گالەوتتي: “دولى ريتوريكانىڭ كۇنى ءوتتى”
kerey.kz
رەسەي مەن باتىستىڭ قارىم-قاتىناسىن زەرتتەپ جۇرگەن بەلگىلى ۇلىبريتانيالىق ساياساتتانۋشى، كرەمل ساياساتى بويىنشا ساراپشى مارك گالەوتتيمەن سۇحبات.
مارك گالەوتتي – پراگا حالىقارالىق قاتىناستار ينستيتۋتىندا اعا زەرتتەۋشى، ەۋروپا قاۋىپسىزدىگى ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى.
ازاتتىق: - بۇرىنعى اسكەري تىڭشىنى انگليادا ۋلاۋ داۋىنا قاتىستى ۇلىبريتانيانىڭ رەسەيگە قارسى ديپلوماتيالىق شەكتەۋ ارەكەتىن اقش بەلسەنە قولداپ شىقتى. ورتالىق جانە شىعىس ەۋروپاداعى كەيبىر ەۋروسكەپتيك ەل باسشىلارى دا بىرنەشە رەسەيلىك ديپلوماتتى كەرى قايتاردى. بۇل نەنى بىلدىرەدى؟ بۇل جولى نە وزگەردى؟
مارك گالەوتتي: - بۇل – جاعدايدى ءبىرجولا وزگەرتەتىن ساتكە اينالىپ تۇر. رەسەيگە بولسىن، يا باسقا ەلگە بولسىن مۇنداي اۋقىمدى اسكەري ەمەس قىسىم جاسالعانىن ەشقاشان كورمەپپىز. ونىڭ سەبەبى بۇرىنعى تىڭشى سەرگەي سكريپالدى ولتىرۋگە تىرىسۋ ارەكەتىندە عانا جاتقان جوق. شىدامنىڭ شەگىن ۇزگەن، اقىرىنداپ قوردالانعان رەسەيلىك اۆانتيۋريزمدە جاتىر. ماسكەۋ جاسادى دەپ كۇدىك تاعىلعان قاستاندىقتاردا جاتىر. “بۇعان قاتىستى ءبىر شارا قولدانۋ كەرەك” دەپ ويلايتىن كەز جەتتى. وسى جاعىنان قاراعاندا بۇل – ۇزاق پروتسەستىڭ كۋلميناتسياسى.
كورە وتىرىڭىز: سەرگەي سكريپال دەگەن كىم؟
ازاتتىق: - رەسەيگە تاعىلعان وسى ايىپتاۋلارعا قاتىستى باتىستىڭ ەڭ اۋىر سانكتسياسى نە بولۋى مۇمكىن؟
مارك گالەوتتي: - جاعدايدى بۇلاي ۋشىقتىرۋعا ماسكەۋدىڭ باسقارۋ جۇيەسىنىڭ ناشارلىعى سەبەپ بولدى. رەسەيگە جان-جاقتى ەكونوميكالىق سانكتسيالار سالىناتىن كۇن تۋى دا مۇمكىن دەپ ايتۋعا بولادى. بىراق ونىڭ اۋىلى الىس سياقتى. كوبىنە ساياسي يشارالار جاسالاتىنىن كورەتىن سياقتىمىز. ويتكەنى بۇل – ىنتىماقتاسا جاسالاتىن وتە نازىك مامىلە. باتىس رەسەيگە: “مىنا قىلىقتارىڭدى ەندى كوتەرمەيمىز، قىمباتقا تۇسەدى” دەگىسى كەلەدى. بىراق ءپۋتيندى “رەجيمىمە قاتەر ءتوندى” دەپ ويلايتىنداي مۇلدەم تۇيىققا تىرەپ تاستاعىسى دا كەلمەيدى. ونداي جاعدايدا پۋتين بولجاپ بولمايتىن كەسىرلى ارەكەت جاساۋى مۇمكىن. ويتكەنى جوعالتاتىن نارسەسى از. سول سەبەپتى ءبارىبىر ىنتىماقتاسۋ بار.
قىرىم ءبىر سەبەبى ەدى، سكريپالدى ۋلاۋ جالعاسى بوپ شىقتى. سول سەبەپتى وسىنداي جاۋاپ تۋدى.
رەسەيگە قارسى ديپلوماتيالىق شەكتەۋ قولدانۋعا كانادادان اۆسترالياعا دەيىنگى ارالىقتا ءبىراز ەل قوسىلدى. سويتە تۇرا ءبىراز ەل قوسىلعان جوق. كەيبىر ەلدەردىڭ اشىق تۇردە وزدەرىنە ءتيىستى ءرول ويناۋدان باس تارتقانىن كوردىك. قولدا بار كواليتسيانى بولشەكتەپ الماۋعا تىرىسىپ جاتىر.
