|  |  | 

كوز قاراس رۋحانيات

زايىرلى قوعامداعى ءدىندار ايەلدىڭ ورىنى

Qazaq ayeli

قمدب-نىڭ وسكەمەن ايماقتىق وكىلدىگى «حاليفا -التاي» مەشىتىنىڭ ۇستازى، تەولوگ، شق وبلىستىق «ايەل -قىزدار» سەكتورىنىڭ جەتەكشىسى تالشىن قوجاحمەتوۆانىڭ قاتىسۋىمەن كۇرشىم اۋداندىق ورتالىق مەشىتتە «زايىرلى قوعامداعى ءدىندار ايەل تۇلعاسى» اتتى اۋداندىق سەمينار ءوتتى.

اتالمىش شاراعا، كۇرشىم اۋداندىق ىشكى ساياسات ءبولىمىنىڭ باستىعى اراي قاسىمباەۆا، كۇرشىم اۋداندىق جاستار رەسرۋستىق ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى شىراق دابىرباەۆا، مەشىت ۇستازى ايگۇل قانسەيىتوۆا قاتىستى.
ەستەرىڭىزگە سالاتىن بولساق، سەميناردىڭ وتۋىنە ورتالىق مەشىتتىڭ باس يمامى تىلەيبەك قاجى سويانۇلىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس نايب يمامدارى اجى شامەرحان جانە جانىبەك ايدارحان ۇيتقى بولىپ وتىر.

وكىلدىكتەن ارنايى كەلگەن تەولوگ مامان، ءدىندار ايەلدىڭ زايىرلى قوعامداعى ورىنى مەن وتباسىنداعى اتقاراتىن مىندەتى، تۋىسقاندارىمەن قارىم-قاتىناسى، اتا-ەنەسىن سىيلاۋى قاتارلى تاقىرىپتارعا توقتالىپ، اسىل ءدىنىمىزدىڭ قۇندىلىعى، حانافي مازحابىنىڭ ارتىقشىلىعى، پايعامبارىمىزدىڭ (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) حاديستەرىندەگى انا تۋرالى مازمۇنداردىڭ ەرەكشەلىگى جايىندا كەڭىنەن توقتالدى. ەكراننان تاقىرىپقا بايلانىستى بەينەروليك پەن سلايد كورسەتىلدى.  قازاق حالقىنىڭ تۇرمىس تىرشىلىگى، سالت-ءداستۇرى مەن عۇرىپ ادەتى، عيبادات قۇلشىلىعىنىڭ ءبىر-بىرىنەن اجىرامايتىندىعىن تىلگە تيەك ەتتى. كۇندەلىكتى ومىردەجاڭادان باس قۇرايتىن جاستارعا نەكەنىڭ قاسيەتىن ءتۇسىندىرۋ كەرەكتىگىن اتادى.

بابالاردان جالعاسقان تاعىلىمدا ايەل اياۋلى انا، سۇىكتى جار، سۇيكىمدى قىز، يسلام كوزقاراسىمەن قارايتىن بولساق، پايعامبارىمىزدىڭ حاديسىندە: «ءجاننات انانىڭ تابانىنىڭ استىندا»، «سەندەردىڭ ەڭ جاقسىلارىڭ، ايەلدەرىڭە جاقسى قارىم-قاتىناستا بولعاندارىڭ»،- دەپ تۇسىنىكتەمە بەرەدى. پايعامبارىمىزدان (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) كەيىن العاش يسلامدى قابىلداپ، ءدىن جولىندا بۇكىل مال-مۇلكىن سارپ ەتكەن ايەل كىسى حاديشا انامىز (ر.ا.) بولاتىن. سول سەبەپتى، اللانىڭ ەلشىسى (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن): «ەل مەنەن تەرىس اينالعان كەزدە حاديشا ماعان سەندى. ايتقاندارىمدى ەشكىم قابىلداماعاندا، مەنى العاشقى بولىپ راستاعان سول ەدى»- دەپ، ونى ءومىر بويى ۇمىتپاي، اركەز جاقسىلىقتارىن ەسكە الىپ وتىراتىن. ءتىرى كەزىندە جانناتتاعى ۇيىمەن سۇيىنشىلەنگەن ايەل كىسى ەدى. دالىرەك ايتقاندا، بىردە جەبىرەيىل پەرىشتە (ا.س.) پايعامبارىمىزعا (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) كەلىپ: «راببىم حاديشاعا سالەم ايتتى. مەنەن دە سالەم ايتا بار. وعان ءجانناتتا شارشامايتىن، شالدىقپايتىن ءۇي تۇرعىزىلدى»،-دەيدى. بۇل قۋانىشتى اللا ەلشىسى (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) حاديشا انامىزعا (ر.ا.) كەلىپ: «ۋا حاديشا! ساعان اللا مەن جەبرەيىل سالەم ايتتى»، دەپ حاباردى جەتكىزگەن كەزدە، حاديشا (ر.ا.) انامىز: «اللانىڭ ءوزى سالەم، ال، جەبىرەيىلگە سالەم بولسىن» – دەپ، اسقان كورەگەندىك تانىتادى. انالار قوعامنىڭ مەكتەبى، ولاردىڭ قۋانىشى الەمنىڭ قۋانىشى. ۇلى جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ: «ەل بولام دەسەڭ،بەسىگىڭدى تۇزە»،-دەگەن وتە تەرەڭ ءماندى،ناقىلى ايەل زاتىنىڭ قادىرىن مەڭزەپ تۇرعان بولسا كەرەك. ءدىن جولىنداعى نازىك جاندىلارعا اللا جەڭىلدىك بەرسىن!

