڭ قاتىناس تىلىنە قاتىسى جوق. ياعني، مەملەكەتتىك ءتىل – مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ۇيىمدارى جۇمىس ىستەيتىن ءتىل دەگەن ءسوز. بۇل شەشىم ورىسشا سويلەيتىندەردىڭ قۇقىعىن شەكتەمەيدى، ورىسشا سويلەۋگە تىيىم سالمايدى. قاراپايىم ادامدار ۇيىندە، قوعامدىق ورىنداردا، بيزنەستە، مەديا مەن مادەنيەت وشاقتارىندا قالاعان تىلىندە سويلەي دە، جۇمىس ىستەي دە الادى. بۇعان كونستيتۋتسيانىڭ باسقا باپتارى ناقتى كەپىل بولىپ وتىر. ال جاڭا كونستيتۋتسيادا 9-باپتىڭ 2-تارماعى قازىرگى كۇيىندە قالسا، بۇل – قازاق ءتىلىنىڭ قۇقىعىن شەكتەيدى. سەبەبى مەملەكەتتىك ورگاندار قۇجاتتاردى وزدەرى ۇيرەنگەندەي الدىمەن ورىسشا جازىپ،

  • قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    Zhalgas Yertay كونستيتۋتسيادان ورىس ءتىلىن الىپ تاستاساق، رەسەي بىزگە سوعىس اشا ما؟ بيلىك وسىلاي قورقىتا باستادى. بىراق ول سۇراققا قىسقا جاۋاپ – جوق. سەبەبى، رەسەيگە قارسى ءازىربايجان دا، ارمەنيا دا نەشە ءتۇرلى ارەكەتكە باردى، بارىپ تا جاتىر، بىراق ولارعا قازىر سوعىس قاۋپى ءتونىپ تۇرعان جوق. بۇل ءادىستى ساياسي مانيپۋلياتسيا دەيدى، شىن مانىندە، بۇنى قازىرگى ستاتۋس-كۆو جاعدايىن ساقتاپ قالعىسى كەلەتىن جۇيەنىڭ اسىعىس ويلاپ تاپقان ارگۋمەنتى دەۋگە بولادى. ويلاپ كورىڭىزشى، رەسەيگە ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ورگاندار قاي تىلدە ءىس-قاعاز جۇرگىزەتىنى ەمەس، لويال بولعانىمىز كەرەك. ەندەشە، رەسەي ءبىزدىڭ لويالدىعىمىزدى ساقتاپ قالعىسى كەلسە، كونستيتۋتسياداعى ءتىل ماسەلەسىنە قارسى بولماۋى كەرەك. سەبەبى بۇل ىشكى تۇراقتىلىق ماسەلەسى. دەنى ساۋ ەلدىڭ بيلىگى ءوز كورشىسىنە وسىنداي قارسى ارگۋمەنت ايتار ەدى. ەندى

  • «ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم»: قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورى مالىمدەمە جاسادى

    «ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم»: قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورى مالىمدەمە جاسادى

    قازىرگى اتا زاڭنىڭ اۆتورلارىنىڭ ءبىرى، اكادەميك مايدان سۇلەيمەنوۆ كونستيتۋتسيا رەفورماسىن سىنادى. ول زاڭنىڭ ءماتىنىن شاعىن ءبىر توپ الدەقاشان جازىپ قويعانىن، ال كوميسسيا جاي عانا ماقۇلدايتىنىن ايتادى. ونىڭ سوزىنشە، عالىمدار مەن ساراپشىلاردىڭ ۇسىنىستارى ەسكەرىلمەيدى. بۇل تۋرالى اكادەميك Facebook-تە جازدى: كەيىنگى كەزدە مەنەن كونستيتۋتسيانى تالقىلاپ جاتقاندا، نەگە ءۇنسىز قالعانىمدى ءجيى سۇراپ جاتىر. قىسقا قايىرسام: ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم. ءيا، مەن قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورلارىنىڭ ءبىرىمىن. تالقىلاۋ كەزىندە ەكى ماسەلە ءۇشىن كۇرەستىم: كونستيتۋتسيالىق سوتتى ساقتاۋ جانە پارلامەنتتىڭ وكىلەتتىگىن شەكتەمەۋ. بىراق ەكەۋى دە قابىلدانبادى. سوعان قاراماستان، مەن بۇل كونستيتۋتسيادان ۇيالمايمىن. مەن نازارباەۆ پەن ونىڭ وتباسىنىڭ جەكە بيلىگىن نىعايتۋعا باعىتتالعان كەيىنگى تۇزەتۋلەردەن ۇيالامىن. نازارباەۆتىڭ كەزىندە-اق وسى ماسقارا تۇزەتۋلەردىڭ بارلىعىن تالداپ، كونستيتۋتسيانى جەتىلدىرۋ بويىنشا بىرقاتار ۇسىنىستار ەنگىزۋ تۋرالى

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: