Mark Galeotti – Praga Halıqaralıq qatınastar institutında ağa zertteuşi, Europa qauipsizdigi ortalığınıñ jetekşisi.

Azattıq: - Bwrınğı äskeri tıñşını Angliyada ulau dauına qatıstı Wlıbritaniyanıñ Reseyge qarsı diplomatiyalıq şekteu äreketin AQŞ belsene qoldap şıqtı. Ortalıq jäne Şığıs Europadağı keybir euroskeptik el basşıları da birneşe reseylik diplomattı keri qaytardı. Bwl neni bildiredi? Bwl jolı ne özgerdi?

Mark Galeotti: - Bwl – jağdaydı birjola özgertetin sätke aynalıp twr. Reseyge bolsın, ya basqa elge bolsın mwnday auqımdı äskeri emes qısım jasalğanın eşqaşan körmeppiz. Onıñ sebebi bwrınğı tıñşı Sergey Skripal'di öltiruge tırısu äreketinde ğana jatqan joq. Şıdamnıñ şegin üzgen, aqırındap qordalanğan reseylik avantyurizmde jatır. Mäskeu jasadı dep küdik tağılğan qastandıqtarda jatır. “Bwğan qatıstı bir şara qoldanu kerek” dep oylaytın kez jetti. Osı jağınan qarağanda bwl – wzaq procestiñ kul'minaciyası.

Köre otırıñız: Sergey Skripal' degen kim?

Azattıq: - Reseyge tağılğan osı ayıptaularğa qatıstı Batıstıñ eñ auır sankciyası ne boluı mümkin?

Mark Galeotti: - Jağdaydı bwlay uşıqtıruğa Mäskeudiñ basqaru jüyesiniñ naşarlığı sebep boldı. Reseyge jan-jaqtı ekonomikalıq sankciyalar salınatın kün tuuı da mümkin dep aytuğa boladı. Biraq onıñ auılı alıs siyaqtı. Köbine sayasi işaralar jasalatının köretin siyaqtımız. Öytkeni bwl – ıntımaqtasa jasalatın öte näzik mämile. Batıs Reseyge: “Mına qılıqtarıñdı endi kötermeymiz, qımbatqa tüsedi” degisi keledi. Biraq Putindi “rejimime qater töndi” dep oylaytınday müldem twyıqqa tirep tastağısı da kelmeydi. Onday jağdayda Putin boljap bolmaytın kesirli äreket jasauı mümkin. Öytkeni joğaltatın närsesi az. Sol sebepti bäribir ıntımaqtasu bar.

Reseyge qarsı diplomatiyalıq şekteu qoldanuğa Kanadadan Avstraliyağa deyingi aralıqta biraz el qosıldı. Söyte twra biraz el qosılğan joq. Keybir elderdiñ aşıq türde özderine tiisti röl oynaudan bas tartqanın kördik. Qolda bar koaliciyanı bölşektep almauğa tırısıp jatır.

Bile otırıñız: “Noviçok” degen qanday u?

Azattıq: - Reseydiñ diplomatiyalıq janjalğa qatıstı alğaşqı reakciyasın körip otırmız. Kreml' de şeteldik diplomattardı elden ketirmek. Mäskeu bwl jağdaydan bir sabaq aldı dep oylaysız ba?

Mark Galeotti: - Däl qazir birdeñe deu erte. Reseydiñ kökirektene jauap qaytaratının bilgenbiz. Basqaşa jasay da almaydı. Basqa birdeñe qılsa, älsiz bolıp körinui mümkin. Al reseylikterdiñ älsiz bop köringisi kelmeydi. “Sahnanıñ artında ne bolıp jatır?” degen saual tuadı. Ötken apta Mäskeude boldım. Sol kezde Wlıbritaniya prem'er-ministri Tereza Mey Wlıbritaniyadan reseylk diplomattardıñ alğaşqı legi şığarılatının habarlap jatqan. Resey däl sonşama britan diplomattarın qaytarıp jatqan. Reseydiñ sırtqı sayasat mekemesinde kimmen söylessem de, janjal osımen bitti dep oylaytının bayqadım. Sol sebepti mına jağday Mäskeudi eseñgiretip tastaytın siyaqtı. Bolğan jağdaydı qalay tüsindi degenge kelsek. Bwnı tek işara körip otır ma? Joq älde küşimizdi şamalay almay qaldıq dep otır ma? Batıstıñ reakciyasın boljap bilemiz, oynay twramız dedi. Endi mwnıñ qate ekeni körindi. Özderine qarsı ülken kampaniya bastaldı. Sondıqtan qayta oylanuğa mäjbür. Bwdan Resey Batısqa jaqsı bolıp körinuge tırısadı deuge de bolmaydı. Qataya tüsuimiz kerek deui de mümkin. Biraq sayasatınıñ özgergenin körip otırmız. Dolı ritorikalı jauap qatudıñ küni ötti.

Oqi otırıñız: Reseydiñ “Skripal' dauına” qatıstı jauabı

Azattıq: - Qırımdı anneksiyalap alğan kezdegidey emes, Resey bwl jolı Batıstıñ qattıraq sayasi qısımına wşıradı. Sebebi ne?

Mark Galeotti: - Birneşe sebebi bar. Qırımnıñ anneksiyası halıqaralıq zañdardı qanşalıqtı öreskel bwzu bolsa da, birqatar Batıs elderi belgili bir mölşerde mwnı moyındadı. Qırımdağı referendum zañsız ötse de, tübek halqınıñ basım köpşiligi Reseydiñ bir böligi bolğısı keletinin tüsingen siyaqtı. Twtas haos ornağan kezeñ edi ğoy. Biraq mañızdı bir jayt – Qırımdı anneksiyalau mına procestiñ basına aynaldı. Eşkim ol kezde bwnıñ äldeneniñ bası ekenin bilgen joq. Odan beri Donbastı kördik, basqa äreketterin kördik, saylauğa aralasudı kördik. Mwnıñ tizbekke aynalğanı añğarıldı. Sol sebepti mwnı toqtatu üşin qatañ şaralar qoldanıldı. Qırım bir sebebi edi, Skripal'dı ulau jalğası bop şıqtı. Sol sebepti osınday jauap tudı.

Azat Europa / Azattıq radiosı