اجى شامەرحان،
اۋداندىق مەشىتتىڭ نايب يمامى.

Related Articles

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

  • كوكباي اتا شىعارمالارى – قازاقتىڭ وركەنيەتتىك ورەسىنىڭ ايعاعى

    كوكباي اتا شىعارمالارى – قازاقتىڭ وركەنيەتتىك ورەسىنىڭ ايعاعى

    ادامنىڭ ءبارى بىردەي ەمەس. اقىل-ويى ەركىن، ءماندى، قۇندى دۇنيەلەر تۋعىزا الاتىن، جاسامپازدىق قۋاتى زور ادامدار بولادى. سول سياقتى وركەنيەتتىك الەۋەتى (پوتەنتسيالى) زور حالىقتار بولادى. ونداي قاسيەت وزىندىك قۇندىلىقتار جۇيەتىن جاساي الاتىن، ەشكىمگە ۇقسامايتىن، تەرەڭ تامىرلى رۋحانياتى بار حالىقتاردا بولادى. قازاقتىڭ بۇكىل تاريحى مەن مادەنيەتى ءبىزدىڭ سونداي حالىقتار ساناتىنا جاتاتىنىمىزدىڭ ايعاعى. سونداي ايعاق ابايدىڭ اقىندىق مەكتەبىنىڭ كورنەكتى وكىلى كوكباي جاناتايۇلى شىعارماشىلىعىندا مولىنان تابىلادى… كەشە سەمەي قالاسىنداعى ابايدىڭ قورىق- مۋزەيىندە كوكباي جاناتايۇلىنىڭ 165 جىلدىعىنا ارنالعان “ابايدان ساباق الدىم بالا جاستان” اتتى ادەبي كەش ءوتتى. زال بەلگىلى ابايتانۋشى، پروفەسسور جاندوس اۋباكىردىڭ تاعىلىمى مول، اسەرلى بايانداماسىن ەرەكشە ىنتامەن تىڭدادى. سپيكەردى تىڭداپ وتىرىپ: ء“بىز كوكبايدى ءتىپتى بىلمەيمىز دەۋگە بولعانداي ەكەن عوي… كەيدە ءتىپتى جەڭىل، ءۇستىرت

  • عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا قازاق رۋحانياتىندا ەرەكشە باسىلىمدار بولدى. اتاپ ايتساق، اتىراۋ شارىندە شىققان «التىن وردا» گازەتى بولسا، ودان كەيىنگىسى الماتى قالاسىندا شىعىپ تۇرعان «جاس قازاق»، سونداي-اق «شەتەل ادەبيەتى» سىندى گازەتتەر ەدى. «التىن وردا» گازەتىنە مەيىرحان اقداۋلەتۇلى، ال قالعان ەكەۋىنە تالعات ەشەن مەن ارداق نۇرعازى ىسپەتتى قازاقتىڭ ينتەللەكتۋال ازاماتتارى باس رەداكتور بولعان ەدى. ءبارى  دە ەسىمدەرى ەلگە ءمالىم، عاجايىپ اقىندار. باز بىرەۋلەردىڭ: «جۋرناليست بولماسا، اقىن ەشقاشان جارىتىپ گازەت شىعارا المايدى»، – دەگەن سىپسىڭ سوزدەرىنىڭ اۋىزىنا قۇم قۇيىپ، الگى اپەرباقان تۇسىنىكتىڭ اياعىن كوكتەن كەلتىرگەن دە وسى تالانتتى قالامگەرلەر بولدى.  «ادەبيەت پورتالى» «ۋاقىت پەن كەڭىستىك…» ايدارىمەن  تەك اتالعان وسى باسىلىمدار عانا ەمەس، جاڭا عاسىردىڭ باسىندا قازاق باسپاسوزىندە جارىق كورگەن نەبىر جىلىكتى جازبالار مەن تانىمدىق