بىلە وتىرىڭىز: “نوۆيچوك” دەگەن قانداي ۋ؟
ازاتتىق: - رەسەيدىڭ ديپلوماتيالىق جانجالعا قاتىستى العاشقى رەاكتسياسىن كورىپ وتىرمىز. كرەمل دە شەتەلدىك ديپلوماتتاردى ەلدەن كەتىرمەك. ماسكەۋ بۇل جاعدايدان ءبىر ساباق الدى دەپ ويلايسىز با؟
مارك گالەوتتي: - ءدال قازىر بىردەڭە دەۋ ەرتە. رەسەيدىڭ كوكىرەكتەنە جاۋاپ قايتاراتىنىن بىلگەنبىز. باسقاشا جاساي دا المايدى. باسقا بىردەڭە قىلسا، ءالسىز بولىپ كورىنۋى مۇمكىن. ال رەسەيلىكتەردىڭ ءالسىز بوپ كورىنگىسى كەلمەيدى. “ساحنانىڭ ارتىندا نە بولىپ جاتىر؟” دەگەن ساۋال تۋادى. وتكەن اپتا ماسكەۋدە بولدىم. سول كەزدە ۇلىبريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى تەرەزا مەي ۇلىبريتانيادان رەسەيلك ديپلوماتتاردىڭ العاشقى لەگى شىعارىلاتىنىن حابارلاپ جاتقان. رەسەي ءدال سونشاما بريتان ديپلوماتتارىن قايتارىپ جاتقان. رەسەيدىڭ سىرتقى ساياسات مەكەمەسىندە كىممەن سويلەسسەم دە، جانجال وسىمەن ءبىتتى دەپ ويلايتىنىن بايقادىم. سول سەبەپتى مىنا جاعداي ماسكەۋدى ەسەڭگىرەتىپ تاستايتىن سياقتى. بولعان جاعدايدى قالاي ءتۇسىندى دەگەنگە كەلسەك. بۇنى تەك يشارا كورىپ وتىر ما؟ جوق الدە كۇشىمىزدى شامالاي الماي قالدىق دەپ وتىر ما؟ باتىستىڭ رەاكتسياسىن بولجاپ بىلەمىز، ويناي تۇرامىز دەدى. ەندى مۇنىڭ قاتە ەكەنى كورىندى. وزدەرىنە قارسى ۇلكەن كامپانيا باستالدى. سوندىقتان قايتا ويلانۋعا ءماجبۇر. بۇدان رەسەي باتىسقا جاقسى بولىپ كورىنۋگە تىرىسادى دەۋگە دە بولمايدى. قاتايا ءتۇسۋىمىز كەرەك دەۋى دە مۇمكىن. بىراق ساياساتىنىڭ وزگەرگەنىن كورىپ وتىرمىز. دولى ريتوريكالى جاۋاپ قاتۋدىڭ كۇنى ءوتتى.
وقي وتىرىڭىز: رەسەيدىڭ “سكريپال داۋىنا” قاتىستى جاۋابى
ازاتتىق: - قىرىمدى اننەكسيالاپ العان كەزدەگىدەي ەمەس، رەسەي بۇل جولى باتىستىڭ قاتتىراق ساياسي قىسىمىنا ۇشىرادى. سەبەبى نە؟
مارك گالەوتتي: - بىرنەشە سەبەبى بار. قىرىمنىڭ اننەكسياسى حالىقارالىق زاڭداردى قانشالىقتى ورەسكەل بۇزۋ بولسا دا، بىرقاتار باتىس ەلدەرى بەلگىلى ءبىر مولشەردە مۇنى مويىندادى. قىرىمداعى رەفەرەندۋم زاڭسىز وتسە دە، تۇبەك حالقىنىڭ باسىم كوپشىلىگى رەسەيدىڭ ءبىر بولىگى بولعىسى كەلەتىنىن تۇسىنگەن سياقتى. تۇتاس حاوس ورناعان كەزەڭ ەدى عوي. بىراق ماڭىزدى ءبىر جايت – قىرىمدى اننەكسيالاۋ مىنا پروتسەستىڭ باسىنا اينالدى. ەشكىم ول كەزدە بۇنىڭ الدەنەنىڭ باسى ەكەنىن بىلگەن جوق. ودان بەرى دونباستى كوردىك، باسقا ارەكەتتەرىن كوردىك، سايلاۋعا ارالاسۋدى كوردىك. مۇنىڭ تىزبەككە اينالعانى اڭعارىلدى. سول سەبەپتى مۇنى توقتاتۋ ءۇشىن قاتاڭ شارالار قولدانىلدى. قىرىم ءبىر سەبەبى ەدى، سكريپالدى ۋلاۋ جالعاسى بوپ شىقتى. سول سەبەپتى وسىنداي جاۋاپ تۋدى.
ازات ەۋروپا / ازاتتىق راديوسى
پىكىر قالدىرۋ