  • ناۋرىز مەرەكەسى قۇرمەتىنە پانفيلوۆ كوشەسىندەگى ساحنادا ء«ان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى ءداستۇرلى ونەردە جۇرگەن جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءان كەشى ءوتتى.

    ناۋرىز مەرەكەسى قۇرمەتىنە پانفيلوۆ كوشەسىندەگى ساحنادا «ءان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى ءداستۇرلى ونەردە جۇرگەن جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءان كەشى ءوتتى.

    بۇگىن الماتى قالاسى اكىمدىگى مادەنيەت باسقارماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن پانفيلوۆ كوشەسى بويىنداعى ساحنادا ناۋرىز مەرەكەسىنە ارنالعان «ءان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءداستۇرلى ءان كەشى جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. الماتى قالاسى حح عاسىردىڭ 30-جىلدارىنان باستاپ ۇلت مادەنيەتىنىڭ ۇيىتقىسى، ورداسى قىزمەتىن اتقارىپ كەلەدى. ءداستۇرلى ونەردىڭ ءىرى وكىلدەرى، زەرتتەۋشىلەرى وسى قالادا تۇرىپ، ەڭبەك ەتتى. قازىر دە پروفەسسيونالدىق تيپتەگى ءداستۇرلى مۋزىكانىڭ ەڭ ءىرى وشاعى – الماتى. مۇندا ەتنومۋزىكانىڭ بەلگىلى قايراتكەرلەرى، ءداستۇرلى دومبىراشى، قوبىزشى، سىبىزعىشى، ءانشى-تەرمەشىلەر ازىرلەيتىن ارناۋلى ورتا جانە جوعارى وقۋ ورىندارى، ونەر ۇجىمدارى شوعىرلانعان. قازاق كونە مۋزىكا اسپاپتارىنىڭ جەر بەتىندەگى جالعىز مۋزەيى مەن ەلىمىزدەگى جالعىز ءداستۇرلى ونەر تەاترى دا وسىندا. سوڭعى ۋاقىتتارى الماتى قالاسىندا ءداستۇرلى ونەردى ناسيحاتتاپ جۇرگەن جاس ونەرپازداردىڭ ارنايى ءان كەشى وتپەپ ەدى.

  • توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    Zhalgas Yertay ورىس ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ەش تومەندەتپەدىك، ونىڭ ءبارى كۇڭكىل ءسوز دەگەن ەكەن. قازاق ءتىلىنىڭ دە مارتەبەسى تومەندەدى دەپ بايبالام سالماڭدار دەپ ۇرسىپتى. الدىمەن جاۋابى جوق سۇراقتاردان باستايىق. توقاەۆ مىرزا، ەگەر ەشتەڭە وزگەرمەسە، وندا “تەڭ” ءسوزىنىڭ “قاتارعا” اۋىسۋى جاي كوز الداۋ ارەكەتى مە؟ قوعامداعى گرادۋستى باسۋعا تالپىنىس قانا ما؟ قازىرگى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيالىق اپپاراتتىڭ ستاتۋس-كۆونى ساقتاپ قالۋعا تىرىسۋى دەپ باعالاسا بولا ما؟ ەندى توقاەۆ مىرزانىڭ ءار سوزىنە توقتالساق.“جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنىنىڭ رەسمي قۇجات رەتىندە قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جاريالانۋى كوپ نارسەنى اڭعارتپاي ما؟ بۇل جەردە تۇسىنىكتەمە بەرىپ، اقتالۋدىڭ ءوزى ارتىق”يا، قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ پروبلەماسى دا سول – قازاق ءتىلى مەن ورىس ءتىلىنىڭ قۇقىقتىق تەڭدىگى مەملەكەتتىك ءتىلدى كەمسىتىپ تۇر. ويتكەنى بيۋروكراتيا قۇجاتتاردى ورىسشا ازىرلەپ، كەيىن

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: